ગરુડપુરાણમ્

અતો હરઃ ક્રોધરૂપી સદૈવ તયોરભાવાત્સત્યમુક્તં તથૈતત્ । અતો દ્વયં નાસ્તિ રુદ્રે ખગેન્દ્ર શિશ્નોદરે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ

આથી, હર હંમેશા ક્રોધરૂપ છે, કારણ કે એ લક્ષણો તેમાં નથી, એ સાચું છે. તેથી, હે પંખીઓના રાજા, રુદ્રના અંગ કે પેટમાં કંઈ વિશેષતા નથી.

સપ્તાધિકૈર્વિંશતિલક્ષણૈસ્તુ સમાયુતાઃ સ્વસ્ત્રિયો લક્ષ્મણાદ્યાઃ । ષડ્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા વારુણ્યાદ્યા પઞ્ચવિંશૈશ્ચ ચન્દ્રઃ

તેમની પત્નીઓ, લક્ષ્મણા વગેરે, સત્તાવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે. વારુણી અને અન્ય છવ્વીસ લક્ષણ ધરાવે છે, અને ચંદ્ર પાસે પચ્ચીસ લક્ષણ છે.

અર્થશ્ચતુર્વિંશતિભિશ્ચૈવ યુક્તો નાસાવાયોર્દ્વ્યધિકા વિંશતિશ્ચ લક્ષણૈશ્ચૈકવિંશત્યા શચી યુક્તા ન સંશયઃ

અર્થ પાસે ચોવીસ લક્ષણ છે; વાયુના નાકમાં બાવીસ લક્ષણ છે; અને શચી એકવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

પ્રવાહા વિંશકૈર્યુક્તા યમ એકોનવિંશકૈઃ । પાશ્યષ્ટાદશભિર્યુક્તો દશસપ્તયુતોઽનલઃ

નદીઓ વિસ લક્ષણોથી યુક્ત છે; યમ પાસે ઓગણીસ, પાશ્ય પાસે અઢાર, અને અગ્નિ પાસે સત્તર તથા દસ લક્ષણ છે.

વૈવસ્વતઃ ષોડશભિમિત્રઃ પઞ્ચદશૈર્યુતઃ । ચતુર્દશૈસ્તુ(ચતુર્વિંશૈસ્તુ?) ધનપઃ પાવકસ્તુ ત્રયોદશૈઃ

વૈવસ્વત પાસે સોળ, મીત્ર પાસે પંદર, ધનપ પાસે ચૌદ અને પાવક પાસે તેર લક્ષણ છે.

ગઙ્ગા દ્વાદશભિર્યુક્તા બુધ એકાદશૈર્યુતઃ । શનિસ્તુ દશસંખ્યાકૈઃ પુષ્કરો નવભિર્યુતઃ

ગંગા બાર લક્ષણોથી યુક્ત છે; બુધ પાસે અગિયાર, શનિ પાસે દસ અને પુષ્કર પાસે નવ લક્ષણ છે.

અથ ષોડશસાહસ્રં ભાર્યાસ્તુ મમ વલ્લભાઃ । અષ્ટભિશ્ચૈવ સંયુક્તાઃ સપ્તભિઃ પિતરસ્તથા

હવે, મારી પ્રિય પત્નીઓ સોળ હજાર છે; પિતૃઓ આઠ અને સાત લક્ષણોથી યુક્ત છે.

ષડ્ભિશ્ચ દેવગન્ધર્વાઃ પઞ્ચભિસ્તદનન્તરાઃ । ચતુર્ભિઃ ક્ષિતિપાઃ પ્રોક્તાસ્ત્રિભિરન્યે ચ સંયુતાઃ

દેવો અને ગંધર્વો છ સાથે જોડાયેલા કહેવાય છે; પછી પાંચ આવે છે; રાજાઓ ચાર સાથે ગણાય છે; અને બીજા ત્રણ સાથે જોડાયેલા છે.

ઉદરે કિઞ્ચિદાધિક્યે હ્રસ્વે પાદે ચ કર્ણયોઃ । શિખાધિક્યં વિના વિપ્ર ભાર્યાયાં ચ શિવસ્ય ચ

પેટમાં થોડું વધારે હોય, પગ કે કાન નાના હોય, કે શિખા વધારે હોય—પણ પત્ની અને શિવજીમાં નહિ—તો એમાં દોષ ગણાય છે, હે બ્રાહ્મણ.

લક્ષ્મણાયાં પઞ્ચ દોષાઃ શિરોગુલ્ફાદિકં વિના । નાભ્યાધિક્યે સહૈવાષ્ટૌ દોષાઃ સંત્યતિવાહિકે

લક્ષ્મણજીમાં પાંચ દોષ છે, માથા કે પગના સાંધામાં વધારે હોય તે સિવાય; અને નાભિમાં વધારે હોય તો ભાર વહેનારામાં આઠ દોષ થાય છે.

જઙ્ઘાધિક્યે સહૈવાષ્ટૌ દોષાઃ શચ્યાઃ સદા સ્મૃતાઃ । એવમેવ હિ દોષાશ્ચાપ્યૂહનીયાઃ ખગેશ્વર

જાંઘમાં વધારે હોય તો શચીદેવીમાં હંમેશા આઠ દોષ ગણાય છે; એ જ રીતે, હે ખગરાજ, દોષો એ પ્રમાણે જ સમજવા.

દુર્લક્ષણૈઃ સદા વીન્દ્ર સંશ્રુતૈસ્તત્ત્વવિદ્ભવેત્ । મહોદરો લંબનાભિરીષામાત્રોગ્રદંષ્ટ્રકઃ

હે વિન્દ્ર, સાચા જાણકારો કહે છે કે જે લોકોમાં દુર્લક્ષણ હોય છે, જેમ કે મોટું પેટ, લટકતી નાભિ, નાનું કદ અને ભયાનક દાંત, તેમને હંમેશા ઓળખવું.

અન્ધકૂપગભીરાક્ષો લંબકર્ણૌષ્ઠનાસિકઃ । લંબગુલ્ફો વક્રપાદઃ કુનખી શ્યાવદન્તકઃ

આંખો અંધકૂવામાં જેવી ઊંડી, લટકતા કાન, હોઠ અને નાક; લટકતા પગના સાંધા, વાંકા પગ, ખરાબ નખ અને કાળા દાંત.

દીર્ઘજઙ્ઘો દીર્ઘશિશ્નસ્ત્વેકાણ્ડશ્ચૈકનાસિકઃ । રક્તશ્મશ્રૂ રક્તરોમા વક્રાસ્યઃ સંપ્રકીર્તિતઃ

લાંબી જાંઘ, લાંગો અંગ, એક વાંઝણ, એક નાકછિદ્ર; લાલ દાઢી, લાલ વાળ અને વાંકડું મોં એમ કહેવાયું છે.

દગ્ધપર્વતસંકાશો રક્તપૃષ્ઠઃ કલિઃ સ્મૃતઃ । અલોમાંસોઽલોમશિરા રક્તગણ્ડકપોલકઃ

જ્યોં દાઝેલા પર્વત જેવો દેખાય, લાલ પીઠવાળો, એ કળી કહેવાય છે; વાળ વગરનું માંસ, વાળ વગરનું માથું અને લાલ ગાલ.

લલાટે પાણ્ડુતા નિત્યં વામસ્કન્ધે કરે ખગ । ક્રૂરદૃષ્ટિર્દૃષ્ટિપાદસ્તથા વૈ ઘર્ઘરસ્વરઃ

હંમેશા કપાળ પર પાંઢરાશ, ડાબા ખભા અને હાથ પર, હે ખગ; ક્રૂર નજર, પગમાંથી નજર અને ઘસારો અવાજ.

અત્યાશી ચાતિપાનશ્ચ સ્તનૌ શુષ્કફલોપમૌ । ઊરૌ નવાઞ્જિકારોમઃ તથા પૃષ્ઠે ચ મસ્તકે

અતિશય ખાવા-પીવાનું, સ્તન સૂકેલા ફળ જેવા; જાંઘ પર નવા વાળ, અને એ જ રીતે પીઠ અને માથા પર.

લલાટે ત્રીણિ દીર્ઘે તુ સમે દ્વૌ સંપ્રકીર્તિતૌ । સર્પાકારસ્તુ યો મત્સ્યસ્તસ્ય શિશ્ને પ્રકીર્તિતઃ

કપાળ પર ત્રણ લાંબા નિશાન, અને બે સમાન હોય તો એમ કહેવાય છે; સાપ જેવો માછલીનો આકાર અંગ પર કહેવાયો છે.

પાદત્રાણોપમો મત્સ્યો રસનાગ્રે પ્રકીર્તિતઃ । શિશ્નાકારશ્ચ યો મત્સ્યો ગુદે તસ્ય પ્રશસ્યતે

પગપોશ જેવો માછલીનો આકાર જીભના ટોચે કહેવાયો છે; અંગ જેવો માછલીનો આકાર ગુદા પાસે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

વૃશ્ચિકાકારમત્સ્યસ્તુ પદોસ્તસ્ય પ્રશસ્યતે । શ્વાકારશ્ચાપિ મત્સ્યો વૈ મુખે તસ્ય પ્રકીર્તિતઃ

વિચ્છુ જેવો માછલીનો આકાર પગે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; અને કૂતરા જેવો માછલીનો આકાર મોઢા પર કહેવાયો છે.

હસ્તે તુ બહુરેખાઃ સ્યુર્લોમ નાસાપુટે સ્મૃતમ્ । અતિદીર્ઘં તુ ચાઙ્ગુષ્ઠં કનિષ્ઠં ચાતિદીર્ઘકમ્

હાથ પર ઘણી રેખાઓ હોઈ શકે છે; નાકના છિદ્રમાં વાળ ગણાય છે; અંગૂઠો બહુ લાંબો અને નાનામેળી પણ બહુ લાંબી.

દુર્લક્ષણં ત્વેવમાદિ કલાવસ્તિ હ્યનેકશઃ । સુલક્ષણાન્યનેકાનિ મયિ સંતિ ખગેશ્વર

આ રીતે, કળિયુગમાં અનેક પ્રકારના દુર્લક્ષણો જોવા મળે છે; અને હે ખગરાજ, મારા અંદર અનેક શુભ લક્ષણો પણ છે.

દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણં વિષ્ણોર્બ્રહ્માદ્યાપેક્ષયૈવ તત્ । સહાભિપ્રાય ગર્ભેણ બ્રહ્મણોક્તં તવ પ્રભો

વિષ્ણુના બત્રીસ લક્ષણો બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓના સંબંધમાં જણાવાયા છે; એ ઈચ્છા અને ગર્ભ સાથે બ્રહ્માજીએ તમને કહ્યા હતા, હે પ્રભુ.

બ્રહ્મોક્તસ્ય મયોક્તસ્ય વિરોધો નાસ્તિ સત્તમ । મયોક્તસ્યૈવ સ વ્યાસઃ કંબુગ્રીવઃ પ્રદર્શ્યતે

હે શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માજી અને મેં જે કહ્યું તેમાં કોઈ વિસંગતિ નથી; મેં જે વર્ણન કર્યું એ કંબુ જેવી ગળાવાળા વ્યાસજી છે.

રક્તાધરં રક્ત તાલુ ચૈકીકૃત્ય મયોદિતમ્ । અતો વિરોધો નાસ્ત્યેવ તથા જ્ઞાનાત્પ્રતીયતે

લાલ હોઠ અને લાલ તાળુ, જેમ મેં કહ્યું છે, એ બંને એક છે; એટલે જ, સાચા જ્ઞાનથી સમજાય છે કે અહીં કોઈ વિસંગતિ નથી.

સપ્તાધિકૈર્વિંશતિલક્ષણૈસ્તુ સમાયુતા યાઃ સ્ત્રિયો લક્ષ્મણાદ્યાઃ

લક્ષ્મણા અને અન્ય સ્ત્રીઓ સત્તાવીસ વિશિષ્ટ લક્ષણોથી યુક્ત છે.

ભગે નેત્રે ચ હસ્તે ચ સ્તને કુક્ષૌ તથૈવ ચ । ભારત્યપેક્ષયા પઞ્ચભિર્ન્યૂના ત્વસ્તિ લક્ષણૈઃ

યોનિ, આંખ, હાથ, સ્તન અને પેટમાં — ભારતીની તુલનામાં ત્યાં પાંચ લક્ષણો ઓછા છે.

ન રુદ્રવન્ન ચાન્યાનિ લક્ષણાનિ ખગેશ્વર । ષડ્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા વારુણ્યાઃ ષડ્લક્ષણૈશ્ચૈવ હીના

ખગપતિ, ત્યાં રુદ્ર જેવા લક્ષણો કે અન્ય કોઈ લક્ષણો નથી; વારુણી છવ્વીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, પણ છ લક્ષણો ઓછા છે.

કર્ણે કુક્ષૌ નાસિકાકેશપાશે ગુલ્ફે ભગે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ । ઇન્દ્રો યુક્તઃ પઞ્ચવિંશત્યા ખગેન્દ્ર સદા હીનો લક્ષણૈઃ સપ્તસંખ્યૈઃ

કાન, પેટ, નાક, વાળ, પગની ઘૂંટીઓ અને યોનિમાં થોડું વધારે છે; ઇન્દ્ર પચ્ચીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, ખગપતિ, અને સાત લક્ષણો હંમેશા ઓછા છે.