ગરુડપુરાણમ્

તસ્યા ઉત્તરદિગ્ભાગે ક્રોશયુગ્મે મહાતલે । ગર્તભૂતે ચ એકાન્તે ચચાર તપ ઉત્તમમ્ ॥ ૩,૧૯.

ઉત્તર દિશામાં, બે ક્રોશ દૂર, વિશાળ જગ્યામાં, એકાંત ખાડામાં એ શ્રેષ્ઠ તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.

ધ્યાત્વા નારાયણં દેવં તત્રાસીચ્ચ કુમારિકા । દિવ્યવર્ષસહસ્રાન્તે સ્તોતું સમુપચક્રમે ॥ ૩,૧૯.

નારાયણ ભગવાનનું ધ્યાન કરીને, એ કન્યાએ ત્યાં રહી. હજારો દિવ્ય વર્ષો પછી, તેણે ભગવાનની સ્તુતિ કરવાનું શરૂ કર્યું.

કુમાર્યુવાચ । ત્વમેવ માતા ચ પિતા ત્વમેવ ભર્તા ચ સખાત્વમેવ । ત્વમેવ પુત્રશ્ચ ગુરુર્ગરીયાન્મિત્રં સ્વસા ત્વં મમ વલ્લભશ્ચ ॥ ૩,૧૯.

કન્યાએ કહ્યું: તમે જ મારા માતા છો, તમે જ પિતા છો, તમે જ પતિ અને મિત્ર છો. તમે જ પુત્ર, મહાન ગુરુ, મિત્ર, બહેન અને મારા પ્રિય છો.

અનાદ્યનન્તેષ્વપિ જન્મસુ પ્રભો વિચાર્યમાણા ન વિજાનેપ્યહં ચ । એતૈ હિ સર્વે ચ નિમિત્તમાત્રતઃ પિત્રાદયસ્ત્વં હ્યનિમિત્તમાત્રતઃ ॥ ૩,૧૯.

હે પ્રભુ, અનાદિ અનંત જન્મોમાં વિચારું તો પણ હું જાણતી નથી. પિતા વગેરે બધાં માત્ર ઉપાધિરૂપ છે, પણ તમે તો નિમિત્ત રહિત કારણ છો.

અતો મુરારેશ્ચ તવૈવ ભાર્યા ભૂયાસમિત્યેવ તદા વ્રતં મે । દુઃ સંગમાત્રાદિસમાગમં ન સંસિદ્ધિરિત્યેવ વદાન્યમૂર્તે ॥ ૩,૧૯.

આથી, હે મુરારિ, હું માત્ર તમારી જ પત્ની બનું – એ જ મારો વ્રત છે. બીજાઓ સાથેનું મિલન કદી પૂર્ણતા લાવતું નથી, હે દયાળુ સ્વરૂપ.

ત્વદ્દૂષકાણાં તવ દાસવર્ય વિદૂષકાણાં દર્શનં છિન્ધિ દેવ । ગુરુદ્રુહાં દર્શનં છિન્ધિ વિષ્ણો ભક્તદ્રુહાં મિત્રતાં છિન્ધિ કૃષ્ણ ॥ ૩,૧૯.

હે ભગવાન, જે લોકો તમારો અપમાન કરે છે અને તમારા શ્રેષ્ઠ દાસોને દુઃખ આપે છે, એવા લોકોના દર્શનને દૂર કરો. ગુરુદ્રોહીઓના દર્શનને દૂર કરો, અને ભક્તદ્રોહીઓની મિત્રતાને પણ દૂર કરો, હે કૃષ્ણ.

તવ ધ્રુગ્ભિર્ભાષણં છિન્ધિ દેવ ત્વં સંગમં દેહિ પદારવિન્દે । શ્રીશૈલવાસાય નમોનમસ્તે નમોનમઃ શ્રીનિવાસાય તુભ્યમ્ ॥ ૩,૧૯.

હે ભગવાન, જે લોકો તમારું દુષણ કરે છે, તેમના વચનને દૂર કરો. મને તમારા પદપદ્મમાં મિલન આપો. શ્રીશૈલના નિવાસી, શ્રીનિવાસજી, તમને વારંવાર વંદન.

સ્વામિન્ પરાવર રમેશ નિદાનમૂર્તે કાલો મહાનપિ ગતશ્ચ નિદર્શનન્તે । અનન્તજન્માર્જિતસાધનૈશ્ચ ત્વદ્દર્શનં સ્યાચ્ચ ચતુર્ભુજસ્ય ॥ ૩,૧૯.

હે સ્વામી, સર્વના આધાર, હે રમાપતિ, મહાન સમય પણ હવે પૂરો થયો છે. અનંત જન્મોમાં કરેલા સદગुणોથી મને તમારા ચતુર્ભુજ સ્વરૂપનું દર્શન મળે એવી કૃપા કરો.

કથં મમ સ્યાત્તવ દર્શનં પ્રભો સર્વૈશ્ચ દોષૈશ્ચ સુસંગતાયાઃ । દાસ્યાસ્પદાયાસ્તવ દાસદાસ્યાઃ પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ ॥ ૩,૧૯.

હે પ્રભુ, હું તો અનેક દોષોથી ઘેરાયેલી છું, તો પણ તમારું દર્શન કેમ મળે? મને તમારા દાસપણાનું સ્થાન આપો, તમારા દાસોની સેવા મળે એવી કૃપા કરો, હે દેવેશ, હે જગતનિવાસ.

એવં સ્તુતસ્તથા વિષ્ણુઃ શ્રીનિવાસો દયાનિધિઃ । પ્રાદુરાસીદ્વરદરાટ્ભક્ત્યા તસ્યા જનાર્દનઃ ॥ ૩,૧૯.

આ રીતે સ્તુતિ કરતાં શ્રીનિવાસ, દયાના સાગર, વિષ્ણુજી, વરદરાજ સ્વરૂપે, જનાર્દન, તેની ભક્તિથી પ્રગટ થયા.

વરં વરય ભદ્રં તે વરદોહમિહાગતઃ । હરિણોદીરિતં વાક્યં શ્રુત્વા પ્રાહ સ્મિતાનના ॥ ૩,૧૯.

હે શુભે, તું જે ઈચ્છે એ વર માંગ, હું વરદાતા બનીને અહીં આવ્યો છું. હરિ દ્વારા બોલાયેલા એ વચન સાંભળી, એ સ્મિતભર્યા મુખે બોલી.

ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા શ્રીનિવાસં જગત્પ્રભુમ્ । અહં હિ ભાર્યા ભૂયાસં તવ માધવ સુંદર ॥ ૩,૧૯.

તે પરમ ભક્તિથી શ્રીનિવાસ, જે જગતના સ્વામી છે, તેમને કહ્યું: 'હે સુંદર માધવ, હું તમારી પત્ની બનું એવી મારી ઇચ્છા છે.'

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા શ્રીનિવાસોઽબ્રવીદ્વચઃ । શ્રીભગવાનુવાચ । અહં કુમારિ સુભગે કૃષ્ણજન્મનિ ભૂતલે ॥ ૩,૧૯.

તેના શબ્દો સાંભળી શ્રીનિવાસે ઉત્તર આપ્યો: 'હે સુભાગ્યવતી કન્યા, કૃષ્ણના અવતારમાં, ધરતી પર—'

ભવામિ તવ ભર્તાહં નાત્ર કાર્યા વિચારણા । એવમુક્તા સુતા કન્યા પુરણ્યરાશિં હરિં પરમ્ ॥ ૩,૧૯.

'હું તારો પતિ બનીશ, હવે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.' આ રીતે કહ્યા પછી, પુરણ્યની પુત્રી એ પરમ હરિને જોયા.

ઉવાચ પરમપ્રીતા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા । કન્યોવાચ । કૃષ્ણજન્મન્યહં પત્ની ભૂયાસં પ્રથમેહનિ ॥ ૩,૧૯.

પ્રમોદથી ભરાઈને, આનંદથી અવાજ કંપતો હતો, કન્યાએ કહ્યું: 'હું કૃષ્ણ જન્મે, પહેલા જ દિવસે તમારી પત્ની બનું.'

સંસ્કારાત્પ્રથમં ચાહમં ગનાભ્યઃ સમાવૃણે । ઓમિત્યુક્તઃ પુનર્વાક્યમુવાચ મધુસૂદનઃ ॥ ૩,૧૯.

'પ્રથમ સંસ્કારથી જ, હું તને બધાથી વધારે પસંદ કરું છું.' એમ કહીને 'ૐ' ઉચ્ચાર્યા પછી, મધુસૂદને ફરી વાત કરી.

શ્રીભગવાનુવાચ । કુમાર્યા વિધૃતત્વાચ્ચ મત્પ્રદાનાચ્ચ ભામિનિ । તેષાં મનોભીષ્ટસિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૯.

શ્રીભગવાને કહ્યું: 'કન્યાએ મને પસંદ કરી અને હું એને આપ્યો, એથી, હે સુંદરિ, તેમના મનગમતા ફળ અવશ્ય મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

ઇતિ તસ્યૈ વરં દત્ત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત । દેહં તત્રૈવ સંત્યજ્ય કુમારી ચૈવ પુત્રિકા ॥ ૩,૧૯.

આ રીતે વર આપીને, તે ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો. ત્યાં જ કન્યાએ પોતાનો શરીર ત્યજી પુત્રીરૂપે જન્મ લીધો.

કુમ્ભ કસ્ય ગૃહે જાતા નીલા નામ્ના તુ સા સ્મૃતા । કુંભકસ્તુ મહાભાગ નન્દશોભસ્ય શાલકઃ ॥ ૩,૧૯.

કુંભકના ઘરમાં એ જન્મી અને તેનું નામ નીલા પડ્યું. હે મહાભાગ્યશાળી, કુંભક નંદશોભનો પુત્ર હતો.

કલ્પવાહઃ સ વિજ્ઞેયઃ પિતૄણાં પ્રથમઃ સ્મૃતઃ । તસ્ય ગત્વા ગૃહમહં વૃષભાચલવાસિનઃ । શિવસ્ય વરતશ્ચૈવ ત્વજેયઃ ખગસત્તમ ॥ ૩,૧૯.

તે કલ્પવાહા તરીકે ઓળખાય છે અને પિતૃઓમાં પ્રથમ ગણાય છે. હું એ વૃષભાચલવાસી, શિવના વરથી, તેના ઘરમાં ગયો, હે શ્રેષ્ઠ પંખીરાજ.

દિતિજાન્વિનિહત્યૈવ નીલા પ્રાપ્તા ખગેશ્વર । તતો નાગ્નિજિતો રાજ્ઞો ગૃહે જાતા કુમારિકા ॥ ૩,૧૯.

દિતિના સંતાનોને મારીને, નીલાએ પંખીરાજને પ્રાપ્ત કર્યો. પછી, તે રાજા નાગ્નિજિતના ઘરમાં કન્યા બની જન્મી.

નાગ્નિજિત્કવ્યવાહોભૂત્કન્યા નીલાહ્વયાભવત્ । તસ્યાઃ સ્વયંવરે ચાહં ગોવૃષાન્સપ્તસંખ્યકાન્ ॥ ૩,૧૯.

નાગ્નિજિતના વ્યવસ્થાથી, કન્યાનું નામ નીલા પડ્યું. તેના સ્વયંવરમાં, મેં સાત વાછરડાં વશ કર્યા.

શિવસ્ય વરતશ્ચૈવાપ્યવધ્યાન્દેવમાનુષૈઃ । બદ્ધ્વા વૃષાન્નૃપાઞ્જિત્વા પ્રાપ્તા નીલા મહાખગ ॥ ૩,૧૯.

શિવના વરથી, એ વાછરડાં દેવ કે માનવ કોઈ પણ જીતવા અસમર્થ હતા. વાછરડાંને બાંધી, રાજાઓને હરાવીને, નીલા પ્રાપ્ત થઈ, હે મહાપંખી.

કુંભકસ્ય સુતા નીલા દેહસ્થાઃ પ્રાવિશન્ ભૃશમ્ । એકાવયવતો યસ્માત્તસ્માત્તત્રૈવ સાવિશત્ ॥ ૩,૧૯.

કુંભકની પુત્રી નીલાએ પોતાના શરીરમાં જ જોરથી પ્રવેશ કર્યો. એક જ શરીરમાંથી હોવાથી, એ ત્યાં જ પ્રવેશી ગઈ.

ભૂમૌ દ્વિધા સંપ્રજાતા કુમાર્યેવ ન સંશયઃ । ભદ્રાજન્મ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ પક્ષીન્દ્રસત્તમ ॥ ૩,૧૯.

પૃથ્વી પર એ બે કન્યાઓ રૂપે જન્મી—આમાં કોઈ શંકા નથી. હવે હું ભદ્રાના જન્મની વાત કહું છું, સાંભળો, હે પંખીરાજ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । યા પૂર્વસર્ગે નલસંજ્ઞસ્ય વીન્દ્ર પુત્રી ભૂત્વા વિષ્ણુપત્ની સકામા । પ્રદક્ષિણં ભ્રમણં વૈ ચકાર ગુણેન ભદ્રા ભદ્રસંજ્ઞા બભૂવ ॥ ૩,૨૦.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પૂર્વ સર્જનમાં, ભદ્રા, જે નલની પુત્રી હતી, પોતાની ઈચ્છાથી વિષ્ણુપત્ની બની. પોતાના સદગુણથી પરિભ્રમણ કરીને, ભદ્રા નામે પ્રસિદ્ધ થઈ.

કન્યાભાવે સંસ્થિતાં ભદ્રસંજ્ઞાં પિતા નલસ્ત્વબ્રવીત્તાં સ પશ્યન્ । ભદ્રે કિમર્થં ગાત્રપીડાં કરોષિ ફલં હિ તન્નન્દિનિ મે વદસ્વ ॥ ૩,૨૦.

કન્યારૂપે રહેલી ભદ્રાને તેના પિતા નલે જોઈને પૂછ્યું: 'ભદ્રે, તું શરીરને દુઃખ કેમ આપે છે? દિકરી, એનું ફળ શું છે, મને કહો.'

ભદ્રોવાચ । શૃણુત્વં મે તાત નમસ્ક્રિયાદેઃ ફલં વક્તું કા સમર્થા ભવેચ્ચ ॥ ૩,૨૦.

ભદ્રાએ કહ્યું: 'પિતા, સાંભળો, વંદન અને પૂજાનો ફળ કોણ સાચે વર્ણવી શકે?'

તથાપ્યહં તવ વક્ષ્યામિ તાત યથાશક્ત્યા શૃણુ સમ્યગ્ઘિતાય । સદા હરિમર્મ નાથો દયાલુરહં હરેસ્તવ દાસાનુદાસી । માં પાહિ વિષ્ણોસ્તવ વન્દે પદે ઇત્યુક્ત્વા પ્રણામં ચાકરોદ્દણ્ડરૂપમ્ ॥ ૩,૨૦.

'તોય, જેટલી મારી શક્તિ છે, પિતા, હું કહું છું; તમે ધ્યાનથી સાંભળો. હંમેશાં હરિ મારા સ્વામી છે, દયાળુ છે; હું હરિના દાસના દાસી છું. હું કહું છું: “મને બચાવો, હે વિષ્ણુ; હું તમારા ચરણોમાં વંદન કરું છું,” એમ કહીને સંપૂર્ણ દંડવત્ પ્રણામ કરું છું.'