ગરુડપુરાણમ્

પાર્થસ્ય રમણે કાલે દ્રૌપદ્યાશ્ચ કલેવરે । ભારત્યાશ્ચ તથા શચ્યા અભિમાનદ્વયં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૭.

પાર્થ સાથે સંયોગ સમયે, દ્રૌપદીના શરીરમાં, તેમજ ભારતી અને શચી સાથે, બંને સ્વરૂપો યાદ કરવામાં આવે છે.

ઉમાદેઃ શ્યામ લાદેશ્ચ અભિમાનક્ષતિસ્તદા । સર્વાસાં સ્વાપ એવ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૭.

ઉમા અને શ્યામલા હાજર હોય ત્યારે તેમનું સ્વરૂપ ઓછું થાય છે; બધામાં માત્ર ઊંઘ જ રહે છે, વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

અર્જુનં વીરરૂપેણ પ્રવિષ્ટો વાયુરેવ ચ । ભારતીં રમતે નિત્યં શામલાં ચ યુધિષ્ઠિરઃ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે અર્જુનના વીર સ્વરૂપે પ્રવેશ કર્યો; ભારતી હંમેશા તેના દ્વારા આનંદિત થાય છે, અને શ્યામલા યુધિષ્ઠિર દ્વારા.

સુંદરેણ ચ રૂપેણ પ્રવિષ્ટો નકુલે મરુત્ । રમતે ભારતીં નિત્યં નકુલશ્ચાપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે સુંદર સ્વરૂપે નકુલમાં પ્રવેશ કર્યો; નકુલ હંમેશા ભારતી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

નીતિરૂપેણ ચાવિષ્ટો સહદેવે ચ મારુતઃ । દ્રૌપદીં રમતે નિત્યં સહદેવોપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે બુદ્ધિ સ્વરૂપે સહદેવમાં પ્રવેશ કર્યો; સહદેવ હંમેશા દ્રૌપદી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

શચ્યાદ્યા દ્રૌપદીદેહે નાપુઃ સંગં ચ મારુતઃ । તાસામતોન્યગામિત્વં કૃષ્ણાદેહે ન ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

શચી વગેરે દ્રૌપદીના શરીરમાં પવનદેવ સાથે સંયોગ પામ્યા નહોતા; કૃષ્ણાના શરીરમાં તેમનો બીજો જન્મ થયો એમ માનવું જોઈએ નહીં.

ધર્માદિદેહસંગં ચ ભારત્યા નૈવ ચિન્તયેત્ । મનુજસ્ય ચ દેહસ્ય તાસાં સંગં ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

ધર્મ અને અન્ય દેહો સાથે ભારતીનો સંયોગ માનવો નહીં; પણ એ સ્ત્રીઓનો માનવ દેહ સાથે સંયોગ માનવો જોઈએ.

અપરોક્ષવતીનાં તુ તાસાં લેપો ન સર્વથા । અથવા મુદ્ગલસ્યેવ રતિકાલે ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

જેને સીધી અનુભૂતિ થાય છે, તેમને કોઈ પણ રીતે લિપ્તિ લાગતી નથી; અથવા, ખગરાજ, મુદગલ જેમ રતિ સમયે નિર્મળ રહે છે, એમ સમજવું.

રમણં ચક્રુરેવં તા અતો દોષો ન વિદ્યતે । એકસ્મિન્દિવસે વીન્દ્ર ધર્મો વાયુશ્ચ તાવુભૌ ॥ ૩,૧૭.

એ રીતે તેમણે મિલન કર્યું, તેથી તેમાં કોઈ દોષ નથી; એક દિવસે, હે શ્રેષ્ઠ ખગરાજ, ધર્મ અને વાયુએ પણ એ જ કર્યું હતું.

રમણં ચક્રતુઃ સમ્યક્કૃષ્ણાદેહેઽપિ માનદ । તથાપ્યનન્યાગામિત્વં ચિન્તનીયં ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

તેમણે કૃષ્ણાની દેહમાં પણ યોગ્ય રીતે મિલન કર્યું, હે માન આપનાર; છતાં, પરસ્ત્રીના સંગથી દૂર રહેવું જોઈએ—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સુરાણાં સુરભોગ્યાશ્ચ ભોગં જાનન્તિ દેવતાઃ । ન જાનન્ત્યેવ મર્ત્યાંસ્તુ તેષુ દેહેષુ તે પુનઃ ॥ ૩,૧૭.

દેવતાઓ અને દેવતાઓને આનંદ આપનારા જ દેવસુખ જાણે છે; મરણશીલ લોકો એ દેહોને ઓળખતા નથી, અને એ દેહોમાં તેઓ ફરી અલગ છે.

નીરક્ષીરવિવિકં ચ હંસો વેત્તિ ન ચાપરઃ । અતઃ સ્વભર્તૃસંયોગં કૃષ્ણાદેહેન ચિન્તયેત્કૃષ્ણાદેહેન્યગામિત્વં નૈવ ચિન્ત્યં ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

જેમ હંસ જ પાણી અને દૂધમાં ભેદ જાણે છે, બીજું કોઈ નહીં; એ રીતે, કૃષ્ણાના દેહમાં પોતાના પતિ સાથેનું મિલન વિચારવું જોઈએ—કૃષ્ણાના દેહમાં બીજાના સંગનો વિચાર કરવો નહીં, હે ખગરાજ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૮ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અથાનન્તરજાન્વક્ષ્યે શૃણુ પક્ષીન્દ્રસત્તમ । શૃણુ તાન્સાવધાનેન શ્રુત્વા તાનવધારય ॥ ૩,૧૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હવે હું તને આગળનું જન્મ કહું છું; હે પંખીઓના રાજા, ધ્યાનથી સાંભળ, અને સાંભળ્યા પછી તેને સારી રીતે સમજજે.

પુરુષાખ્યવિરિઞ્ચાનુજાતઃ શેષો મહાબલઃ । હરે રમાયાશ્ચ યસ્ય સ્વસ્મિન્નિદ્રાં પ્રકુર્વતઃ ॥ ૩,૧૮.

પુરૂષ નામે વિરીંચિના નાના ભાઈ, મહાબળવાન શેષ, જેના પર હરિની લક્ષ્મી નિદ્રા કરે છે.

શયનાર્થમભૂદેષ તેન કૃત્યં હરેર્ન તુ । સર્વદા હરિદાસોહં સર્વદા હરિપૂજકઃ ॥ ૩,૧૮.

એ હરિના શયન માટે બન્યો; એ તેનું કાર્ય હતું, હરિનું નહીં; હું હંમેશા હરિનો દાસ છું, હંમેશા હરિની પૂજા કરું છું.

હરે સદા નમામિ ત્વાં બહુ જન્મનિ જન્મનિ । એવં બુદ્ધ્વા તુ ગરુડો હ્યભૂચ્ચ શયનં હરેઃ ॥ ૩,૧૮.

હે હરિ, હું તને અનેક જન્મોમાં, જન્મ પછી જન્મે વંદન કરું છું; આવું સમજીને, ગરુડ ખરેખર હરિના શયનરૂપ થયો.

સૂત્રનામ્નસ્તથા વાયોઃ સદાયં વિનતાસુત । કાલનામા ચ ગરુડો વાહનાર્થં હરેરભૂત્ ॥ ૩,૧૮.

એ રીતે, હે વિનતાના પુત્ર, સૂત્ર અને વાયુ નામે જે છે, તે હંમેશા સેવા કરે છે; ગરુડ, જેને કાળ કહે છે, હરિના વાહન બન્યો.

તતો મહત્તત્ત્વતનોર્વિરિઞ્ચાત્તુ ખગેશ્વર । અહં કારાત્મકો રુદ્રઃ સમભૂત્સોવિતું હરિમ્ ॥ ૩,૧૮.

પછી, હે ખગરાજ, મહત્તત્વના દેહમાંથી અને વિરીંચિમાંથી, હું, અહંકારરૂપ રુદ્ર, હરિની સેવા માટે જન્મ્યો.

ત્રય એતે મહાભાગ પરસ્પરસમાઃ સ્મૃતાઃ । ગાયત્રીભારતીભ્યાં તે ત્રયઃ શતગુણા વરાઃ ॥ ૩,૧૮.

આ ત્રણેય, હે મહાભાગ્યશાળી, એકબીજા સમાન માનવામાં આવે છે; ગાયત્રી અને ભારતીથી, આ ત્રણેયને શતગুণ શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવે છે.

શેષઃ સ એવ વિજ્ઞેયો ભક્તો નારાયણસ્ય ચ । વિષ્ણોર્વાયોરનન્તસ્ય ત્રિભિરંશૈર્યુતઃ સદા ॥ ૩,૧૮.

એ જ શેષને નારાયણનો ભક્ત જાણવો; તે હંમેશા વિષ્ણુ, વાયુ અને અનંતના ત્રણ અંશો સાથે યુક્ત છે.

સુમિત્રાંશો દશરથાજ્જાતો યો લક્ષ્મણઃ ખગ । સોપિ શેષસ્તુ વિજ્ઞેયો વાય્વનન્તાંશસંયુતઃ ॥ ૩,૧૮.

હે પંખી, દશરથના ઘરે સુમિત્રાના અંશથી જન્મેલો લક્ષ્મણ પણ શેષ જ છે, અને વાયુ તથા અનંતના અંશો ધરાવે છે.

રામસ્ય સેવાં કર્તું સા સીતા ભૂમ્યાં ખગાધિપ । બલભદ્રસ્તુ રોહિણ્યાં વસુદેવાદભૂત્ખગ ॥ ૩,૧૮.

રામની સેવા માટે, એ સીતાએ ધરતીમાંથી જન્મ લીધો, હે ખગાધિપતિ; અને બલભદ્ર રોહિણીમાંથી વસુદેવના ઘરે જન્મ્યો, હે પંખી.

સોયમેપ તુ વિજ્ઞેયસ્ત્વંશદ્વયસમન્વિતઃ । આવિષ્ટઃ શુક્લકૃષ્ણે હરિણા રોહિણીસુતઃ ॥ ૩,૧૮.

એ જ બે અંશો ધરાવતો છે એમ જાણવો; રોહિણીપુત્રમાં હરિએ શ્વેત અને કૃષ્ણ રૂપે પ્રવેશ કર્યો હતો.

ત્રય એતે માહાભાગાવતારાઃ ફણિનઃ સ્મૃતાઃ । ન વીન્દ્રાસ્યાવતારોસ્તિ ભૂમ્યાં ચાજ્ઞા તથા હરેઃ ॥ ૩,૧૮.

આ ત્રણેય મહાભાગ્યશાળી ફણિનાં અવતાર માનવામાં આવે છે; ઇન્દ્રનો અવતાર પૃથ્વી પર નથી, અને હરિ તરફથી એવી આજ્ઞા પણ નથી.

રુદ્રાવતારાન્વક્ષ્યેહં તાઞ્છૃણુ ત્વં સમાહિતઃ । યોહઙ્કારાત્મકો રુદ્રઃ સ એવાભૂત્ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૮.

હવે હું તને રુદ્રના અવતારો કહું છું; તું ધ્યાનથી સાંભળ. જે અહંકારરૂપ રુદ્ર છે, એ જ ખગરાજ, એમ થયો.

સદાશિવ ઇતિ ત્વાખ્યામવાપ સ વિનાશકઃ । તમોભિમાની સ જ્ઞેયસ્ત્વશિવત્વાત્સદાશિવઃ ॥ ૩,૧૮.

જેને સદાશિવ કહેવામાં આવે છે, એ ખરેખર વિનાશક છે; એ અંધકારનું સ્વરૂપ છે, સાચો કલ્યાણકારક નથી, ભલે એને સદાશિવ નામ મળ્યું છે.

કપાલમાલામશિવાં સદા ધારયતે યતઃ । અતઃ સદાઽશિવો જ્ઞેયો ન ચ ભાગવતઃ શિવઃ ॥ ૩,૧૮.

એ હંમેશા ખોપડીઓની માળા પહેરે છે, જે અશુભ માનવામાં આવે છે; એટલે એને સદાશિવ કહેવાય છે, પણ એ ભાગવત શિવ નથી.

ગજાજિનં ચાપવિત્રં યતો ધારયતે હરઃ । લોકાનમઙ્ગલાન્સર્વાન્હરતે ચ સદા હરઃ ॥ ૩,૧૮.

હર એ હંમેશા ગજચર્મ પહેરે છે, જે શુદ્ધ નથી; અને એ દુનિયાના બધા અશુભ વસ્તુઓ દૂર કરે છે, એટલે એને હર કહેવાય છે.

હર્યાજ્ઞયા સદા લોકાન્વિષયાસક્તચેતસઃ । વિમુખાન્કુરુતે યસ્માદ્વિષ્ણોસ્તસ્માત્સદાશિવઃ ॥ ૩,૧૮.

હરિની આજ્ઞાથી, જે લોકોના મન વિષયોમાં ફસાયેલા છે, એમને હંમેશા વિષ્ણુથી દૂર કરે છે; એ કારણે એને સદાશિવ કહેવાય છે.