ગરુડપુરાણમ્

કૃષ્ણદેહેપિ તસ્યાસ્તુ ન ભવિષ્યતિ સંગમઃ । અન્યગાત્વં દ્વિતીયેસ્મિન્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણના શરીરમાં પણ તેનો સંયોગ થતો નથી; બીજી અવતારમાં જરૂરથી બીજું જન્મ થશે, એમાં શંકા નથી.

રુદ્રાન્તઃ સ્થો હરિશ્ચૈવ વહં દત્ત્વા સ્ત્રિયાં પ્રભુઃ । અન્તર્ધાનં યયૌ શ્રીમાન્સ્વલોકં ગતવાનભૂત્ ॥ ૩,૧૭.

રુદ્રના અંતરમાં વસતા હરિએ, પોતાને સ્ત્રીને અર્પણ કર્યા પછી, અદૃશ્ય થઈ પોતાનું લોક પ્રાપ્ત કર્યું.

વિસૃજ્ય તાશ્ચ તં દેહં બભૂવુર્નલકન્યકાઃ । ઇન્દ્રસેનેતિ સંજ્ઞાં ચ લબ્ધ્વા તાશ્ચ તપોવનમ્ ॥ ૩,૧૭.

એ સ્ત્રીઓએ એ શરીર છોડીને, નલકન્યાઓ તરીકે ઓળખાય છે; ઇન્દ્રસેના નામ મેળવી, તેઓ તપોવનમાં ગઈ.

યયુસ્તત્ર ચરન્ત્યસ્તા દદૃશુર્મુદ્ગલં ત્વૃષિમ્ । તસ્ય દર્શનમાત્રેણ બભૂવુઃ કામમોહિતાઃ ॥ ૩,૧૭.

ત્યાં ફરતી ફરતી, તેમણે મુદગલ ઋષિને જોયા; માત્ર દર્શનથી જ તેઓ કામથી મોહિત થઈ ગઈ.

મુદ્ગલસ્યાભિમાનં હિ નાશયિત્વા ચ મારુતઃ । રમયામાસ તત્રસ્થા ભારત્યાદિવરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

મારુતે મુદગલનો અભિમાન નાશ કર્યો અને ત્યાં રહેલી ભારતી સહિત શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓને આનંદિત કરી.

તદ્દેહેન વિસૃષ્ટા સા બભૂવ દ્રૌપદીતિ ચ । યસ્માત્સા દ્રુપદાજ્જાતા તસ્માત્સા દ્રૌપદી સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

એ શરીર છોડીને, તે દ્રૌપદી બની; કારણ કે તે દ્રુપદમાંથી જન્મી હતી, તેથી દ્રૌપદી તરીકે ઓળખાય છે.

વેદિમધ્યાત્સમુદ્ભૂતા તસ્માત્સાયોનિજા સ્મૃતા । કૃષ્ણવર્ણા યતસ્તસ્માત્સા કૃષ્ણા ભૂતલે સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

યજ્ઞવેદિમાંથી જન્મેલી હોવાથી, તેને યોનિથી જન્મેલી કહેવાય છે; અને તેનું વર્ણ કાળો હોવાથી, તેને પૃથ્વી પર કૃષ્ણા કહેવાય છે.

કૃષ્ણાદેહપિ ભારત્યા અભિમાનઃ સદા સ્મૃતઃ । શચ્યાદેરભિમાનસ્તુ તસ્મિન્દેહે કદાચન ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણાના શરીરમાં પણ ભારતીનું સ્વરૂપ હંમેશા યાદ રાખવામાં આવે છે; પણ શચી અને અન્ય સ્ત્રીઓનું સ્વરૂપ ક્યારેક જ એ શરીરમાં રહે છે.

યસ્યાઃ સ્વભર્તૃસંયોગકાલે ચ ખગસત્તમ । અભિમાનસ્તદૈવ સ્યાત્તસ્યા એવ ન ચાન્યથા ॥ ૩,૧૭.

હે શ્રેષ્ઠ ખગ, પોતાની પતિ સાથે સંયોગ સમયે માત્ર એ સ્ત્રીનું સ્વરૂપ જ રહે છે, બીજું કદી નથી.

એતાસાં રમણે કાલે ઉમાયાઃ પક્ષિસત્તમ । અભિમાનશ્ચ નાસ્ત્યેવ સ્વાપ એવ રતાઃ સદા ॥ ૩,૧૭.

હે શ્રેષ્ઠ ખગ, ઉમા સાથે સંયોગ સમયે કોઈ સ્વરૂપ રહેતું નથી; એ સમયે હંમેશા ઊંઘ જ રહે છે.

પાર્થસ્ય રમણે કાલે દ્રૌપદ્યાશ્ચ કલેવરે । ભારત્યાશ્ચ તથા શચ્યા અભિમાનદ્વયં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૭.

પાર્થ સાથે સંયોગ સમયે, દ્રૌપદીના શરીરમાં, તેમજ ભારતી અને શચી સાથે, બંને સ્વરૂપો યાદ કરવામાં આવે છે.

ઉમાદેઃ શ્યામ લાદેશ્ચ અભિમાનક્ષતિસ્તદા । સર્વાસાં સ્વાપ એવ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૭.

ઉમા અને શ્યામલા હાજર હોય ત્યારે તેમનું સ્વરૂપ ઓછું થાય છે; બધામાં માત્ર ઊંઘ જ રહે છે, વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

અર્જુનં વીરરૂપેણ પ્રવિષ્ટો વાયુરેવ ચ । ભારતીં રમતે નિત્યં શામલાં ચ યુધિષ્ઠિરઃ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે અર્જુનના વીર સ્વરૂપે પ્રવેશ કર્યો; ભારતી હંમેશા તેના દ્વારા આનંદિત થાય છે, અને શ્યામલા યુધિષ્ઠિર દ્વારા.

સુંદરેણ ચ રૂપેણ પ્રવિષ્ટો નકુલે મરુત્ । રમતે ભારતીં નિત્યં નકુલશ્ચાપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે સુંદર સ્વરૂપે નકુલમાં પ્રવેશ કર્યો; નકુલ હંમેશા ભારતી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

નીતિરૂપેણ ચાવિષ્ટો સહદેવે ચ મારુતઃ । દ્રૌપદીં રમતે નિત્યં સહદેવોપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે બુદ્ધિ સ્વરૂપે સહદેવમાં પ્રવેશ કર્યો; સહદેવ હંમેશા દ્રૌપદી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

શચ્યાદ્યા દ્રૌપદીદેહે નાપુઃ સંગં ચ મારુતઃ । તાસામતોન્યગામિત્વં કૃષ્ણાદેહે ન ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

શચી વગેરે દ્રૌપદીના શરીરમાં પવનદેવ સાથે સંયોગ પામ્યા નહોતા; કૃષ્ણાના શરીરમાં તેમનો બીજો જન્મ થયો એમ માનવું જોઈએ નહીં.

ધર્માદિદેહસંગં ચ ભારત્યા નૈવ ચિન્તયેત્ । મનુજસ્ય ચ દેહસ્ય તાસાં સંગં ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

ધર્મ અને અન્ય દેહો સાથે ભારતીનો સંયોગ માનવો નહીં; પણ એ સ્ત્રીઓનો માનવ દેહ સાથે સંયોગ માનવો જોઈએ.

અપરોક્ષવતીનાં તુ તાસાં લેપો ન સર્વથા । અથવા મુદ્ગલસ્યેવ રતિકાલે ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

જેને સીધી અનુભૂતિ થાય છે, તેમને કોઈ પણ રીતે લિપ્તિ લાગતી નથી; અથવા, ખગરાજ, મુદગલ જેમ રતિ સમયે નિર્મળ રહે છે, એમ સમજવું.

રમણં ચક્રુરેવં તા અતો દોષો ન વિદ્યતે । એકસ્મિન્દિવસે વીન્દ્ર ધર્મો વાયુશ્ચ તાવુભૌ ॥ ૩,૧૭.

એ રીતે તેમણે મિલન કર્યું, તેથી તેમાં કોઈ દોષ નથી; એક દિવસે, હે શ્રેષ્ઠ ખગરાજ, ધર્મ અને વાયુએ પણ એ જ કર્યું હતું.

રમણં ચક્રતુઃ સમ્યક્કૃષ્ણાદેહેઽપિ માનદ । તથાપ્યનન્યાગામિત્વં ચિન્તનીયં ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

તેમણે કૃષ્ણાની દેહમાં પણ યોગ્ય રીતે મિલન કર્યું, હે માન આપનાર; છતાં, પરસ્ત્રીના સંગથી દૂર રહેવું જોઈએ—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સુરાણાં સુરભોગ્યાશ્ચ ભોગં જાનન્તિ દેવતાઃ । ન જાનન્ત્યેવ મર્ત્યાંસ્તુ તેષુ દેહેષુ તે પુનઃ ॥ ૩,૧૭.

દેવતાઓ અને દેવતાઓને આનંદ આપનારા જ દેવસુખ જાણે છે; મરણશીલ લોકો એ દેહોને ઓળખતા નથી, અને એ દેહોમાં તેઓ ફરી અલગ છે.

નીરક્ષીરવિવિકં ચ હંસો વેત્તિ ન ચાપરઃ । અતઃ સ્વભર્તૃસંયોગં કૃષ્ણાદેહેન ચિન્તયેત્કૃષ્ણાદેહેન્યગામિત્વં નૈવ ચિન્ત્યં ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

જેમ હંસ જ પાણી અને દૂધમાં ભેદ જાણે છે, બીજું કોઈ નહીં; એ રીતે, કૃષ્ણાના દેહમાં પોતાના પતિ સાથેનું મિલન વિચારવું જોઈએ—કૃષ્ણાના દેહમાં બીજાના સંગનો વિચાર કરવો નહીં, હે ખગરાજ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૮ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અથાનન્તરજાન્વક્ષ્યે શૃણુ પક્ષીન્દ્રસત્તમ । શૃણુ તાન્સાવધાનેન શ્રુત્વા તાનવધારય ॥ ૩,૧૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હવે હું તને આગળનું જન્મ કહું છું; હે પંખીઓના રાજા, ધ્યાનથી સાંભળ, અને સાંભળ્યા પછી તેને સારી રીતે સમજજે.

પુરુષાખ્યવિરિઞ્ચાનુજાતઃ શેષો મહાબલઃ । હરે રમાયાશ્ચ યસ્ય સ્વસ્મિન્નિદ્રાં પ્રકુર્વતઃ ॥ ૩,૧૮.

પુરૂષ નામે વિરીંચિના નાના ભાઈ, મહાબળવાન શેષ, જેના પર હરિની લક્ષ્મી નિદ્રા કરે છે.

શયનાર્થમભૂદેષ તેન કૃત્યં હરેર્ન તુ । સર્વદા હરિદાસોહં સર્વદા હરિપૂજકઃ ॥ ૩,૧૮.

એ હરિના શયન માટે બન્યો; એ તેનું કાર્ય હતું, હરિનું નહીં; હું હંમેશા હરિનો દાસ છું, હંમેશા હરિની પૂજા કરું છું.

હરે સદા નમામિ ત્વાં બહુ જન્મનિ જન્મનિ । એવં બુદ્ધ્વા તુ ગરુડો હ્યભૂચ્ચ શયનં હરેઃ ॥ ૩,૧૮.

હે હરિ, હું તને અનેક જન્મોમાં, જન્મ પછી જન્મે વંદન કરું છું; આવું સમજીને, ગરુડ ખરેખર હરિના શયનરૂપ થયો.

સૂત્રનામ્નસ્તથા વાયોઃ સદાયં વિનતાસુત । કાલનામા ચ ગરુડો વાહનાર્થં હરેરભૂત્ ॥ ૩,૧૮.

એ રીતે, હે વિનતાના પુત્ર, સૂત્ર અને વાયુ નામે જે છે, તે હંમેશા સેવા કરે છે; ગરુડ, જેને કાળ કહે છે, હરિના વાહન બન્યો.

તતો મહત્તત્ત્વતનોર્વિરિઞ્ચાત્તુ ખગેશ્વર । અહં કારાત્મકો રુદ્રઃ સમભૂત્સોવિતું હરિમ્ ॥ ૩,૧૮.

પછી, હે ખગરાજ, મહત્તત્વના દેહમાંથી અને વિરીંચિમાંથી, હું, અહંકારરૂપ રુદ્ર, હરિની સેવા માટે જન્મ્યો.

ત્રય એતે મહાભાગ પરસ્પરસમાઃ સ્મૃતાઃ । ગાયત્રીભારતીભ્યાં તે ત્રયઃ શતગુણા વરાઃ ॥ ૩,૧૮.

આ ત્રણેય, હે મહાભાગ્યશાળી, એકબીજા સમાન માનવામાં આવે છે; ગાયત્રી અને ભારતીથી, આ ત્રણેયને શતગুণ શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવે છે.