ગરુડપુરાણમ્

વિચાર્યૈવમુમાદ્યા ભારત્યાઃ સેવાં તુ ચક્રિરે । સહસ્રવત્સરાન્તે સા ભારતી તોષિતાબ્રવીત્ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે વિચાર કર્યા પછી, તેમણે ભારતીની સેવા શરૂ કરી; અને હજાર વર્ષ પછી, ભારતી પ્રસન્ન થઈને બોલી.

મત્સેવાં ચ કિમર્થં વૈ હ્યાચરિષ્યન્તિ સુવ્રતાઃ । તસ્યાં રક્તાશ્ચ તા દેવ્યસ્ત્વબ્રુવન્સ્વચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૩,૧૭.

"તમે એટલી પ્રતિજ્ઞા પાળીને મારી સેવા શા માટે કરો છો?" એમ તેણે પૂછ્યું. ત્યારે તે દેવીઓ, તેની ભક્તિથી ભરેલી, પોતાનું મન જણાવતાં બોલી.

પુરા વયં તુ શપ્તાઃ સ્મ બ્રહ્મણા ક્રોધરૂપિણા । એકદેહાન્માનુષત્વમવાપ્સ્યથ વરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

"અમે પહેલાં બ્રહ્માના ક્રોધથી શાપિત થઈ ગયા હતા; અમે સૌ શ્રેષ્ઠાંગના સ્ત્રીઓ એક જ શરીરમાં માનવ તરીકે જન્મીશું."

ચતુર્થજન્મન્યપ્યેવં દ્વિતીયે જન્મનિ પ્રભો । સમાપ્સ્યથાન્યગાત્વં ચેત્યેવં શપ્તા હ ભામિનિ ॥ ૩,૧૭.

"ચોથા જન્મમાં પણ અને બીજા જન્મમાં પણ, હે સુન્દરી, અમને બીજાની સાથે જોડાણ મળશે—આ રીતે અમને શાપ મળ્યો છે."

અસ્માકં વાયુના દેવેનાન્યગાત્વં ન દોષભાક્ । અતસ્ત્વયૈકદેહત્વમિચ્છામો દેવિ જન્મસુ ॥ ૩,૧૭.

"અમારા માટે વાયુદેવ દ્વારા બીજાની સાથે જોડાણમાં કોઈ દોષ નથી; તેથી, હે દેવી, અમે જન્મોમાં તારા સાથે એક જ શરીરમાં રહેવું ઈચ્છીએ છીએ."

હત્યુક્તા તાભિરથ ચ તથૈત્યુક્ત્વા દ્વિજોત્તમ । સા પાર્વત્યાદિભિર્યુક્તા ભારતીત્યભવદ્ભુવિ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે તેમનો સંવાદ થયો અને સહમતિથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભારતી પાર્વતી અને અન્ય દેવીઓ સાથે એક થઈને ધરતી પર 'ભારતી' તરીકે જાણીતી થઈ.

શિવનામ્નો દ્વિજસ્યૈવ ગૃહે સા તુ કુમારિકા । કર્મૈક્યાર્થં તપશ્ચક્રેઃ વિષ્ણોશ્ચ શિવસંજ્ઞિનઃ ॥ ૩,૧૭.

શિવ નામના બ્રાહ્મણના ઘરમાં તે કન્યા રૂપે જન્મી, એક કાર્ય માટે, અને વિષ્ણુ—જેને શિવ પણ કહે છે—ની ઉપાસના કરી.

તપસા તોષિતા વિષ્ણુઃ શિવ સંજ્ઞો મહાપ્રભુઃ । વરં પ્રાદાત્તૃતીયેસ્મિન્કૃષ્ણજન્મનિ ભો સ્ત્રિયઃ ॥ ૩,૧૭.

તેણીનું તપથી પ્રસન્ન થઈને, મહાપ્રભુ વિષ્ણુ—જેને શિવ કહે છે—એ ત્રીજા, કૃષ્ણ જન્મમાં તેને વરદાન આપ્યું, હે સ્ત્રી.

સમ્યક્ત્વભર્તૃસંયોગો ભવિષ્યતિ વિના ભવમ્ । યતોનયા ચ પાર્વત્યા પ્રેરિતા એવ સર્વશઃ ॥ ૩,૧૭.

પતિ સાથે યોગ્ય મિલન કોઈ વિઘ્ન વિના થશે, કારણ કે આ બધું પાર્વતીના પ્રેરણાથી થયું છે.

વિલાસં દર્શયામાસ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ । અતઃ સા પાર્વાતી શ્રેષ્ઠા બ્રહ્મદેહે ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

પાર્વતીએ બ્રહ્માને પોતાની મોહકતા દર્શાવી; તેથી બ્રહ્માના સ્વરૂપમાં પાર્વતી સર્વ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

કૃષ્ણદેહેપિ તસ્યાસ્તુ ન ભવિષ્યતિ સંગમઃ । અન્યગાત્વં દ્વિતીયેસ્મિન્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણના શરીરમાં પણ તેનો સંયોગ થતો નથી; બીજી અવતારમાં જરૂરથી બીજું જન્મ થશે, એમાં શંકા નથી.

રુદ્રાન્તઃ સ્થો હરિશ્ચૈવ વહં દત્ત્વા સ્ત્રિયાં પ્રભુઃ । અન્તર્ધાનં યયૌ શ્રીમાન્સ્વલોકં ગતવાનભૂત્ ॥ ૩,૧૭.

રુદ્રના અંતરમાં વસતા હરિએ, પોતાને સ્ત્રીને અર્પણ કર્યા પછી, અદૃશ્ય થઈ પોતાનું લોક પ્રાપ્ત કર્યું.

વિસૃજ્ય તાશ્ચ તં દેહં બભૂવુર્નલકન્યકાઃ । ઇન્દ્રસેનેતિ સંજ્ઞાં ચ લબ્ધ્વા તાશ્ચ તપોવનમ્ ॥ ૩,૧૭.

એ સ્ત્રીઓએ એ શરીર છોડીને, નલકન્યાઓ તરીકે ઓળખાય છે; ઇન્દ્રસેના નામ મેળવી, તેઓ તપોવનમાં ગઈ.

યયુસ્તત્ર ચરન્ત્યસ્તા દદૃશુર્મુદ્ગલં ત્વૃષિમ્ । તસ્ય દર્શનમાત્રેણ બભૂવુઃ કામમોહિતાઃ ॥ ૩,૧૭.

ત્યાં ફરતી ફરતી, તેમણે મુદગલ ઋષિને જોયા; માત્ર દર્શનથી જ તેઓ કામથી મોહિત થઈ ગઈ.

મુદ્ગલસ્યાભિમાનં હિ નાશયિત્વા ચ મારુતઃ । રમયામાસ તત્રસ્થા ભારત્યાદિવરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

મારુતે મુદગલનો અભિમાન નાશ કર્યો અને ત્યાં રહેલી ભારતી સહિત શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓને આનંદિત કરી.

તદ્દેહેન વિસૃષ્ટા સા બભૂવ દ્રૌપદીતિ ચ । યસ્માત્સા દ્રુપદાજ્જાતા તસ્માત્સા દ્રૌપદી સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

એ શરીર છોડીને, તે દ્રૌપદી બની; કારણ કે તે દ્રુપદમાંથી જન્મી હતી, તેથી દ્રૌપદી તરીકે ઓળખાય છે.

વેદિમધ્યાત્સમુદ્ભૂતા તસ્માત્સાયોનિજા સ્મૃતા । કૃષ્ણવર્ણા યતસ્તસ્માત્સા કૃષ્ણા ભૂતલે સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

યજ્ઞવેદિમાંથી જન્મેલી હોવાથી, તેને યોનિથી જન્મેલી કહેવાય છે; અને તેનું વર્ણ કાળો હોવાથી, તેને પૃથ્વી પર કૃષ્ણા કહેવાય છે.

કૃષ્ણાદેહપિ ભારત્યા અભિમાનઃ સદા સ્મૃતઃ । શચ્યાદેરભિમાનસ્તુ તસ્મિન્દેહે કદાચન ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણાના શરીરમાં પણ ભારતીનું સ્વરૂપ હંમેશા યાદ રાખવામાં આવે છે; પણ શચી અને અન્ય સ્ત્રીઓનું સ્વરૂપ ક્યારેક જ એ શરીરમાં રહે છે.

યસ્યાઃ સ્વભર્તૃસંયોગકાલે ચ ખગસત્તમ । અભિમાનસ્તદૈવ સ્યાત્તસ્યા એવ ન ચાન્યથા ॥ ૩,૧૭.

હે શ્રેષ્ઠ ખગ, પોતાની પતિ સાથે સંયોગ સમયે માત્ર એ સ્ત્રીનું સ્વરૂપ જ રહે છે, બીજું કદી નથી.

એતાસાં રમણે કાલે ઉમાયાઃ પક્ષિસત્તમ । અભિમાનશ્ચ નાસ્ત્યેવ સ્વાપ એવ રતાઃ સદા ॥ ૩,૧૭.

હે શ્રેષ્ઠ ખગ, ઉમા સાથે સંયોગ સમયે કોઈ સ્વરૂપ રહેતું નથી; એ સમયે હંમેશા ઊંઘ જ રહે છે.

પાર્થસ્ય રમણે કાલે દ્રૌપદ્યાશ્ચ કલેવરે । ભારત્યાશ્ચ તથા શચ્યા અભિમાનદ્વયં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૭.

પાર્થ સાથે સંયોગ સમયે, દ્રૌપદીના શરીરમાં, તેમજ ભારતી અને શચી સાથે, બંને સ્વરૂપો યાદ કરવામાં આવે છે.

ઉમાદેઃ શ્યામ લાદેશ્ચ અભિમાનક્ષતિસ્તદા । સર્વાસાં સ્વાપ એવ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૭.

ઉમા અને શ્યામલા હાજર હોય ત્યારે તેમનું સ્વરૂપ ઓછું થાય છે; બધામાં માત્ર ઊંઘ જ રહે છે, વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

અર્જુનં વીરરૂપેણ પ્રવિષ્ટો વાયુરેવ ચ । ભારતીં રમતે નિત્યં શામલાં ચ યુધિષ્ઠિરઃ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે અર્જુનના વીર સ્વરૂપે પ્રવેશ કર્યો; ભારતી હંમેશા તેના દ્વારા આનંદિત થાય છે, અને શ્યામલા યુધિષ્ઠિર દ્વારા.

સુંદરેણ ચ રૂપેણ પ્રવિષ્ટો નકુલે મરુત્ । રમતે ભારતીં નિત્યં નકુલશ્ચાપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે સુંદર સ્વરૂપે નકુલમાં પ્રવેશ કર્યો; નકુલ હંમેશા ભારતી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

નીતિરૂપેણ ચાવિષ્ટો સહદેવે ચ મારુતઃ । દ્રૌપદીં રમતે નિત્યં સહદેવોપ્યુષાં ખગ ॥ ૩,૧૭.

પવનદેવે બુદ્ધિ સ્વરૂપે સહદેવમાં પ્રવેશ કર્યો; સહદેવ હંમેશા દ્રૌપદી તથા ઉષાને આનંદિત કરે છે, હે ખગ.

શચ્યાદ્યા દ્રૌપદીદેહે નાપુઃ સંગં ચ મારુતઃ । તાસામતોન્યગામિત્વં કૃષ્ણાદેહે ન ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

શચી વગેરે દ્રૌપદીના શરીરમાં પવનદેવ સાથે સંયોગ પામ્યા નહોતા; કૃષ્ણાના શરીરમાં તેમનો બીજો જન્મ થયો એમ માનવું જોઈએ નહીં.

ધર્માદિદેહસંગં ચ ભારત્યા નૈવ ચિન્તયેત્ । મનુજસ્ય ચ દેહસ્ય તાસાં સંગં ચિન્તયેત્ ॥ ૩,૧૭.

ધર્મ અને અન્ય દેહો સાથે ભારતીનો સંયોગ માનવો નહીં; પણ એ સ્ત્રીઓનો માનવ દેહ સાથે સંયોગ માનવો જોઈએ.

અપરોક્ષવતીનાં તુ તાસાં લેપો ન સર્વથા । અથવા મુદ્ગલસ્યેવ રતિકાલે ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

જેને સીધી અનુભૂતિ થાય છે, તેમને કોઈ પણ રીતે લિપ્તિ લાગતી નથી; અથવા, ખગરાજ, મુદગલ જેમ રતિ સમયે નિર્મળ રહે છે, એમ સમજવું.

રમણં ચક્રુરેવં તા અતો દોષો ન વિદ્યતે । એકસ્મિન્દિવસે વીન્દ્ર ધર્મો વાયુશ્ચ તાવુભૌ ॥ ૩,૧૭.

એ રીતે તેમણે મિલન કર્યું, તેથી તેમાં કોઈ દોષ નથી; એક દિવસે, હે શ્રેષ્ઠ ખગરાજ, ધર્મ અને વાયુએ પણ એ જ કર્યું હતું.