ગરુડપુરાણમ્

ઉદ્ધતાશ્ચ યતો યૂયં માનુષીં યોનિમાપ્સ્યથ । તત્ર સ્વભર્તૃસંયોગમવાપ્સ્યથ ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

કેમ કે તમે ઉલ્લાસિત હતા, તેથી માનવ યોનિ પ્રાપ્ત કરશો; ત્યાં, હે પંખીઓના રાજા, તમે તમારા પતિઓ સાથે એકતા પ્રાપ્ત કરશો.

એવં શપ્તાસ્તુ તાઃ સર્વા આજગ્મુર્મેરુપર્વતમ્ । તત્રોપવિષ્ટં બ્રહ્માણં વઞ્ચયામાસુરઞ્જસા ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે શાપ મળ્યા પછી, બધી જ સ્ત્રીઓ મેરુ પર્વત પર ગઈ. ત્યાં બ્રહ્માજીને બેઠેલા જોઈને, તેમણે તેમને પૂરેપૂરો છેતર્યો.

તૂષ્ણીમેવ સ્થિતે વીન્દ્ર વઞ્ચયન્ત્યઃ સ્થિતાઃ પુનઃ । તતસ્તૂષ્ણીં સ્થિતં વીન્દ્ર વઞ્ચયામાસુરઞ્જસા ॥ ૩,૧૭.

ઇન્દ્ર, જ્યારે તમે ચૂપચાપ બેઠા હતા, ત્યારે એ સ્ત્રીઓ ફરીથી ચૂપ રહીને તમને ફરી છેતરવા લાગી.

ત્રિવારાનન્તરં બ્રહ્મા શપ્તવાંસ્તા મહાપ્રભુઃ । ત્રિવારં વઞ્ચનં યસ્માદેકવારં ચ દર્શનમ્ ॥ ૩,૧૭.

પછી મહાપ્રભુ બ્રહ્માએ તેમને ત્રણ વાર સતત શાપ આપ્યો, કારણ કે તેમણે ત્રણ વાર છેતર્યું અને માત્ર એક જ વાર સામે આવ્યા.

કિં ચાશ્રુત્વાતઃ પશ્ચાચ્ચતુર્જન્મસુ ભૂતલે । એકદેહાન્માનુષત્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

અને કારણ કે તેમણે સાંભળ્યું નહીં, તેથી પછીના ચાર જન્મોમાં ધરતી પર તેઓ એક જ શરીરમાં માનવ રૂપે જન્મ લેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

દ્વિતીયે જન્મનિ તથા અન્યગાત્વમવાપ્સ્યથ । તૃતીયે જન્મનિ તથા ભર્તૃસંયોગ માપ્સ્યથ ॥ ૩,૧૭.

બીજા જન્મમાં તેમને બીજાની સાથે જોડાણ મળશે અને ત્રીજા જન્મમાં પતિ સાથે મિલન પ્રાપ્ત થશે.

જન્મન્યાદ્યે ચતુર્થે ચ નાન્યગાત્વમવાપ્સ્યથ । તથા સ્વભર્તૃસંયોગં નાવાપ્સ્યથ ચ સર્વશઃ ॥ ૩,૧૭.

પણ પહેલા અને ચોથા જન્મમાં તેમને બીજાની સાથે જોડાણ નહીં મળે અને પોતાના પતિ સાથે પણ સંપૂર્ણ મિલન ક્યારેય નહીં મળે.

એવં શપ્તાસ્તુ તાઃ સર્વા બ્રહ્મણા પક્ષિસત્તમ । તદા વિચારયામાસુર્મિલિત્વા મેરુમૂર્ધનિ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે બ્રહ્માના શાપથી, હે શ્રેષ્ઠ પંખી, બધી સ્ત્રીઓ મેરુ પર્વતની ટોચ પર ભેગી થઈ અને એકસાથે વિચાર વિમર્શ કર્યો.

બ્રહ્મશાપસ્ત્વનિર્વાય ઉપાયૈઃ શતશોપિ ચ । નીચૈઃ સમાગમો નિન્દ્યસ્તથૈવ ચ વિપત્તિદઃ ॥ ૩,૧૭.

બ્રહ્માનો શાપ સો સો ઉપાય કરીને પણ દૂર થઈ શકતો નથી; નીચા લોકો સાથે સંસર્ગ કરવો નિંદનીય છે અને દુઃખ આપે છે.

ઉત્તમેન ચ સંગેન દૈવેનાપ્યર્થદો ભવેત્ । દેવાનામુત્તમો વાયુસ્તદર્થં સંગમાચરેત્ ॥ ૩,૧૭.

શ્રેષ્ઠ લોકો સાથે સંસર્ગ—even ભાગ્યથી—હંમેશા લાભદાયક છે; તેથી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાયુદેવ સાથે સંસર્ગ કરવો જોઈએ.

વિચાર્યૈવમુમાદ્યા ભારત્યાઃ સેવાં તુ ચક્રિરે । સહસ્રવત્સરાન્તે સા ભારતી તોષિતાબ્રવીત્ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે વિચાર કર્યા પછી, તેમણે ભારતીની સેવા શરૂ કરી; અને હજાર વર્ષ પછી, ભારતી પ્રસન્ન થઈને બોલી.

મત્સેવાં ચ કિમર્થં વૈ હ્યાચરિષ્યન્તિ સુવ્રતાઃ । તસ્યાં રક્તાશ્ચ તા દેવ્યસ્ત્વબ્રુવન્સ્વચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૩,૧૭.

"તમે એટલી પ્રતિજ્ઞા પાળીને મારી સેવા શા માટે કરો છો?" એમ તેણે પૂછ્યું. ત્યારે તે દેવીઓ, તેની ભક્તિથી ભરેલી, પોતાનું મન જણાવતાં બોલી.

પુરા વયં તુ શપ્તાઃ સ્મ બ્રહ્મણા ક્રોધરૂપિણા । એકદેહાન્માનુષત્વમવાપ્સ્યથ વરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

"અમે પહેલાં બ્રહ્માના ક્રોધથી શાપિત થઈ ગયા હતા; અમે સૌ શ્રેષ્ઠાંગના સ્ત્રીઓ એક જ શરીરમાં માનવ તરીકે જન્મીશું."

ચતુર્થજન્મન્યપ્યેવં દ્વિતીયે જન્મનિ પ્રભો । સમાપ્સ્યથાન્યગાત્વં ચેત્યેવં શપ્તા હ ભામિનિ ॥ ૩,૧૭.

"ચોથા જન્મમાં પણ અને બીજા જન્મમાં પણ, હે સુન્દરી, અમને બીજાની સાથે જોડાણ મળશે—આ રીતે અમને શાપ મળ્યો છે."

અસ્માકં વાયુના દેવેનાન્યગાત્વં ન દોષભાક્ । અતસ્ત્વયૈકદેહત્વમિચ્છામો દેવિ જન્મસુ ॥ ૩,૧૭.

"અમારા માટે વાયુદેવ દ્વારા બીજાની સાથે જોડાણમાં કોઈ દોષ નથી; તેથી, હે દેવી, અમે જન્મોમાં તારા સાથે એક જ શરીરમાં રહેવું ઈચ્છીએ છીએ."

હત્યુક્તા તાભિરથ ચ તથૈત્યુક્ત્વા દ્વિજોત્તમ । સા પાર્વત્યાદિભિર્યુક્તા ભારતીત્યભવદ્ભુવિ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે તેમનો સંવાદ થયો અને સહમતિથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભારતી પાર્વતી અને અન્ય દેવીઓ સાથે એક થઈને ધરતી પર 'ભારતી' તરીકે જાણીતી થઈ.

શિવનામ્નો દ્વિજસ્યૈવ ગૃહે સા તુ કુમારિકા । કર્મૈક્યાર્થં તપશ્ચક્રેઃ વિષ્ણોશ્ચ શિવસંજ્ઞિનઃ ॥ ૩,૧૭.

શિવ નામના બ્રાહ્મણના ઘરમાં તે કન્યા રૂપે જન્મી, એક કાર્ય માટે, અને વિષ્ણુ—જેને શિવ પણ કહે છે—ની ઉપાસના કરી.

તપસા તોષિતા વિષ્ણુઃ શિવ સંજ્ઞો મહાપ્રભુઃ । વરં પ્રાદાત્તૃતીયેસ્મિન્કૃષ્ણજન્મનિ ભો સ્ત્રિયઃ ॥ ૩,૧૭.

તેણીનું તપથી પ્રસન્ન થઈને, મહાપ્રભુ વિષ્ણુ—જેને શિવ કહે છે—એ ત્રીજા, કૃષ્ણ જન્મમાં તેને વરદાન આપ્યું, હે સ્ત્રી.

સમ્યક્ત્વભર્તૃસંયોગો ભવિષ્યતિ વિના ભવમ્ । યતોનયા ચ પાર્વત્યા પ્રેરિતા એવ સર્વશઃ ॥ ૩,૧૭.

પતિ સાથે યોગ્ય મિલન કોઈ વિઘ્ન વિના થશે, કારણ કે આ બધું પાર્વતીના પ્રેરણાથી થયું છે.

વિલાસં દર્શયામાસ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ । અતઃ સા પાર્વાતી શ્રેષ્ઠા બ્રહ્મદેહે ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

પાર્વતીએ બ્રહ્માને પોતાની મોહકતા દર્શાવી; તેથી બ્રહ્માના સ્વરૂપમાં પાર્વતી સર્વ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

કૃષ્ણદેહેપિ તસ્યાસ્તુ ન ભવિષ્યતિ સંગમઃ । અન્યગાત્વં દ્વિતીયેસ્મિન્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણના શરીરમાં પણ તેનો સંયોગ થતો નથી; બીજી અવતારમાં જરૂરથી બીજું જન્મ થશે, એમાં શંકા નથી.

રુદ્રાન્તઃ સ્થો હરિશ્ચૈવ વહં દત્ત્વા સ્ત્રિયાં પ્રભુઃ । અન્તર્ધાનં યયૌ શ્રીમાન્સ્વલોકં ગતવાનભૂત્ ॥ ૩,૧૭.

રુદ્રના અંતરમાં વસતા હરિએ, પોતાને સ્ત્રીને અર્પણ કર્યા પછી, અદૃશ્ય થઈ પોતાનું લોક પ્રાપ્ત કર્યું.

વિસૃજ્ય તાશ્ચ તં દેહં બભૂવુર્નલકન્યકાઃ । ઇન્દ્રસેનેતિ સંજ્ઞાં ચ લબ્ધ્વા તાશ્ચ તપોવનમ્ ॥ ૩,૧૭.

એ સ્ત્રીઓએ એ શરીર છોડીને, નલકન્યાઓ તરીકે ઓળખાય છે; ઇન્દ્રસેના નામ મેળવી, તેઓ તપોવનમાં ગઈ.

યયુસ્તત્ર ચરન્ત્યસ્તા દદૃશુર્મુદ્ગલં ત્વૃષિમ્ । તસ્ય દર્શનમાત્રેણ બભૂવુઃ કામમોહિતાઃ ॥ ૩,૧૭.

ત્યાં ફરતી ફરતી, તેમણે મુદગલ ઋષિને જોયા; માત્ર દર્શનથી જ તેઓ કામથી મોહિત થઈ ગઈ.

મુદ્ગલસ્યાભિમાનં હિ નાશયિત્વા ચ મારુતઃ । રમયામાસ તત્રસ્થા ભારત્યાદિવરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

મારુતે મુદગલનો અભિમાન નાશ કર્યો અને ત્યાં રહેલી ભારતી સહિત શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓને આનંદિત કરી.

તદ્દેહેન વિસૃષ્ટા સા બભૂવ દ્રૌપદીતિ ચ । યસ્માત્સા દ્રુપદાજ્જાતા તસ્માત્સા દ્રૌપદી સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

એ શરીર છોડીને, તે દ્રૌપદી બની; કારણ કે તે દ્રુપદમાંથી જન્મી હતી, તેથી દ્રૌપદી તરીકે ઓળખાય છે.

વેદિમધ્યાત્સમુદ્ભૂતા તસ્માત્સાયોનિજા સ્મૃતા । કૃષ્ણવર્ણા યતસ્તસ્માત્સા કૃષ્ણા ભૂતલે સ્મૃતા ॥ ૩,૧૭.

યજ્ઞવેદિમાંથી જન્મેલી હોવાથી, તેને યોનિથી જન્મેલી કહેવાય છે; અને તેનું વર્ણ કાળો હોવાથી, તેને પૃથ્વી પર કૃષ્ણા કહેવાય છે.

કૃષ્ણાદેહપિ ભારત્યા અભિમાનઃ સદા સ્મૃતઃ । શચ્યાદેરભિમાનસ્તુ તસ્મિન્દેહે કદાચન ॥ ૩,૧૭.

કૃષ્ણાના શરીરમાં પણ ભારતીનું સ્વરૂપ હંમેશા યાદ રાખવામાં આવે છે; પણ શચી અને અન્ય સ્ત્રીઓનું સ્વરૂપ ક્યારેક જ એ શરીરમાં રહે છે.

યસ્યાઃ સ્વભર્તૃસંયોગકાલે ચ ખગસત્તમ । અભિમાનસ્તદૈવ સ્યાત્તસ્યા એવ ન ચાન્યથા ॥ ૩,૧૭.

હે શ્રેષ્ઠ ખગ, પોતાની પતિ સાથે સંયોગ સમયે માત્ર એ સ્ત્રીનું સ્વરૂપ જ રહે છે, બીજું કદી નથી.