ગરુડપુરાણમ્

કેવલા ભારતી જ્ઞેયા કાશિરાજસ્ય કન્યકા । કાલી નામ્ના તુ સા જ્ઞેયા ભીમસેનપ્રિયા સદા ॥ ૩,૧૬.

માત્ર ભારતીને કાશી રાજાની પુત્રી તરીકે ઓળખવી; એ હંમેશા કાળી નામથી ઓળખાય છે, અને ભીમસેનની પ્રિય છે.

વાચ્યાદિભિઃ સંયુતૈવ દ્રૌપદી દ્રુપદાત્મજા । દેહં ત્યક્ત્વાવિશિષ્ટૈવ કારટીગ્રામસંજ્ઞકૈ ॥ ૩,૧૬.

વાક અને અન્ય દેવીઓ સાથે યુક્ત, દ્રુપદની પુત્રી દ્રૌપદી, શરીર છોડ્યા પછી, કારટી ગામ નામના સ્થાને પ્રવેશી.

સંકરસ્ય ગૃહે વીન્દ્ર ભવિષ્યતિ કલૌ યુગે । વાયોસ્તૃતીયરૂપાર્થં સા કન્યૈવ મૃતિં ગતા ॥ ૩,૧૬.

હે પંખીઓમાં ઇન્દ્ર, સંકરાના ઘરમાં, એ કલિયુગમાં જન્મ લેશે; વાયુના ત્રીજા રૂપ માટે, એ કન્યાએ મૃત્યુ પામ્યું.

ઇત્યાદ્યા વાયુભાર્યાશ્ચ બ્રહ્મભાર્યાશ્ચ સત્તમ । સ્વભર્તૃભ્યાં ચ પક્ષીન્દ્ર ગુણૈશ્ચૈવ શતાધમાઃ ॥ ૩,૧૬.

આ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ, વાયુની પત્નીઓ અને બ્રહ્માની પત્નીઓ, પોતાના પતિઓ સાથે, હે પંખીઓના રાજા, અનેક ગુણોથી, ઊંચા-નીચા સ્વરૂપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭ ગરુડ ઉવાચ । ચતુર્જન્મસુ વૈ કૃષ્ણ શચ્યાદ્યૈઃ સહ ભારતી । એકદેહ વિશિષ્ટૈવ ભુવિ જાતેતિ ચોક્તવાન્ ॥ ૩,૧૭.

ગરુડએ કહ્યું: ચાર જન્મોમાં, હે કૃષ્ણ, ભારતી, શચી અને અન્ય દેવીઓ સાથે, એક જ શરીરથી વિશિષ્ટ બનીને પૃથ્વી પર જન્મી, એમ કહેવાય છે.

કારણં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્ શિષ્યાય તવ સુવ્રત । ગરુડેનૈવમુક્તસ્તમુવાચ મધુસૂદનઃ ॥ ૩,૧૭.

હે બ્રાહ્મણ, તારા શિષ્ય માટે એનું કારણ મને કહો, હે સદ્ગુણવાન; ગરુડએ આમ પૂછતાં, મધુસૂદનએ તેને ઉત્તર આપ્યો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । વિશિષ્ટદેહસં પ્રાપ્તૌ ભારત્યાઃ પક્ષિસત્તમ । વક્ષ્યામિ કારણં વીન્દ્ર સાવધાનમનાઃ શૃણુ ॥ ૩,૧૭.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: હે પંખીઓના શ્રેષ્ઠ, ભારતીને વિશિષ્ટ શરીર મળવાનું કારણ હું કહું છું; હે પંખીઓમાં ઇન્દ્ર, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.

પુરા કૃતયુગે વીન્દ્ર રુદ્રભાર્યા ચ પાર્વતી । ઇન્દ્રભાર્યા શચી દેવી યમ ભાર્યાચ શામલા ॥ ૩,૧૭.

કૃતયુગમાં, હે પંખીઓમાં ઇન્દ્ર, રુદ્રની પત્ની પાર્વતી, ઇન્દ્રની પત્ની શચી અને યમની પત્ની શ્યામલા હતી.

અશ્વિભાર્યા ઉષા દેવી ભર્તૃભિઃ સહિતા ખગ । બ્રહ્મલોકં યયુસ્તત્ર બ્રહ્માણં દદૃશુસ્તદા ॥ ૩,૧૭.

અશ્વિનીકુમારોની પત્ની ઉષા પણ પોતાના પતિઓ સાથે, હે પંખી, બ્રહ્મલોકમાં ગઈ; ત્યાં તેમણે બ્રહ્માને જોયા.

હાવં ભાવં વિલાસં ચ દર્શયામાસુરઞ્જસા । દૃષ્ટ્વા તા ઉદ્ધતા બ્રહ્મા શશાપ ખગસત્તમ ॥ ૩,૧૭.

તેમણે ખુલ્લેઆમ પ્રેમભર્યા હાવભાવ, ભાવનાઓ અને રમૂજી વર્તન બતાવ્યાં; તેમને આવી રીતે ઉલ્લાસિત જોઈ, બ્રહ્માએ તેમને શાપ આપ્યો, હે પંખીઓના શ્રેષ્ઠ.

ઉદ્ધતાશ્ચ યતો યૂયં માનુષીં યોનિમાપ્સ્યથ । તત્ર સ્વભર્તૃસંયોગમવાપ્સ્યથ ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૭.

કેમ કે તમે ઉલ્લાસિત હતા, તેથી માનવ યોનિ પ્રાપ્ત કરશો; ત્યાં, હે પંખીઓના રાજા, તમે તમારા પતિઓ સાથે એકતા પ્રાપ્ત કરશો.

એવં શપ્તાસ્તુ તાઃ સર્વા આજગ્મુર્મેરુપર્વતમ્ । તત્રોપવિષ્ટં બ્રહ્માણં વઞ્ચયામાસુરઞ્જસા ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે શાપ મળ્યા પછી, બધી જ સ્ત્રીઓ મેરુ પર્વત પર ગઈ. ત્યાં બ્રહ્માજીને બેઠેલા જોઈને, તેમણે તેમને પૂરેપૂરો છેતર્યો.

તૂષ્ણીમેવ સ્થિતે વીન્દ્ર વઞ્ચયન્ત્યઃ સ્થિતાઃ પુનઃ । તતસ્તૂષ્ણીં સ્થિતં વીન્દ્ર વઞ્ચયામાસુરઞ્જસા ॥ ૩,૧૭.

ઇન્દ્ર, જ્યારે તમે ચૂપચાપ બેઠા હતા, ત્યારે એ સ્ત્રીઓ ફરીથી ચૂપ રહીને તમને ફરી છેતરવા લાગી.

ત્રિવારાનન્તરં બ્રહ્મા શપ્તવાંસ્તા મહાપ્રભુઃ । ત્રિવારં વઞ્ચનં યસ્માદેકવારં ચ દર્શનમ્ ॥ ૩,૧૭.

પછી મહાપ્રભુ બ્રહ્માએ તેમને ત્રણ વાર સતત શાપ આપ્યો, કારણ કે તેમણે ત્રણ વાર છેતર્યું અને માત્ર એક જ વાર સામે આવ્યા.

કિં ચાશ્રુત્વાતઃ પશ્ચાચ્ચતુર્જન્મસુ ભૂતલે । એકદેહાન્માનુષત્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૩,૧૭.

અને કારણ કે તેમણે સાંભળ્યું નહીં, તેથી પછીના ચાર જન્મોમાં ધરતી પર તેઓ એક જ શરીરમાં માનવ રૂપે જન્મ લેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

દ્વિતીયે જન્મનિ તથા અન્યગાત્વમવાપ્સ્યથ । તૃતીયે જન્મનિ તથા ભર્તૃસંયોગ માપ્સ્યથ ॥ ૩,૧૭.

બીજા જન્મમાં તેમને બીજાની સાથે જોડાણ મળશે અને ત્રીજા જન્મમાં પતિ સાથે મિલન પ્રાપ્ત થશે.

જન્મન્યાદ્યે ચતુર્થે ચ નાન્યગાત્વમવાપ્સ્યથ । તથા સ્વભર્તૃસંયોગં નાવાપ્સ્યથ ચ સર્વશઃ ॥ ૩,૧૭.

પણ પહેલા અને ચોથા જન્મમાં તેમને બીજાની સાથે જોડાણ નહીં મળે અને પોતાના પતિ સાથે પણ સંપૂર્ણ મિલન ક્યારેય નહીં મળે.

એવં શપ્તાસ્તુ તાઃ સર્વા બ્રહ્મણા પક્ષિસત્તમ । તદા વિચારયામાસુર્મિલિત્વા મેરુમૂર્ધનિ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે બ્રહ્માના શાપથી, હે શ્રેષ્ઠ પંખી, બધી સ્ત્રીઓ મેરુ પર્વતની ટોચ પર ભેગી થઈ અને એકસાથે વિચાર વિમર્શ કર્યો.

બ્રહ્મશાપસ્ત્વનિર્વાય ઉપાયૈઃ શતશોપિ ચ । નીચૈઃ સમાગમો નિન્દ્યસ્તથૈવ ચ વિપત્તિદઃ ॥ ૩,૧૭.

બ્રહ્માનો શાપ સો સો ઉપાય કરીને પણ દૂર થઈ શકતો નથી; નીચા લોકો સાથે સંસર્ગ કરવો નિંદનીય છે અને દુઃખ આપે છે.

ઉત્તમેન ચ સંગેન દૈવેનાપ્યર્થદો ભવેત્ । દેવાનામુત્તમો વાયુસ્તદર્થં સંગમાચરેત્ ॥ ૩,૧૭.

શ્રેષ્ઠ લોકો સાથે સંસર્ગ—even ભાગ્યથી—હંમેશા લાભદાયક છે; તેથી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાયુદેવ સાથે સંસર્ગ કરવો જોઈએ.

વિચાર્યૈવમુમાદ્યા ભારત્યાઃ સેવાં તુ ચક્રિરે । સહસ્રવત્સરાન્તે સા ભારતી તોષિતાબ્રવીત્ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે વિચાર કર્યા પછી, તેમણે ભારતીની સેવા શરૂ કરી; અને હજાર વર્ષ પછી, ભારતી પ્રસન્ન થઈને બોલી.

મત્સેવાં ચ કિમર્થં વૈ હ્યાચરિષ્યન્તિ સુવ્રતાઃ । તસ્યાં રક્તાશ્ચ તા દેવ્યસ્ત્વબ્રુવન્સ્વચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૩,૧૭.

"તમે એટલી પ્રતિજ્ઞા પાળીને મારી સેવા શા માટે કરો છો?" એમ તેણે પૂછ્યું. ત્યારે તે દેવીઓ, તેની ભક્તિથી ભરેલી, પોતાનું મન જણાવતાં બોલી.

પુરા વયં તુ શપ્તાઃ સ્મ બ્રહ્મણા ક્રોધરૂપિણા । એકદેહાન્માનુષત્વમવાપ્સ્યથ વરાઙ્ગનાઃ ॥ ૩,૧૭.

"અમે પહેલાં બ્રહ્માના ક્રોધથી શાપિત થઈ ગયા હતા; અમે સૌ શ્રેષ્ઠાંગના સ્ત્રીઓ એક જ શરીરમાં માનવ તરીકે જન્મીશું."

ચતુર્થજન્મન્યપ્યેવં દ્વિતીયે જન્મનિ પ્રભો । સમાપ્સ્યથાન્યગાત્વં ચેત્યેવં શપ્તા હ ભામિનિ ॥ ૩,૧૭.

"ચોથા જન્મમાં પણ અને બીજા જન્મમાં પણ, હે સુન્દરી, અમને બીજાની સાથે જોડાણ મળશે—આ રીતે અમને શાપ મળ્યો છે."

અસ્માકં વાયુના દેવેનાન્યગાત્વં ન દોષભાક્ । અતસ્ત્વયૈકદેહત્વમિચ્છામો દેવિ જન્મસુ ॥ ૩,૧૭.

"અમારા માટે વાયુદેવ દ્વારા બીજાની સાથે જોડાણમાં કોઈ દોષ નથી; તેથી, હે દેવી, અમે જન્મોમાં તારા સાથે એક જ શરીરમાં રહેવું ઈચ્છીએ છીએ."

હત્યુક્તા તાભિરથ ચ તથૈત્યુક્ત્વા દ્વિજોત્તમ । સા પાર્વત્યાદિભિર્યુક્તા ભારતીત્યભવદ્ભુવિ ॥ ૩,૧૭.

આ રીતે તેમનો સંવાદ થયો અને સહમતિથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભારતી પાર્વતી અને અન્ય દેવીઓ સાથે એક થઈને ધરતી પર 'ભારતી' તરીકે જાણીતી થઈ.

શિવનામ્નો દ્વિજસ્યૈવ ગૃહે સા તુ કુમારિકા । કર્મૈક્યાર્થં તપશ્ચક્રેઃ વિષ્ણોશ્ચ શિવસંજ્ઞિનઃ ॥ ૩,૧૭.

શિવ નામના બ્રાહ્મણના ઘરમાં તે કન્યા રૂપે જન્મી, એક કાર્ય માટે, અને વિષ્ણુ—જેને શિવ પણ કહે છે—ની ઉપાસના કરી.

તપસા તોષિતા વિષ્ણુઃ શિવ સંજ્ઞો મહાપ્રભુઃ । વરં પ્રાદાત્તૃતીયેસ્મિન્કૃષ્ણજન્મનિ ભો સ્ત્રિયઃ ॥ ૩,૧૭.

તેણીનું તપથી પ્રસન્ન થઈને, મહાપ્રભુ વિષ્ણુ—જેને શિવ કહે છે—એ ત્રીજા, કૃષ્ણ જન્મમાં તેને વરદાન આપ્યું, હે સ્ત્રી.

સમ્યક્ત્વભર્તૃસંયોગો ભવિષ્યતિ વિના ભવમ્ । યતોનયા ચ પાર્વત્યા પ્રેરિતા એવ સર્વશઃ ॥ ૩,૧૭.

પતિ સાથે યોગ્ય મિલન કોઈ વિઘ્ન વિના થશે, કારણ કે આ બધું પાર્વતીના પ્રેરણાથી થયું છે.