ગરુડપુરાણમ્

કર્મદેવાનન્તરં તુ ત્રિંશદ્વર્ષાદનન્તરમ્ । પર્જન્યમસૃજદ્બ્રહ્મા મન્ત્રયન્ત્રાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

કર્મદેવતાઓ પછી, ત્રીસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ મંત્ર અને યંત્રના સ્વામી પરજંયને ઉત્પન્ન કર્યા.

પર્જન્યાનન્તરં બ્રહ્મા દશવર્ષાદનન્તરમ્ । પુષ્કરં જનયામાસ કર્મતત્ત્વાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

પરજંય પછી, દસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ કર્મતત્ત્વના સ્વામી પુષ્કરનો જન્મ કર્યો.

એવં વિનિર્મમે બ્રહ્મા મત્પ્રસાદાત્ખગેશ્વર । એવં જ્ઞાત્વા મોક્ષમેતિ નાન્યથા તુ કથઞ્ચન ॥ ૩,૧૩.

હું જે કૃપાથી કહું છું, એ રીતે બ્રહ્માએ સર્જન કર્યું, ખગેશ્વર. આવું જાણીને જ મોક્ષ મળે છે, બીજું કોઈપણ રીતે નહિ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪ શ્રીગરુડ ઉવાચ । અવતારાન્હરે બ્રૂહિ તથા લક્ષ્મ્યા દિવૌકસામ્ । ગુણાનામન્તર બ્રૂહિ શિષ્યસ્ય મમ સવ્રત ॥ ૩,૧૪.

શ્રીગરુડાએ કહ્યું: હે હરિ, મને તમારા અવતારો, લક્ષ્મી અને દેવતાઓ વિશે કહો; અને ગુણોની ભિન્નતા પણ સમજાવો, કેમ કે હું વ્રત પાળતો શિષ્ય છું.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । યો મૂલરૂપી ભગવાનનન્તો બ્રહ્માદિભિઃ પુર્ણગુણઃ સ્વતન્ત્રઃ । પુરાતનઃ પૂર્ણતનુર્મદાત્મા ન તાદૃશાઃ સંતિ કદાપિ વીદ્ર ॥ ૩,૧૪.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: જે ભગવાન મૂળરૂપે, અનંત, બ્રહ્મા વગેરેથી પરિપૂર્ણ ગુણવાળા, સ્વતંત્ર, પ્રાચીન અને પૂર્ણ શરીરવાળા છે, અને જે મારું સ્વરૂપ છે, એવો બીજામાં ક્યાંય જોવા મળતો નથી, હે વિદ્વાન.

પાદશ્ચ પૂર્ણઃ પાદતલં ચ પૂર્ણં નખાશ્ચ પૂર્ણાઃ કટિકણ્ઠૌ ચ પૂર્ણૌ । ઊરૂ ચ પૂર્ણે ઉદરં ચ પૂર્ણં લબ્ધ્વાપિ પૂર્ણાઞ્જગૃહે તથાપ્યુરઃ ॥ ૩,૧૪.

તેમના પગ પૂર્ણ છે, પગની તળી પણ પૂર્ણ છે, નખ પણ પૂર્ણ છે, કમર અને ગળું પણ પૂર્ણ છે; જાંઘો, પેટ અને છાતી પણ સંપૂર્ણ છે.

સ્કન્ધઃ સુપૂર્ણાઃ સકલાશ્ચ બાહવઃ પૂર્ણાઃ કેશાઃ શ્મશ્રુદન્તાશ્ચ પૂર્ણાઃ । લોમાનિ પૂર્ણાનિ તથૈવ રોમકૂપાશ્ચ પૂર્ણાસ્તુ તથૈવ શિશ્રઃ ॥ ૩,૧૪.

તેમના ખભા સંપૂર્ણ છે, બધા હાથ પણ પૂર્ણ છે, વાળ, દાઢી અને દાંત પણ પૂર્ણ છે; શરીરના વાળ અને તેના રંધ્રો પણ પૂર્ણ છે, તેમ જ માથું પણ.

અણ્ડશ્ચ પૂર્ણો હ્યણ્ડરોમાણિ કક્ષાશ્ચક્ષુશ્ચ શ્રોત્રે સર્વ એતે ચ પૂર્ણાઃ । કિં વર્ણયે મૂલરૂપં હરેશ્ચ યાવદ્વલં પૂર્ણં સમગ્રદેહે ॥ ૩,૧૪.

તેમના અંડકોષ પૂર્ણ છે, તેના વાળ પણ પૂર્ણ છે, બાંય, આંખો અને કાન — બધું જ સંપૂર્ણ છે; હવે હું હરિના મૂળરૂપ વિશે શું કહું, જ્યારે તેમના આખા શરીરમાં બધું જ પૂર્ણ છે.

તાવદ્બ્રલં હ્યેકરોમાદિકેષુ સંતિત્વિમે હિ યતઃ સ એવ પૂર્ણઃ । સ એવ તુ સર્વસ્ય કર્તા સ એવ હર્થા સ તુ સારાંશભોક્તા ॥ ૩,૧૪.

જેમ એક વાળ અને તેની મૂળ પણ પૂર્ણ છે, તેમ એ ભગવાન પણ સંપૂર્ણ છે; એ જ બધાના સર્જનહાર છે, એ જ ભોગવે છે અને એ જ સારનો સ્વામી છે.

અસારાંશં નૈવ ભોક્તા હરિસ્તુ સારાન્વક્ષ્યે શૃણુ પક્ષીન્દ્ર સમ્યક્ । દ્રાક્ષેક્ષુસારં નારિકેલસ્ય સારં ચૂતસ્ય સારં પનસસ્યાપિ સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

હરિ ક્યારેય અસાર વસ્તુનો સ્વીકાર કરતા નથી; એ માત્ર સારને જ ગ્રહણ કરે છે. હે પંખીરાજ, હવે સાંભળો: દ્રાક્ષ અને ઈખાનું સાર, નાળિયેરનું સાર, કેરીનું સાર અને પનસનું સાર.

નારઙ્ગસારં ક્રમુકસ્યાપિ સારં ખર્જૂરસારં કદલીફલસ્ય । નારાયણો બીજરૂપસ્ય સારં ગૃહ્ણાતિ નિત્યં ભક્તવર્યો દયાલુઃ ॥ ૩,૧૪.

નારંગીનું સાર, પાનનું સાર, ખજુરનું સાર, કેળાનું સાર — શ્રીનારાયણ, જે દયાળુ અને ભક્તપ્રેમી છે, એ હંમેશા બીજરૂપે રહેલા સારને જ ગ્રહણ કરે છે.

તામ્બૂલસારં ખદિરસ્ય સારં પુષ્પસ્ય સારં ચન્દનસ્યાપિ સારમ્ । ગોધૂમસારં યવાનાં ચ સારં માષસ્ય સારં હરેણોશ્ચ સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

પાનનું સાર, ખદિરનું સાર, ફૂલનું સાર, ચંદનનું સાર, ઘઉંનું સાર, જૌનું સાર, મગનું સાર અને હરણની કસ્તૂરીનું સાર—

શુદ્ધં તથા વ્રીહિનીવારસારં શ્યામાકસારં શુદ્ધધાન્યસ્ય સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

એ જ રીતે, શુદ્ધ ચોખાનું સાર, નિવાર ચોખાનું સાર, શ્યામાકનું સાર અને શુદ્ધ અનાજનું સાર—

નિષિદ્ધાન્સર્વશાકસ્ય સારાંસ્તથા નિપિદ્ધાલ્લાંવણસ્વાપિ સારાન્ । ગૃહ્ણાતિ વિષ્ણુઃ પરમાદરેણ અન્નસ્ય સારં ભક્ષ્યભોજ્યસ્ય સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

બધા નિષિદ્ધ શાકભાજીનું સાર અને નિષિદ્ધ મીઠાંનું સાર પણ, ભગવાન વિષ્ણુ પરમ આદરથી સ્વીકાર કરે છે—અન્નનું સાર અને જે ખાવાનું હોય તેનું સાર.

સૂપસ્ય સારં પરમાન્નસ્ય સારં દુગ્ધસ્ય સારં દધિતક્રસ્ય સારમ્ । ઘૃતસ્ય સારં રામઠસ્યાપિ સારં ગૃહ્ણાતિ વિષ્ણુઃ સર્ષપસ્યાપિ સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

સૂપનું સાર, ઉત્તમ ભાતનું સાર, દૂધનું સાર, દહીં અને છાસનું સાર, ઘીનું સાર, માખણનું સાર અને સરસવનું સાર પણ, ભગવાન વિષ્ણુ સ્વીકાર કરે છે.

મરીચસારં જીરકસ્યાપિ સારં તથા હવિર્ઘૃતપક્વસ્ય સારમ્ । તૈલેષુ પક્વસ્ય ચ ભર્જિતસ્ય ગુડસ્ય સારં નવનીતસ્ય સારમ્ ॥ ૩,૧૪.

મરીનું સાર, જીરુંનું સાર, હવિષ્ય ઘીમાં પકાવેલું ભોજનનું સાર, તેલમાં પકાવેલું અને તળેલું ભોજનનું સાર, ગોળનું સાર અને તાજા માખણનું સાર—

લવઙ્ગસારં શર્કરાયાશ્ચ સારમિત્યાદિસારાન્ વાસુદેવસ્તુ ભુક્તે । લક્ષ્મીપતિઃ સર્વજગન્નિવા સસ્તસ્યાજ્ઞયા વાસુદેવોપિ નિત્યમ્ ॥ ૩,૧૪.

લવિંગનું સાર, ખાંડનું સાર અને આવા બધા સાર, વાસુદેવ ગ્રહણ કરે છે. લક્ષ્મીપતિ, સર્વ જગતના વાસી, પોતાની આજ્ઞાથી હંમેશા આવું કરે છે.

તચ્છેષસારાનપિ ચાવનીશો મહાત્મનોંશાઞ્છૃણુ શિષ્યવર્ય । એવં વિમૂઢા વાસુદેવસ્ય ભક્તાઃ કિં વક્તવ્યં વિષ્ણુભક્તા હિ લોકે ॥ ૩,૧૪.

હવે, શ્રેષ્ઠ શિષ્ય, ભગવાન પૃથ્વીનાથના બચેલા સાર અને મહાન આત્માના અંશ વિશે પણ સાંભળ. આવું જ, વાસુદેવના ભ્રમિત ભક્તો—તો પછી જગતમાં વિષ્ણુભક્તો વિશે શું કહેવું?

કલ્યાણાસ્તે સારભોક્તાર એવ નૈષાં ભવેત્તેન દુઃ ખાભિવૃદ્ધિઃ । ભુઞ્જન્તિ યે વૈશ્વદેવં વિહાય દુષ્ટાંસ્તાન્વૈ ભુક્તિચિન્ત્તાંશ્ચ વિદ્ધિ ॥ ૩,૧૪.

જે લોકો સાર ભોજન કરે છે, તેઓ ધન્ય છે; તેમને દુઃખ ક્યારેય વધતું નથી. પણ જે લોકો વૈશ્વદેવ અર્પણ વિના ખોટું ખાય છે, તેમને ભોજનની ચિંતા હંમેશા સતાવે છે.

વક્ષ્યે વિશેષં વૈશ્વદેવે ખગેન્દ્ર ગોપ્યં નો વદાન્યત્ર વિદ્વાન્ । સૂર્યાદીનાં યે ચ દાને ચ દદ્યુર્વિના વાયોરન્તરસ્થં હરિં ચ ॥ ૩,૧૪.

હું હવે વૈશ્વદેવ વિધિનું વિશેષ કહું છું, હે પંખિરાજ, આ બીજે ક્યાંય ન કહેવું, હે વિદ્વાન. જે લોકો સૂર્યાદિ દેવતાઓને અર્પણ કરે છે પણ વાયુમાં રહેલા હરિને અર્પણ કરતા નથી—

તે વૈ સદા સારભોક્તાર એવ જ્ઞેયાસ્ત્વતો વિષ્ણુરેકો મહાત્મા । સારાંશભોક્તા ન તુ સર્વસ્ય ભોક્તા ભુનક્તિ સર્વં ત્વવિરુદ્ધશક્તિઃ ॥ ૩,૧૪.

એ લોકો હંમેશા સાર ભોજન કરનાર માનવા, તેથી વિષ્ણુ જ એકમાત્ર મહાત્મા છે, જે સારના અંશનો ભોગ લે છે, બધું નહીં. છતાં, અવરોધરહિત શક્તિથી, તે બધું ભોગવે છે.

વક્ષ્યે હ સારાન્પુનરન્યાન્ખગેન્દ્ર શૃણુષ્વ ગુહ્યં પરમાદરેણ । દ્રાક્ષાદયઃ સર્વ એવ ત્વસારાઃ કાલાદિદુષ્ટા ભાવદુષ્ટાઃ પદાર્થાઃ ॥ ૩,૧૪.

હવે હું બીજા સાર વિષે કહું છું, હે પંખિરાજ, આ ગુપ્ત વાત પરમ આદરથી સાંભળ. દ્રાક્ષ વગેરે બધું સારવિહિન છે; જે વસ્તુઓ સમયથી કે સ્વભાવથી બગડી ગઈ હોય, તે અપવિત્ર ગણાય.

અતિપક્વાનન્તરં તુ તથા દિનચતુષ્ટયે । અસારાઃ કલુષા જ્ઞેયાસ્તથા જંબૂફલં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૪.

અતિપક્વ થયા પછી, અથવા ચાર દિવસ પછી, અથવા જાંબુ ફળ—આ બધું સારવિહિન અને અપવિત્ર ગણાય છે.

માસસ્યાનન્તરં વીન્દ્ર ત્વસારં પનસં સ્મૃતમ્ । ષણ્માસાનન્તરં વીન્દ્ર ખર્જૂરં તિક્તવત્સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૪.

એક મહિનો પસાર થાય પછી, હે પંખિરાજ, પનસ સારવિહિન ગણાય છે; છ મહિના પછી, ખજુર કડવું અને સારવિહિન ગણાય છે.

આર્દ્રં પૂતં નારિકેલં સ્ફોટનાનન્તરં પ્રભો । અહોરાત્રાનન્તરં તુ અસારં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૩,૧૪.

તાજું, શુદ્ધ નાળિયેર, પ્રભુ, ફાટી જાય પછી અને એક દિવસ-રાત પછી, સારવિહિન ગણાય છે.

શુષ્કભૂતં નારિકેલં ખજૂરં તુ યથા તથા । પક્ષસ્યાનન્તરં ચૂતમસારં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૩,૧૪.

સૂકું થયેલું નાળિયેર, અને એ જ રીતે ખજુર, પંદર દિવસ પછી, અને કેરી પણ પંદર દિવસ પછી, સારવિહિન ગણાય છે.

વર્ષસ્યાનન્તરં વીન્દ્ર પૂગીફલમુદાહૃતમ્ । ઘટિકાનન્તરં વીન્દ્ર તાંબૂલં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૩,૧૪.

એક વર્ષ પછી, હે પંખિરાજ, સુપારી સારવિહિન કહેવાય છે; એક ઘડિકા પછી, પાન પણ સારવિહિન કહેવાય છે.

યામસ્યાનન્તરં ચાન્નં સૂપાન્નં પાયસં તથા । ભક્ષ્યં ચ ક્વથિતં વીન્દ્ર અસારં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૩,૧૪.

એક યામ (ત્રણ કલાક) પછી, ભાત, સૂપ, પાયસ અને રસોઈ કરેલું કે ઉકાળેલું ખોરાક, હે પંખિરાજ, સારવિહિન કહેવાય છે.

ત્રિપક્ષાનન્તરં વીન્દ્ર તૈલપક્વં તથા સ્મૃતમ્ । ચતુર્યામાનન્તરં ચ ત્વસારં ઘૃતપક્વકમ્ ॥ ૩,૧૪.

ત્રણ પખવાડિયા પછી, હે પંખિરાજ, તેલમાં પકાવેલું ભોજન સારવિહિન ગણાય છે; ચાર યામ પછી, ઘીમાં પકાવેલું પણ સારવિહિન કહેવાય છે.