ગરુડપુરાણમ્

યમસ્યાનન્તરં ચન્દ્રં ત્રિંશદ્વર્ષાદનન્તરમ્ । અસૃજદ્દક્ષિણાચ્છોત્રાચ્છોત્રતત્ત્વનિયામકમ્ ॥ ૩,૧૩.

યમ પછી, ત્રીસ વર્ષ પછી, ભગવાને પોતાના જમણા કાનમાંથી ચંદ્રને ઉત્પન્ન કર્યા, જે શ્રવણતત્ત્વના નિયામક છે.

નવવર્ષાનન્તરં તુ રોહિણીસમૃજત્પ્રભુઃ । વામશ્રોત્રાચ્ચ ગરુડં વામશ્રોત્રાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

નવ વર્ષ પછી, પ્રભુએ રોહિણીનું સર્જન કર્યું; અને ડાબા કાનમાંથી, ગરુડને ઉત્પન્ન કર્યો, જે ડાબા કાનના અધિકારી છે.

ચન્દ્રસ્યાનન્તરં સૂર્યં વિંશદ્વર્ષાદનન્તરમ્ । સમ્યગ્વિનિર્મમે બ્રહ્મા દક્ષિણાક્ષ્ણશ્ચ દેવતામ્ ॥ ૩,૧૩.

ચંદ્ર પછી, વીસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ યોગ્ય રીતે જમણા આંખમાંથી સૂર્યદેવનું સર્જન કર્યું.

વામાક્ષ્ણો નિર્મમે સંજ્ઞાં ષડ્વર્ષાનન્તરં પ્રભુઃ । સૂર્યસ્યાનન્તરં બ્રહ્મા શતવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

છ વર્ષ પછી, ડાબી આંખમાંથી પ્રભુએ સંજ્ઞાને ઉત્પન્ન કરી; અને સૂર્ય પછી, બ્રહ્માએ સો વર્ષ પછી તેમ કર્યું.

રસનેન્દ્રિયાચ્ચ વરુણં નિર્મમે તસ્ય માનિનમ્ । વિંશદ્વર્ષાનન્તરં તુ તસ્માદેવેદ્રિયાત્પ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

રસના ઇન્દ્રિયમાંથી ભગવાને વરુણને ઉત્પન્ન કર્યા, જે તેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે; અને વીસ વર્ષ પછી, એ જ ઇન્દ્રિયમાંથી પ્રભુએ તેને ઉત્પન્ન કર્યો.

ગઙ્ગાં વિનિર્મમે બ્રહ્મા રસનેન્દ્રિયદેવતામ્ । વરુણસ્યાનન્તરં તુ દશવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માએ ગંગાને ઉત્પન્ન કરી, જે રસના ઇન્દ્રિયની દેવી છે; અને વરુણ પછી, દસ વર્ષ પછી તેમ કર્યું.

ઉત્સંગાન્નિર્મમે બ્રહ્મા નારદં ભગવત્પ્રિયમ્ । નારદસ્યાનન્તરં તુ ષષ્ટિવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

કોળમાંથી બ્રહ્માએ નારદને ઉત્પન્ન કર્યા, જે ભગવાનના પ્રિય છે; અને નારદ પછી, સાઠ વર્ષ પછી તેમ કર્યું.

અગ્નિં વિનિર્મમે બ્રહ્માત્વગિન્દ્રિયતઃ પ્રભુઃ । અતો વાગભિમાની સં પઞ્ચવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માએ સ્પર્શ ઇન્દ્રિયમાંથી અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યા; અને પાંચ વર્ષ પછી, વાણીના અધિકારીનું સર્જન કર્યું.

સ્વાહાં વિનિર્મમે બ્રહ્મા તામાહુર્મન્ત્રદેવતામ્ । અગ્નેરનન્તરં વીન્દ્ર ભૃગું બ્રહ્મર્ષિસત્તમમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માએ સ્વાહાને ઉત્પન્ન કરી, જેને મંત્રોની દેવી કહે છે; અગ્નિ પછી, હે ઇન્દ્ર, તેમણે ભૃગુને ઉત્પન્ન કર્યો, જે શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મર્ષિ છે.

દશવર્ષાનન્તરં તુ ભ્રુવોર્મધ્યાદ્વિનિર્મમે । સંવત્સરાનન્તરં તુ ભૃગુભાર્યાં વિનિર્મમે ॥ ૩,૧૩.

દસ વર્ષ પછી, ભ્રૂમધ્યમાંથી ભગવાને સર્જન કર્યું; અને એક વર્ષ પછી, ભૃગુની પત્નીનું સર્જન કર્યું.

ભૃગોરનન્તરં બ્રહ્મા શતવર્ષાદનન્તરમ્ । કશ્યપઞ્જનયામાસ મનસા ચ સ્વયં પ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

ભૃગુ પછી, સો વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ પોતાના મનથી કશ્યપનું સર્જન કર્યું.

સંવત્સરાનન્તરં તુ અદિતિં નિર્મમે પ્રભુઃ । કશ્યપાનન્તરં ચાત્રિં દશવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

એક વર્ષ પછી, પ્રભુએ અદિતીને ઉત્પન્ન કરી; અને કશ્યપ પછી, દસ વર્ષ પછી અત્રિને ઉત્પન્ન કર્યા.

અત્રેરનન્તરં બ્રહ્મા દશવર્ષાદનન્તરમ્ । અજીજનદ્ભરદ્વાજં વસિષ્ઠ તદનતરમ્ ॥ ૩,૧૩.

અત્રિ પછી, દસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ ભરદ્વાજને ઉત્પન્ન કર્યા; અને ત્યારબાદ, વસિષ્ઠને ઉત્પન્ન કર્યા.

દશવર્ષાનન્તરં તુ તેષાં ભાર્યાઃ ક્રમેણ તુ । સંવત્સરાનન્તરેણ અસૃજત્કમલાસનઃ ॥ ૩,૧૩.

દસ વર્ષ પછી, કમલાસન ભગવાને તેમનાં પત્નીઓને એક પછી એક, દર વર્ષે પેદા કરી.

વસિષ્ઠસ્યાનન્તરં તુ ગૌતમં હ્યસૃજત્પ્રભુઃ । દશવર્ષાનન્તરેણ જમદગ્નિં તતોઽસૃજત્ ॥ ૩,૧૩.

વશિષ્ઠ પછી ભગવાને ગૌતમને ઉત્પન્ન કર્યા; પછી દસ વર્ષ પછી જમદગ્નિને પેદા કર્યા.

દશવર્ષાનન્તરેણ મનુર્વૈવસ્વતોઽભવત્ । મનોરનન્તરં જજ્ઞે શતવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

દસ વર્ષ પછી વિવસ્વતના પુત્ર મનુ જન્મ્યા; મનુ પછી, સો વર્ષ પછી બીજાનો જન્મ થયો.

વિષ્વક્સેનો મહાભાગો વાયુપુત્રો મહાબલઃ । તસ્માચ્ચતુર્દશે વર્ષે ગણપો હ્યભવદ્વિભોઃ ॥ ૩,૧૩.

વિશ્વક્સેન, જે વાયુના પુત્ર અને મહાન ભાગ્યશાળી હતા, તેમનો જન્મ થયો; તેમના પછી ચૌદમા વર્ષે વિભુ ભગવાનથી ગણપનો જન્મ થયો.

તદનન્તરજો વીન્દ્ર અષ્ટવર્ષાદનન્તરમ્ । ધનપો હ્યભવત્તત્ર તદ્ભાર્યા વત્સરે પરે ॥ ૩,૧૩.

ત્યાંથી તરત જ, આઠ વર્ષ પછી વિન્દ્રનો જન્મ થયો; ત્યાં ધનપનો જન્મ થયો અને પછીના વર્ષે તેની પત્ની પેદા થઈ.

વિષ્વક્સેનાનન્તરં તુ દશવર્ષાદનન્તરમ્ । જયાદીન્ભ ગવદ્ભક્તાન્સૃષ્ટવાન્ કમલાસનઃ ॥ ૩,૧૩.

વિશ્વક્સેન પછી, દસ વર્ષ પછી, કમલાસન ભગવાને જય અને અન્ય ભક્ત સેવકોને ઉત્પન્ન કર્યા.

જયાદ્યાનન્તરં બ્રહ્મા વલ્લાદ્યાઃ કર્મદેવતાઃ । શતવર્ષાનન્તરં તુ સૃષ્ટવાઞ્છિવવાહનમ્ ॥ ૩,૧૩.

જય અને અન્ય પછી, બ્રહ્માએ વલ્લા અને અન્ય કર્મદેવતાઓને પેદા કર્યા; પછી સો વર્ષ પછી શિવના વાહનને ઉત્પન્ન કર્યું.

કર્મદેવાનન્તરં તુ ત્રિંશદ્વર્ષાદનન્તરમ્ । પર્જન્યમસૃજદ્બ્રહ્મા મન્ત્રયન્ત્રાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

કર્મદેવતાઓ પછી, ત્રીસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ મંત્ર અને યંત્રના સ્વામી પરજંયને ઉત્પન્ન કર્યા.

પર્જન્યાનન્તરં બ્રહ્મા દશવર્ષાદનન્તરમ્ । પુષ્કરં જનયામાસ કર્મતત્ત્વાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

પરજંય પછી, દસ વર્ષ પછી, બ્રહ્માએ કર્મતત્ત્વના સ્વામી પુષ્કરનો જન્મ કર્યો.

એવં વિનિર્મમે બ્રહ્મા મત્પ્રસાદાત્ખગેશ્વર । એવં જ્ઞાત્વા મોક્ષમેતિ નાન્યથા તુ કથઞ્ચન ॥ ૩,૧૩.

હું જે કૃપાથી કહું છું, એ રીતે બ્રહ્માએ સર્જન કર્યું, ખગેશ્વર. આવું જાણીને જ મોક્ષ મળે છે, બીજું કોઈપણ રીતે નહિ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪ શ્રીગરુડ ઉવાચ । અવતારાન્હરે બ્રૂહિ તથા લક્ષ્મ્યા દિવૌકસામ્ । ગુણાનામન્તર બ્રૂહિ શિષ્યસ્ય મમ સવ્રત ॥ ૩,૧૪.

શ્રીગરુડાએ કહ્યું: હે હરિ, મને તમારા અવતારો, લક્ષ્મી અને દેવતાઓ વિશે કહો; અને ગુણોની ભિન્નતા પણ સમજાવો, કેમ કે હું વ્રત પાળતો શિષ્ય છું.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । યો મૂલરૂપી ભગવાનનન્તો બ્રહ્માદિભિઃ પુર્ણગુણઃ સ્વતન્ત્રઃ । પુરાતનઃ પૂર્ણતનુર્મદાત્મા ન તાદૃશાઃ સંતિ કદાપિ વીદ્ર ॥ ૩,૧૪.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: જે ભગવાન મૂળરૂપે, અનંત, બ્રહ્મા વગેરેથી પરિપૂર્ણ ગુણવાળા, સ્વતંત્ર, પ્રાચીન અને પૂર્ણ શરીરવાળા છે, અને જે મારું સ્વરૂપ છે, એવો બીજામાં ક્યાંય જોવા મળતો નથી, હે વિદ્વાન.

પાદશ્ચ પૂર્ણઃ પાદતલં ચ પૂર્ણં નખાશ્ચ પૂર્ણાઃ કટિકણ્ઠૌ ચ પૂર્ણૌ । ઊરૂ ચ પૂર્ણે ઉદરં ચ પૂર્ણં લબ્ધ્વાપિ પૂર્ણાઞ્જગૃહે તથાપ્યુરઃ ॥ ૩,૧૪.

તેમના પગ પૂર્ણ છે, પગની તળી પણ પૂર્ણ છે, નખ પણ પૂર્ણ છે, કમર અને ગળું પણ પૂર્ણ છે; જાંઘો, પેટ અને છાતી પણ સંપૂર્ણ છે.

સ્કન્ધઃ સુપૂર્ણાઃ સકલાશ્ચ બાહવઃ પૂર્ણાઃ કેશાઃ શ્મશ્રુદન્તાશ્ચ પૂર્ણાઃ । લોમાનિ પૂર્ણાનિ તથૈવ રોમકૂપાશ્ચ પૂર્ણાસ્તુ તથૈવ શિશ્રઃ ॥ ૩,૧૪.

તેમના ખભા સંપૂર્ણ છે, બધા હાથ પણ પૂર્ણ છે, વાળ, દાઢી અને દાંત પણ પૂર્ણ છે; શરીરના વાળ અને તેના રંધ્રો પણ પૂર્ણ છે, તેમ જ માથું પણ.

અણ્ડશ્ચ પૂર્ણો હ્યણ્ડરોમાણિ કક્ષાશ્ચક્ષુશ્ચ શ્રોત્રે સર્વ એતે ચ પૂર્ણાઃ । કિં વર્ણયે મૂલરૂપં હરેશ્ચ યાવદ્વલં પૂર્ણં સમગ્રદેહે ॥ ૩,૧૪.

તેમના અંડકોષ પૂર્ણ છે, તેના વાળ પણ પૂર્ણ છે, બાંય, આંખો અને કાન — બધું જ સંપૂર્ણ છે; હવે હું હરિના મૂળરૂપ વિશે શું કહું, જ્યારે તેમના આખા શરીરમાં બધું જ પૂર્ણ છે.

તાવદ્બ્રલં હ્યેકરોમાદિકેષુ સંતિત્વિમે હિ યતઃ સ એવ પૂર્ણઃ । સ એવ તુ સર્વસ્ય કર્તા સ એવ હર્થા સ તુ સારાંશભોક્તા ॥ ૩,૧૪.

જેમ એક વાળ અને તેની મૂળ પણ પૂર્ણ છે, તેમ એ ભગવાન પણ સંપૂર્ણ છે; એ જ બધાના સર્જનહાર છે, એ જ ભોગવે છે અને એ જ સારનો સ્વામી છે.