ગરુડપુરાણમ્

મહ્યમચ્છિન્નભક્તાય દયાં કુરુ મહાપ્રભો । ઇતિ સ્તુત્વા હરિં બ્રહ્મા સ્થિતઃ પ્રાઞ્જ લિરગ્રતઃ ॥ ૩,૧૨.

હે મહાપ્રભુ, મને અખંડ ભક્તિ ધરાવનારને દયા કર; આવી રીતે હરિની સ્તુતિ કરીને બ્રહ્મા હાથ જોડીને સામે ઊભા રહ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । ઇતિ સ્તુતઃ સ ભગવાન્ સ્વપૂત્રેણ દયાનિધિઃ । મેધગંભીરયા વાચા પ્રોવાચ મધુસૂદનઃ ॥ ૩,૧૩.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: પોતાના પુત્ર દ્વારા આવી રીતે સ્તુતિ પામીને, દયાના સાગર એવા ભગવાન મધુસૂદન ગાઢ જ્ઞાનભરી વાણીથી બોલ્યા.

સૃજ બ્રહ્મન્નિમાન્દેવાન્મત્પ્રસાદાત્ક્રમેણ ચ । યથા વૈ પ્રાક્ક્ષણેતદ્વત્સૃજ સર્વં મહાપ્રભો ॥ ૩,૧૩.

હે બ્રહ્મા, મારા કૃપાથી, આ દેવતાઓને ક્રમશઃ સર્જ; જેમ પહેલાં સર્જ્યા હતા, તેમ બધું સર્જ, હે મહાપ્રભુ.

નાસ્તિ પ્રયોજનં તેન તવ મત્પ્રીતયે સૃજ । એવમુક્તસ્તુ હારિણા બ્રહ્મા સ્તુત્વા હરિં પરમ્ ॥ ૩,૧૩.

તેમાં તારો કોઈ સ્વાર્થ નથી, પણ મારી પ્રસન્નતા માટે સર્જ; હારી દ્વારા આવું કહેતાં બ્રહ્માએ પરમ હરિની સ્તુતિ કરી.

સૃષ્ટિં કર્તું મનો દધ્રે પ્રીણયન્નેવ માધવમ્ । મહત્તત્વાત્મકો બ્રહ્મા વાયું જીવભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

સૃષ્ટિ કરવા માટે બ્રહ્માએ મન મઢ્યું અને માધવને પ્રસન્ન કર્યા; મહત્તત્વથી યુક્ત બ્રહ્માએ વાયુને જીવના સ્વરૂપે માન્યો.

આદૌ સસર્જ ગરુડ પુરુષાત્મા સ એવ ચ । તતો દક્ષિણહસ્તાત્તુ બ્રહ્માણીં ભારન્તી તથા ॥ ૩,૧૩.

પ્રથમે, પુરુષના સ્વરૂપવાળા ગરુડને સર્જ્યા; પછી, પોતાના જમણા હાથમાંથી ભારણીને સર્જ્યા.

બ્રહ્મણો દક્ષિણાદ્ધસ્તાદહઙ્કારાત્મકો હરઃ । આદૌ શેષસ્તતો જજ્ઞે ગરુડતદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માના જમણા હાથમાંથી અહંકારથી ભરેલા હરાનો જન્મ થયો; પહેલા શેષ જન્મ્યા, પછી તરત જ ગરુડ જન્મ્યા.

તદનન્તરજો રુદ્રઃ સ એવં સૃષ્ટવાન્પ્રભુઃ । સ્વોત્પત્ત્યનન્તરં બ્રહ્મા દશવર્ષાન્મહાપ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

પછી તરત જ રુદ્રે પોતે સર્વશક્તિમાન ભગવાને સર્જન કર્યું. પોતાનો જન્મ થયા પછી મહાપ્રભુ બ્રહ્માએ દસ વર્ષ સુધી સર્જન કર્યું.

વાયુમુત્ત્પાદ્રયામાસ વત્સરાનન્તરે પ્રભુઃ । ગાયત્રીં જનયામાસ વાયોરુત્પત્ત્યનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

એક વર્ષ પછી ભગવાને વાયુનો ઉત્પત્તિ કરી; અને વાયુના જન્મ પછી તરત જ ગાયત્રીની રચના કરી.

સંવત્સરાનન્તરે તુ ભારતીમસૃજત્પ્રભુઃ । ભારત્યનન્તરં શેં દિવ્યસાહસ્રવત્સરાત્ ॥ ૩,૧૩.

પછી એક વર્ષ પછી ભગવાને ભારતીની સર્જના કરી; અને ભારતી પછી, દિવ્ય હજાર વર્ષ બાદ, શેષનું સર્જન કર્યું.

અનન્તરં સંબભૂવ ગરુડસ્તુ તતઃ પરમ્ । દિવ્યસાહસ્રવર્ષાત્તુ તથા રુદ્રઞ્ચ સૃષ્ટવાન્ ॥ ૩,૧૩.

શેષ પછી તરત જ ગરુડ જન્મ્યા; અને દિવ્ય હજાર વર્ષ પછી, એ જ રીતે રુદ્રનું સર્જન કર્યું.

શેષસ્યાનન્તરં દેવીં વારુણીં ચ મહાપ્રભુઃ । દશવર્ષાનન્તરં તુ હ્યસૃજત્કમલાસનઃ ॥ ૩,૧૩.

શેષ પછી મહાપ્રભુએ દેવીઓમાં વારુણીની રચના કરી; અને દસ વર્ષ પછી કમલાસન બ્રહ્માએ તેને સર્જી.

ગરુડાનન્તરં દેવીં સૌપર્ણીમસૃજત્પ્રભુઃ । દશવર્ષાનન્તરં ચ પાર્વતીં ચ તથૈવ સઃ ॥ ૩,૧૩.

ગરુડ પછી ભગવાને સૌપર્ણી દેવીને સર્જી; અને દસ વર્ષ પછી એ જ રીતે પાર્વતીની પણ રચના કરી.

પાર્વત્યનન્તરં ચન્દ્રં મનસ્તત્ત્વનિયામકમ્ । દશવર્ષાનન્તરં તુ વાસવં હ્યસૃજત્તતઃ ॥ ૩,૧૩.

પાર્વતી પછી, ભગવાને મનને નિયંત્રિત કરનાર ચંદ્રનું સર્જન કર્યું; અને દસ વર્ષ પછી વાસવ (ઇન્દ્ર)નું સર્જન કર્યું.

અભિમાની દક્ષિણસ્ય બાહોશ્ચ પરમેષ્ઠિનઃ । દશવર્ષાનન્તરં તુ શચી તામસૃજત્પ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

પરમેશ્વરના દક્ષિણ હાથના અધિપતિ દેવતા, દસ વર્ષ પછી ભગવાને શચીની રચના કરી.

ઇન્દ્રસ્યાનન્તરં કામં ત્રિંશદ્વર્ષાદનન્તરમ્ । અસૃજદ્વામબાહોશ્ચમનસ્તત્વાભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

ઇન્દ્ર પછી, ત્રીસ વર્ષ પછી, ભગવાને કામદેવનું સર્જન કર્યું, જે વામ હાથ અને મનના તત્વના અધિપતિ છે.

તદનન્તરજાં દેવીં દશવર્ષાદનન્તરમ્ । રતિં સ જનયામાસ કામભાર્યાં મહાપ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

પછી, દસ વર્ષ પછી, મહાપ્રભુએ કામદેવની પત્ની રતિ દેવીને ઉત્પન્ન કરી.

કામસ્યાપ્યભિમાની તુ સ એવ પરિકીર્તિતઃ । બ્રહ્માહઙ્કારિકં પ્રાણં કાર્યોત્પત્તેરનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

કામદેવના અધિપતિ પણ એ જ કહેવાય છે; બ્રહ્માએ કાર્યના ઉત્પત્તિ પછી, અહંકાર સાથે જોડાયેલ પ્રાણનું સર્જન કર્યું.

દશવર્ષાનન્તરં તુ નિર્મમે નાસિક તતઃ । તસ્ય ભાર્યાં નાસિકસ્યઃ પઞ્ચવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

દસ વર્ષ પછી, તેમણે નાસિકા (નાક)નું સર્જન કર્યું; અને પાંચ વર્ષ પછી, નાસિકા (નાક)ની પત્નીનું સર્જન કર્યું.

નિર્મમે નાસિકાં વામાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । અહઙ્કારાદનુ બ્રહ્મા સજ્ઞાનં ચ બૃહસ્પતિમ્ ॥ ૩,૧૩.

લોકોના પિતામહ બ્રહ્માએ ડાબી નાસિકા સર્જી; અહંકાર પછી, બ્રહ્માએ જ્ઞાન અને બૃહસ્પતિનું પણ સર્જન કર્યું.

નિર્મમે ચ વર્ષયુગ્મપઞ્ચવર્ષાદનન્તરમ્ । પઞ્ચવર્ષાનન્તરં તુ તારાં ભાર્યાં વિનિર્મમે ॥ ૩,૧૩.

બે વર્ષ અને પાંચ વર્ષ પછી, તેમણે સર્જન કર્યું; અને પાંચ વર્ષ પછી, તારા નામની પત્નીનું સર્જન કર્યું.

ગુરોરનન્તરં બ્રહ્મા પઞ્ચવિંશાદનન્તરમ્ । સ્વાયંભુવં મનું ચૈવ નિર્મમે મનસા વિભુઃ ॥ ૩,૧૩.

ગુરુ પછી, પચ્ચીસ વર્ષ પછી, વિભુએ મનથી સ્વાયંભુવ મનુનું સર્જન કર્યું.

પઞ્ચવર્ષાનન્તરં તુ શતરૂપાં વિનિર્મમે । શતરૂપાનન્તરં તુ વિંશદ્વર્ષદિનાન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

પાંચ વર્ષ પછી, તેમણે શતરૂપાનું સર્જન કર્યું; અને શતરૂપા પછી, વીસ વર્ષ અને દિવસો પછી.

દક્ષઃ શિષ્યાત્મકો જજ્ઞે દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠતઃ પ્રભોઃ । પઞ્ચવર્ષાનન્તરં તુ વામાઙ્ગુષ્ઠાચ્ચતુર્મુખઃ ॥ ૩,૧૩.

દક્ષ, શિષ્યપુત્ર તરીકે, ભગવાનના જમણા અંગૂઠાથી જન્મ્યા; અને પાંચ વર્ષ પછી, ડાબા અંગૂઠાથી ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) જન્મ્યા.

પ્રસૂતિમસૃજદ્બ્રહ્મા સૃષ્ટ્યર્થં પરમાદરાત્ । દક્ષસ્યાનન્તરં બ્રહ્મા પઞ્ચવિંશાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માએ સર્જન માટે પરમ આદરથી પ્રસૂતિનું સર્જન કર્યું; દક્ષ પછી, બ્રહ્માએ પચ્ચીસ વર્ષ પછી.

નિર્મમે હ્યનિરુદ્ધં ચ મધ્યમાઙ્ગુલિપર્વતઃ । પઞ્ચવર્ષાનન્તરં તુ સસર્જ ભગવાનજઃ ॥ ૩,૧૩.

મધ્યમ આંગળીના મધ્ય ભાગમાંથી ભગવાને અનિરુદ્ધને ઉત્પન્ન કર્યા; અને પાંચ વર્ષ પછી, અજન્મા ભગવાને તેને પ્રગટ કર્યા.

વિરાજસંજ્ઞકાં ભાર્યાં મધ્યમાઙ્ગુલિપર્વતઃ । અનિરુદ્ધાનન્તર તુ શતવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

મધ્યમ આંગળીના મધ્ય ભાગમાંથી ભગવાને વિરાજા નામની પત્ની ઉત્પન્ન કરી; અનિરુદ્ધ પછી, સો વર્ષ પછી.

નિર્મમે પ્રવહં વાયું કનિષ્ઠાઙ્ગુલિપર્વતઃ । દશવર્ષાનન્તરં તુ પ્રવાહીં નિર્મમે પ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

નાની આંગળીના સંધિમાંથી ભગવાને પ્રવાહ નામનો પવન ઉત્પન્ન કર્યો; અને દસ વર્ષ પછી, પ્રભુએ પ્રવાહીનું સર્જન કર્યું.

કનિષ્ઠાઙ્ગુલિપર્વાચ્ચ વામદેવં ન સંશયઃ । પ્રવહાનન્તરં તબ્રહ્મા શતવર્ષાદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

નાની આંગળીના સંધિમાંથી, નિશ્ચયપૂર્વક, ભગવાને વામદેવને ઉત્પન્ન કર્યા; પ્રવાહ પછી, બ્રહ્માએ સો વર્ષ પછી તેમ કર્યું.