ગરુડપુરાણમ્

તસ્માત્ષડ્ગુણતો હીનઃ શંબરો લોકકણ્ટકઃ । શંબરસ્ય સમો જ્ઞેયઃ શાલ્વો દૈત્યેષુ ચાધમઃ ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી શમ્બર, જગતને દુઃખ આપનારો, છ ભાગ ઓછો છે. દૈત્યોમાં શલ્ય શમ્બર જેટલો જ અને સૌથી નીચો છે.

શંબરાત્તુ દ્વિગુણતો હિડિંબો ન્યૂન ઉચ્યતે । બાણસ્તતોઽધમો જ્ઞેયઃ સ તુ કીચકનામતઃ ॥ ૩,૧૨.

શમ્બર કરતાં હિડીમ્બો બે ગણી ઓછી શક્તિ ધરાવે છે. અને પછી બાણ, કીચક નામે ઓળખાતો, સૌથી નીચો માનવો.

દ્વાપારખ્યો મહાહાસો બાણાસુરસમઃ સ્મૃતઃ । તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો નમુચિર્દૈત્યસત્તમઃ ॥ ૩,૧૨.

દ્વાપર, જેને મહા-હાસ્ય કહે છે, એ બાણાસુર જેટલો જ છે. અને એમાંથી દશ ભાગ ઓછો નમુચિ, શ્રેષ્ઠ દૈત્ય છે.

નમુચેસ્તુ સમૌ જ્ઞેયૌ પાક ઇલ્વલ ઇત્યુભૌ । તસ્માચ્ચતુર્ગુણૈર્હીનો વાતાપિર્દાનવાધમઃ ॥ ૩,૧૨.

નમુચિ જેટલા જ પાક અને ઇલ્વલ ગણાય છે. અને એમાંથી ચાર ભાગ ઓછો વાટાપી, દાનવોમાં સૌથી નીચો છે.

તસ્માત્સાર્ધગુણૈર્હીનો ધેનુકો નામ દૈત્યરાટ્ । ધેનુકાદર્ધગુણતઃ કેશી દૈત્યસ્તુ ચાવરઃ ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી ધેનુક, દૈત્યોનો રાજા, એક અડધો ભાગ ઓછો છે. અને ધેનુક કરતાં અડધો ભાગ ઓછો કેસી, સૌથી નીચો દૈત્ય છે.

કેશીદૈત્યસમો જ્ઞેયસ્તૃણાવર્તો મહાસુરઃ । તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો હંસો નામરમાપતે ॥ ૩,૧૨.

કેસી દૈત્ય જેટલો તૃણાવર્ત મહાદૈત્ય છે. અને એમાંથી દશ ભાગ ઓછો હંસ, દેવશત્રુઓમાં ગણાય છે.

ત્રિરિકસ્તુ સમો જ્ઞેયસ્તત્સમઃ પૌરુકસ્મૃતઃ । વેતઃ સ એવ વિજ્ઞેયઃ પૂર્વજન્મનિ સત્તમ ॥ ૩,૧૨.

ત્રિરિકા એના જેટલો જ છે અને પૌરુક પણ એના સમાન ગણાય છે. હે શ્રેષ્ઠ, એ પૂર્વ જન્મમાં વેટા તરીકે ઓળખાય છે.

તસ્માદેકગુણૈર્હીનૌ કુંભાણ્ડકકુપર્ણકૌ । દુઃ શાસનસ્તુ વિજ્ઞેયો જરાસંધસમઃ પ્રભો ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી કુંભાંડ અને કુપર્ણ, એક એક ભાગ ઓછા છે. અને દુઃશાસન જરસંધ જેટલો જ છે, હે પ્રભુ.

કંસેન તુલ્યો વિજ્ઞેયો વિકર્ણો દૈત્યસત્તમઃ । કુંભકર્ણાચ્છતગુણૈર્હીનૌ ક્રધ્યેતિ વિશ્રુતઃ ॥ ૩,૧૨.

કંસ જેટલો જ વિકર્ણ શ્રેષ્ઠ દૈત્ય છે. અને કુંભકર્ણ કરતાં ક્રધા, સો ભાગ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ શતધન્વા મહાસુરઃ । સમાનસ્તસ્ય વિજ્ઞેયઃ કર્મારિર્દૈત્યસત્તમઃ ॥ ૩,૧૨.

એથી, મહાસુર શતધન્વા, જેમાં સો ગુણ ઓછા છે, તે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ અને દેવતાઓના દુશ્મન જેવો જ ગણાય છે.

કાલકેયસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સદા વેનસમો મતઃ । અધમાનાં તુ દૈત્યાનામુત્તમૈઃ સામ્યમુચ્યતે ॥ ૩,૧૨.

કાલકેય હંમેશા વેના જેવો માનવામાં આવે છે; નીચલા દૈત્યોમાં પણ શ્રેષ્ઠો સાથે સમાનતા કહેવાય છે.

તત્રાવેશાચ્ચ વિજ્ઞેયં દેવાનાં નાત્ર સંશયઃ । તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચિત્તમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

ત્યાં પ્રવેશ થવાથી નિશ્ચયથી જાણવું કે દેવતાઓ હાજર છે; તેથી, મનથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણથી વંચિત છે.

તચ્છરીરાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણૈર્વરઃ । તસ્માચ્છતગુણૈહીંનો હસ્તમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

જે શરીરથી લગાવ રાખે છે, તે સો ગુણ વધુ ધરાવે છે; અને હાથથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ પાદમાનસુરો મહાન્ । નેત્રેન્દ્રિયાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ ॥ ૩,૧૨.

પગથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે; પણ દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય સાથે લગાવ રાખનાર સો ગુણ વધુ ધરાવે છે.

ચક્ષુરિન્દ્રિયમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ । તસ્માચ્છગુણૈર્હીનઃ સ્પર્શમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય સાથે લગાવ રાખનાર સો ગુણ વધુ ધરાવે છે; અને સ્પર્શથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચણ્ડમાનસુરો મહાન્ । તસ્માચ્છતગુર્ણૈર્હીનઃ શિશ્રમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

ક્રોધથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે; અને ઠંડકથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ કર્મમાનસુરઃ સ્મૃતઃ । કલ્પાદ્યૈઃ પ્રેરિતાઃ સર્વે રુદ્રાદ્યા અધિકારિણઃ ॥ ૩,૧૨.

કર્મથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો કહેવાય છે; તમામ રુદ્ર વગેરે અધિકારીઓ કલ્પ વગેરે દ્વારા પ્રેરિત થાય છે.

કદાચિત્સુવિરુદ્ધં ચ કુર્વન્તિ તવ સત્તમ । કદાપ્યહં ચ વાયુશ્ચ વિરુદ્ધં નાચરેવ ભોઃ ॥ ૩,૧૨.

હે શ્રેષ્ઠ, ક્યારેક તેઓ તારા વિરુદ્ધ વર્તે છે; પણ હું અને વાયુ ક્યારેય તારા વિરુદ્ધ વર્તતા નથી, હે પ્રભુ.

મૂલેષ્વંશાવતારેષુ રુદ્રાદીના મહાપ્રભો । બુદ્ધિર્વિનશ્યતે યસ્માત્તસ્માચ્છિન્ના હિ તેઽખિલાઃ ॥ ૩,૧૨.

મૂળોમાં, રુદ્ર વગેરેના અંશાવતારોમાં, હે મહાપ્રભુ, બુદ્ધિ નષ્ટ થવાથી તેઓ બધાં ખરેખર અલગ પડી જાય છે.

મહીપતે ચ મદ્બુદ્ધિસ્તસ્માદચ્છિન્નસંજ્ઞિકઃ । એતાદૃશોપ્યહં દેવ ન ચ શક્તિસ્તુ નસ્તવે ॥ ૩,૧૨.

હે રાજા, મારી બુદ્ધિ અખંડિત નામથી યુક્ત છે; છતાં, હે દેવ, તારી સ્તુતિ કરવાની શક્તિ મારી પાસે નથી.

મહ્યમચ્છિન્નભક્તાય દયાં કુરુ મહાપ્રભો । ઇતિ સ્તુત્વા હરિં બ્રહ્મા સ્થિતઃ પ્રાઞ્જ લિરગ્રતઃ ॥ ૩,૧૨.

હે મહાપ્રભુ, મને અખંડ ભક્તિ ધરાવનારને દયા કર; આવી રીતે હરિની સ્તુતિ કરીને બ્રહ્મા હાથ જોડીને સામે ઊભા રહ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । ઇતિ સ્તુતઃ સ ભગવાન્ સ્વપૂત્રેણ દયાનિધિઃ । મેધગંભીરયા વાચા પ્રોવાચ મધુસૂદનઃ ॥ ૩,૧૩.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: પોતાના પુત્ર દ્વારા આવી રીતે સ્તુતિ પામીને, દયાના સાગર એવા ભગવાન મધુસૂદન ગાઢ જ્ઞાનભરી વાણીથી બોલ્યા.

સૃજ બ્રહ્મન્નિમાન્દેવાન્મત્પ્રસાદાત્ક્રમેણ ચ । યથા વૈ પ્રાક્ક્ષણેતદ્વત્સૃજ સર્વં મહાપ્રભો ॥ ૩,૧૩.

હે બ્રહ્મા, મારા કૃપાથી, આ દેવતાઓને ક્રમશઃ સર્જ; જેમ પહેલાં સર્જ્યા હતા, તેમ બધું સર્જ, હે મહાપ્રભુ.

નાસ્તિ પ્રયોજનં તેન તવ મત્પ્રીતયે સૃજ । એવમુક્તસ્તુ હારિણા બ્રહ્મા સ્તુત્વા હરિં પરમ્ ॥ ૩,૧૩.

તેમાં તારો કોઈ સ્વાર્થ નથી, પણ મારી પ્રસન્નતા માટે સર્જ; હારી દ્વારા આવું કહેતાં બ્રહ્માએ પરમ હરિની સ્તુતિ કરી.

સૃષ્ટિં કર્તું મનો દધ્રે પ્રીણયન્નેવ માધવમ્ । મહત્તત્વાત્મકો બ્રહ્મા વાયું જીવભિમાનિનમ્ ॥ ૩,૧૩.

સૃષ્ટિ કરવા માટે બ્રહ્માએ મન મઢ્યું અને માધવને પ્રસન્ન કર્યા; મહત્તત્વથી યુક્ત બ્રહ્માએ વાયુને જીવના સ્વરૂપે માન્યો.

આદૌ સસર્જ ગરુડ પુરુષાત્મા સ એવ ચ । તતો દક્ષિણહસ્તાત્તુ બ્રહ્માણીં ભારન્તી તથા ॥ ૩,૧૩.

પ્રથમે, પુરુષના સ્વરૂપવાળા ગરુડને સર્જ્યા; પછી, પોતાના જમણા હાથમાંથી ભારણીને સર્જ્યા.

બ્રહ્મણો દક્ષિણાદ્ધસ્તાદહઙ્કારાત્મકો હરઃ । આદૌ શેષસ્તતો જજ્ઞે ગરુડતદનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

બ્રહ્માના જમણા હાથમાંથી અહંકારથી ભરેલા હરાનો જન્મ થયો; પહેલા શેષ જન્મ્યા, પછી તરત જ ગરુડ જન્મ્યા.

તદનન્તરજો રુદ્રઃ સ એવં સૃષ્ટવાન્પ્રભુઃ । સ્વોત્પત્ત્યનન્તરં બ્રહ્મા દશવર્ષાન્મહાપ્રભુઃ ॥ ૩,૧૩.

પછી તરત જ રુદ્રે પોતે સર્વશક્તિમાન ભગવાને સર્જન કર્યું. પોતાનો જન્મ થયા પછી મહાપ્રભુ બ્રહ્માએ દસ વર્ષ સુધી સર્જન કર્યું.

વાયુમુત્ત્પાદ્રયામાસ વત્સરાનન્તરે પ્રભુઃ । ગાયત્રીં જનયામાસ વાયોરુત્પત્ત્યનન્તરમ્ ॥ ૩,૧૩.

એક વર્ષ પછી ભગવાને વાયુનો ઉત્પત્તિ કરી; અને વાયુના જન્મ પછી તરત જ ગાયત્રીની રચના કરી.