ગરુડપુરાણમ્

તમોન્ધં પ્રવિશન્ત્યેતે તારતમ્યેન સર્વશઃ । તમસ્યન્ધેપિ સંસારે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૨.

એ બધા ધીરેધીરે ઘન અંધકારમાં પ્રવેશે છે; સંસારના અંધકારમાં પણ, અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

સર્વેષામુત્તમોન્તે યઃ કલિરેવ ન સંશયઃ । દૂષકો વિષ્ણુભક્તાનાં તત્સમો નાસ્તિ સર્વદા ॥ ૩,૧૨.

બધા માં કળિયુગ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. એ વિષ્ણુભક્તોને બગાડે છે, અને કદી પણ એના સમાન બીજો કોઈ નથી.

સંસારે વાન્ધતમસિ સર્વત્ર હરિદૂષકઃ । મિથ્યાદાને જ્ઞાનબુદ્ધિર્દુઃ ખે ચ સુખબુદ્ધિમાન્ ॥ ૩,૧૨.

આ સંસારના ઘોર અંધકારમાં કળિ હર જગ્યા હરિનું અપમાન કરે છે; ખોટી રીતે મેળવવામાં પોતે જ્ઞાનવાન છે એમ માને છે, અને દુઃખમાં પણ સુખ છે એમ સમજાય છે.

તસ્માત્કલિસમો લોકે શિવભક્તો ન કુત્રચિત્ । દુર્યોધનઃ સ એવોક્તો દુઃ ખાનન્ત્યસ્વરૂપવાન્ ॥ ૩,૧૨.

એથી, દુનિયામાં કળિ જેવો શિવભક્ત ક્યાંય નથી. એ જ દુઃખના સ્વરૂપ ધરાવતો દુર્યોધન કહેવાય છે.

તસ્માચ્છતગુણાંશેન કલિભાર્યા તુ સર્વદા । અલક્ષ્મીરિતિ વિખ્યાતા સા લોકે મન્થરા સ્મૃતા ॥ ૩,૧૨.

એથી, કળિની પત્ની હંમેશા એના કરતાં સો ગણી વધારે ગુણ ધરાવે છે. એ અલક્ષ્મી તરીકે જાણીતી છે અને દુનિયામાં મન્થરા નામે પ્રસિદ્ધ છે.

તસ્માદ્દશગુણાંશોનો વિપ્રચિત્તિસ્તુ સર્વદા । જરાસંધઃ સ એવોક્તઃ કાલનેમિસ્તતઃ પરમ્ ॥ ૩,૧૨.

એથી, વિપ્રચિત્તિ હંમેશા એના દસમા ભાગ જેટલા ગુણ ધરાવે છે. એ જ જરસંધ કહેવાય છે અને પછી કાલનેમિ આવે છે.

તસ્માચ્છતગુણાંશોનઃ સ તુ કંસેતિ વિશ્રુતઃ । તસ્માત્પઞ્ચગુણૈર્હીનૌ મધુકૈટભસંજ્ઞકૌ ॥ ૩,૧૨.

એથી, જે કાંસ તરીકે જાણીતો છે, એ કળિ કરતાં સોમા ભાગના ગુણ ધરાવે છે. અને એમાંથી મધુ અને કૈટભ નામના દૈત્યો પાંચ ભાગ ઓછા છે.

તાવેવ હંસહિડંબકૌ જ્ઞેયૌ તૌ ચ જનાર્દન । વિપ્રચિત્તિસમો જ્ઞેયો ભૌમો વૈ ભૂતલે સ્મૃતઃ ॥ ૩,૧૨.

એ બંને હંસ અને હિડીમ્બા તરીકે ઓળખાય છે, હે જનાર્દન. અને પૃથ્વી પર ભૌમ જે છે, એ વિપ્રચિત્તિ જેટલો જ માનવો.

તસ્માદષ્ટ ગુણૈરુચ્યો હરિણ્યકશિષુઃ સ્મૃતઃ । તસ્માચ્ચ ત્રિગુણૈર્હીનો હિરણ્યાક્ષો મહાસુરઃ ॥ ૩,૧૨.

એથી, હિરણ્યકશિપુ આઠ ભાગના ગુણ ધરાવે છે. અને એમાંથી મહાદૈત્ય હિરણ્યાક્ષ ત્રણ ભાગ ઓછો છે.

મણિમાંસ્તત્સમો જ્ઞેયઃ કિઞ્ચિદૂનો બકઃ સ્મૃતઃ । તસ્માદ્વિંશદ્ગુણૈર્હીનસ્તારકાખ્યો મહાસુરઃ ॥ ૩,૧૨.

મણિમાન એના જેટલો જ છે, બકાનો થોડો ઓછો ગણાય છે. અને એમાંથી તારક નામનો મહાદૈત્ય વીસ ભાગ ઓછો છે.

તસ્માત્ષડ્ગુણતો હીનઃ શંબરો લોકકણ્ટકઃ । શંબરસ્ય સમો જ્ઞેયઃ શાલ્વો દૈત્યેષુ ચાધમઃ ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી શમ્બર, જગતને દુઃખ આપનારો, છ ભાગ ઓછો છે. દૈત્યોમાં શલ્ય શમ્બર જેટલો જ અને સૌથી નીચો છે.

શંબરાત્તુ દ્વિગુણતો હિડિંબો ન્યૂન ઉચ્યતે । બાણસ્તતોઽધમો જ્ઞેયઃ સ તુ કીચકનામતઃ ॥ ૩,૧૨.

શમ્બર કરતાં હિડીમ્બો બે ગણી ઓછી શક્તિ ધરાવે છે. અને પછી બાણ, કીચક નામે ઓળખાતો, સૌથી નીચો માનવો.

દ્વાપારખ્યો મહાહાસો બાણાસુરસમઃ સ્મૃતઃ । તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો નમુચિર્દૈત્યસત્તમઃ ॥ ૩,૧૨.

દ્વાપર, જેને મહા-હાસ્ય કહે છે, એ બાણાસુર જેટલો જ છે. અને એમાંથી દશ ભાગ ઓછો નમુચિ, શ્રેષ્ઠ દૈત્ય છે.

નમુચેસ્તુ સમૌ જ્ઞેયૌ પાક ઇલ્વલ ઇત્યુભૌ । તસ્માચ્ચતુર્ગુણૈર્હીનો વાતાપિર્દાનવાધમઃ ॥ ૩,૧૨.

નમુચિ જેટલા જ પાક અને ઇલ્વલ ગણાય છે. અને એમાંથી ચાર ભાગ ઓછો વાટાપી, દાનવોમાં સૌથી નીચો છે.

તસ્માત્સાર્ધગુણૈર્હીનો ધેનુકો નામ દૈત્યરાટ્ । ધેનુકાદર્ધગુણતઃ કેશી દૈત્યસ્તુ ચાવરઃ ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી ધેનુક, દૈત્યોનો રાજા, એક અડધો ભાગ ઓછો છે. અને ધેનુક કરતાં અડધો ભાગ ઓછો કેસી, સૌથી નીચો દૈત્ય છે.

કેશીદૈત્યસમો જ્ઞેયસ્તૃણાવર્તો મહાસુરઃ । તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો હંસો નામરમાપતે ॥ ૩,૧૨.

કેસી દૈત્ય જેટલો તૃણાવર્ત મહાદૈત્ય છે. અને એમાંથી દશ ભાગ ઓછો હંસ, દેવશત્રુઓમાં ગણાય છે.

ત્રિરિકસ્તુ સમો જ્ઞેયસ્તત્સમઃ પૌરુકસ્મૃતઃ । વેતઃ સ એવ વિજ્ઞેયઃ પૂર્વજન્મનિ સત્તમ ॥ ૩,૧૨.

ત્રિરિકા એના જેટલો જ છે અને પૌરુક પણ એના સમાન ગણાય છે. હે શ્રેષ્ઠ, એ પૂર્વ જન્મમાં વેટા તરીકે ઓળખાય છે.

તસ્માદેકગુણૈર્હીનૌ કુંભાણ્ડકકુપર્ણકૌ । દુઃ શાસનસ્તુ વિજ્ઞેયો જરાસંધસમઃ પ્રભો ॥ ૩,૧૨.

એમાંથી કુંભાંડ અને કુપર્ણ, એક એક ભાગ ઓછા છે. અને દુઃશાસન જરસંધ જેટલો જ છે, હે પ્રભુ.

કંસેન તુલ્યો વિજ્ઞેયો વિકર્ણો દૈત્યસત્તમઃ । કુંભકર્ણાચ્છતગુણૈર્હીનૌ ક્રધ્યેતિ વિશ્રુતઃ ॥ ૩,૧૨.

કંસ જેટલો જ વિકર્ણ શ્રેષ્ઠ દૈત્ય છે. અને કુંભકર્ણ કરતાં ક્રધા, સો ભાગ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ શતધન્વા મહાસુરઃ । સમાનસ્તસ્ય વિજ્ઞેયઃ કર્મારિર્દૈત્યસત્તમઃ ॥ ૩,૧૨.

એથી, મહાસુર શતધન્વા, જેમાં સો ગુણ ઓછા છે, તે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ અને દેવતાઓના દુશ્મન જેવો જ ગણાય છે.

કાલકેયસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સદા વેનસમો મતઃ । અધમાનાં તુ દૈત્યાનામુત્તમૈઃ સામ્યમુચ્યતે ॥ ૩,૧૨.

કાલકેય હંમેશા વેના જેવો માનવામાં આવે છે; નીચલા દૈત્યોમાં પણ શ્રેષ્ઠો સાથે સમાનતા કહેવાય છે.

તત્રાવેશાચ્ચ વિજ્ઞેયં દેવાનાં નાત્ર સંશયઃ । તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચિત્તમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

ત્યાં પ્રવેશ થવાથી નિશ્ચયથી જાણવું કે દેવતાઓ હાજર છે; તેથી, મનથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણથી વંચિત છે.

તચ્છરીરાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણૈર્વરઃ । તસ્માચ્છતગુણૈહીંનો હસ્તમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

જે શરીરથી લગાવ રાખે છે, તે સો ગુણ વધુ ધરાવે છે; અને હાથથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ પાદમાનસુરો મહાન્ । નેત્રેન્દ્રિયાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ ॥ ૩,૧૨.

પગથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે; પણ દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય સાથે લગાવ રાખનાર સો ગુણ વધુ ધરાવે છે.

ચક્ષુરિન્દ્રિયમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ । તસ્માચ્છગુણૈર્હીનઃ સ્પર્શમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય સાથે લગાવ રાખનાર સો ગુણ વધુ ધરાવે છે; અને સ્પર્શથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચણ્ડમાનસુરો મહાન્ । તસ્માચ્છતગુર્ણૈર્હીનઃ શિશ્રમાનસુરો મહાન્ ॥ ૩,૧૨.

ક્રોધથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે; અને ઠંડકથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો છે.

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ કર્મમાનસુરઃ સ્મૃતઃ । કલ્પાદ્યૈઃ પ્રેરિતાઃ સર્વે રુદ્રાદ્યા અધિકારિણઃ ॥ ૩,૧૨.

કર્મથી જોડાયેલો મહાસુર પણ સો ગુણ ઓછો કહેવાય છે; તમામ રુદ્ર વગેરે અધિકારીઓ કલ્પ વગેરે દ્વારા પ્રેરિત થાય છે.

કદાચિત્સુવિરુદ્ધં ચ કુર્વન્તિ તવ સત્તમ । કદાપ્યહં ચ વાયુશ્ચ વિરુદ્ધં નાચરેવ ભોઃ ॥ ૩,૧૨.

હે શ્રેષ્ઠ, ક્યારેક તેઓ તારા વિરુદ્ધ વર્તે છે; પણ હું અને વાયુ ક્યારેય તારા વિરુદ્ધ વર્તતા નથી, હે પ્રભુ.

મૂલેષ્વંશાવતારેષુ રુદ્રાદીના મહાપ્રભો । બુદ્ધિર્વિનશ્યતે યસ્માત્તસ્માચ્છિન્ના હિ તેઽખિલાઃ ॥ ૩,૧૨.

મૂળોમાં, રુદ્ર વગેરેના અંશાવતારોમાં, હે મહાપ્રભુ, બુદ્ધિ નષ્ટ થવાથી તેઓ બધાં ખરેખર અલગ પડી જાય છે.