ગરુડપુરાણમ્

ગુણપૂર્ણસ્ય વિષ્ણોસ્તુ નિર્ગુણત્વવિચિન્તનમ્ । જાતાનન્દાદિપૂર્ણાઙ્ખ્યં સોહમિત્યાદિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

સર્વ ગુણોથી ભરપૂર વિષ્ણુમાં ગુણરહિતપણાની કલ્પના કરવી, કે 'હું એ જ છું' એમ વિચારવું—જેમ કે જે સ્વાભાવિક આનંદથી ભરેલો છે—

ચિદાનન્દાત્મકે દેહે ઉત્પત્ત્યાદિવિચિન્તનમ્ । અચ્છેદ્યાભેદ્યગાત્રેષુ ચ્છેદભેદાદિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

ચેતન અને આનંદમય શરીરમાં ઉત્પત્તિ વગેરેની કલ્પના કરવી, કે જે અવ્યાખ્યેય અંગોમાં કપાઈ જવું કે અલગ થવું એવું વિચારવું—

દેવ્યા નિત્યાવિયોગિન્યા વિયોગાદિવિચિન્તનમ્ । ક્લેશશોકાદિશૂન્યસ્ય હરેઃ ક્લેશાદિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

સદા અવિયોગી દેવીમાં વિયોગની કલ્પના કરવી, કે જે હરે દુઃખ અને શોકથી સદાય રહિત છે, તેમાં દુઃખ વગેરેની કલ્પના કરવી—

વ્યાસરામાદિરૂપેષ્વનૃષિવિપ્રત્વચિન્તનમ્ । કૃષ્ણરામાદિરૂપેષુ અન્તરસ્ય વિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

વ્યાસ, રામ વગેરેના રૂપોમાં જો કોઈ એમ વિચારે કે એ લોકો ઋષિ કે બ્રાહ્મણ નથી, અથવા કૃષ્ણ, રામ વગેરેના રૂપોમાં અંદરની સચ્ચાઈ વિશે વિચાર કરે, તો એ યોગ્ય નથી.

રામકૃષ્ણાદિરૂપેષુ અન્તરસ્ય વિચિન્તનમ્ । રામકૃષ્ણાદિરૂપેષુ પરાજયવિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

રામ, કૃષ્ણ વગેરેના રૂપોમાં અંદરની સચ્ચાઈ વિશે વિચારવું, અથવા એમાં હાર-જીત વિશે વિચારવું, એ યોગ્ય નથી.

સન્તાનાર્થં તુ કૃષ્ણે ન શિવપૂજાદિચિન્તનમ્ । રામેણ દુઃ ખયુક્તેન લિઙ્ગસ્ય સ્થાપનં કૃતમ્ ॥ ૩,૧૨.

સંતાન માટે કૃષ્ણમાં શિવપૂજા વગેરેનું ધ્યાન કરવું યોગ્ય નથી; રામે દુઃખી થઈને લિંગની સ્થાપના કરી હતી.

પઞ્ચધાતુમયે કૃષ્ણે હરિરૂપવિચિન્તનમ્ । સ્વયં વ્યક્તસ્થલે ચાપિ ચિદાનન્દત્વકલ્પનમ્ ॥ ૩,૧૨.

પાંચ ધાતુમાંથી બનેલા કૃષ્ણમાં હરિના રૂપનું ધ્યાન કરવું જોઈએ; અને જ્યાં સ્વયં પ્રગટ સ્થાન હોય, ત્યાં ચેતન્ય અને આનંદના સ્વરૂપનું કલ્પન કરવું.

પિતૃમાતૃદ્વિજાતીનાં હરિરૂપત્વચિન્તનમ્ । અસ્વતન્ત્રેણ રુદ્રેણ હરેરૈક્યદિચિન્તનમ્ ॥ ૩,૧૨.

પિતા, માતા અને બ્રાહ્મણોમાં હરિના રૂપનું ધ્યાન કરવું; અને સ્વતંત્ર ન હોય એવા રુદ્રમાં હરિ સાથે એકતાનું ધ્યાન કરવું.

વિષ્ણોઃ સૂર્યેણ સાકં ચ અભેદા દિવિચિન્તનમ્ । સર્વોત્તમઃ સૂર્ય એવ વિષ્ણ્વાદ્યાસ્તસ્ય કિઙ્કરાઃ ॥ ૩,૧૨.

વિષ્ણુ અને સૂર્યમાં એકરૂપતાનું ધ્યાન કરવું; સર્વોત્તમ તો સૂર્ય છે, વિષ્ણુ વગેરે તો એના સેવક છે.

ઇત્યાદિચિન્તનં દોષો હરિનિન્દેતિ ચોચ્યતે । અસ્વયં વ્યક્તિલિઙ્ગેષુ અશ્વત્થતુલસીષુ ચ ॥ ૩,૧૨.

આવો વિચાર કરવો દોષરૂપ છે અને હરિના અપમાન તરીકે ગણાય છે; સ્વયં પ્રગટ લિંગોમાં અને અશ્વત્થ તથા તુલસીમાં પણ આવું કરવું યોગ્ય નથી.

શાલગ્રામં વિહાયૈવ નમનં યે પ્રકુર્વતે । તે સર્વે હરિનિન્દાયામવિકારિણ એવ હિ ॥ ૩,૧૨.

જે લોકો શાલગ્રામને છોડીને અન્યત્ર નમન કરે છે, એ બધા હરિના અપમાનમાં અડગ રહે છે.

મોક્ષાધિકારિણો યે તુ અજ્ઞાનાત્પરમેશ્વરમ્ । પાર્થક્યનયનં યેષુ કુર્વન્તિ યર્હિ વા પ્રભો ॥ ૩,૧૨.

જે મુક્તિના અધિકારી છે અને અજ્ઞાનવશ પરમેશ્વરમાં ભેદભાવ રાખે છે, એ કોઈ પણ સમયે, હે પ્રભુ, યોગ્ય નથી.

તર્હિ તેષાં હિ કાલેષુ દુઃ ખં યાતિ ન સંશયઃ । અતઃ પ્રાર્થક્યનયનં યે કુર્વન્ત્યેષુ સર્વદા ॥ ૩,૧૨.

એવા લોકોના જીવનમાં ત્યારે દુઃખ આવે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; તેથી, જે હંમેશા ભેદભાવ રાખે છે, એમણે દુઃખ જ ભોગવવું પડે છે.

તે સર્વે ત્વબુધા જ્ઞેયા નાત્ર કાર્યા વિચારણા । અસ્વયંવ્યક્તલિઙ્ગેષુ નમનં યે પ્રકુર્વતે ॥ ૩,૧૨.

એ બધા અજ્ઞાનુ જ માનવા, અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; જે સ્વયં પ્રગટ લિંગોમાં નમન કરે છે, એ પણ યોગ્ય નથી.

તે સર્વે હ્યસુરા જ્ઞેયા નાન્યથા તુ કથઞ્ચન । વિહાય શૂન્યમશ્વત્થં નમનં યે પ્રકુર્વતે ॥ ૩,૧૨.

એ બધા અસુર જ માનવા, બીજું કંઈ પણ નથી; જે લોકો ખાલી અશ્વત્થને છોડીને નમન કરે છે, એ પણ અસુર છે.

દ્વિમાસહીનાં તુલસીમપ્રસૂતાં ચ ગાં નવામ્ । તે સર્વે હ્યસુરા જ્ઞેયા નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૨.

જે લોકો બે મહિના ન થયેલી તુલસી અથવા બચ્ચું ન આપેલી ગાયને પૂજે છે, એ બધા અસુર જ માનવા, અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

ગુલ્માદ્યાશ્ચ મનુષ્યાન્તાસ્તે જ્ઞેયા બ્રહ્મબાહવઃ । અસ્મચ્છતાયુઃ પર્યન્તમેક એવ કલિઃ સ્મૃતઃ ॥ ૩,૧૨.

ગુલ્મ વગેરે છોડથી લઈને માનવ સુધી બધાને બ્રહ્માના હાથ તરીકે માનવા; આપણાં શતાયુ જીવન સુધી એક જ કળીયુગ ગણાય છે.

કલૌ સંતિ કલ્પમાનં કલેરન્તે સંતિ ચ । તસ્મિન્દિને બ્રહ્મરૂપે ગચ્છન્તિ ચ તમોન્તિકમ્ ॥ ૩,૧૨.

કળીયુગમાં, જે કાળના અંત તરફ જઈ રહ્યા છે, તેઓ કળીયુગના અંતે બ્રહ્માના રૂપમાં અને અંધકારના પ્રદેશમાં જાય છે.

તત્ર સ્થિત્વા લોકમાર્ગં પ્રતીક્ષન્તે ન સંશયઃ । સાધકૈર્વિષ્ણુકાર્યાણાં વાયુદાસૈઃ પ્રપીડિતાઃ ॥ ૩,૧૨.

ત્યાં રહીને, તેઓ લોકમાર્ગની રાહ જુએ છે, એમાં શંકા નથી; વિષ્ણુના સેવકો અને વાયુના દાસો તેમને દુઃખ આપે છે.

શતવર્ષાનન્તરં ચ સર્વેષાં કલિના સહ । વાયોર્ગદાપ્રહારેણ લિઙ્ગભઙ્ગો ભવિષ્યતિ ॥ ૩,૧૨.

શત વર્ષ પછી, બધા કળીયુગવાસીઓ સાથે, વાયુના ગદા પ્રહારથી લિંગોનો નાશ થશે.

તમોન્ધં પ્રવિશન્ત્યેતે તારતમ્યેન સર્વશઃ । તમસ્યન્ધેપિ સંસારે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૧૨.

એ બધા ધીરેધીરે ઘન અંધકારમાં પ્રવેશે છે; સંસારના અંધકારમાં પણ, અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

સર્વેષામુત્તમોન્તે યઃ કલિરેવ ન સંશયઃ । દૂષકો વિષ્ણુભક્તાનાં તત્સમો નાસ્તિ સર્વદા ॥ ૩,૧૨.

બધા માં કળિયુગ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. એ વિષ્ણુભક્તોને બગાડે છે, અને કદી પણ એના સમાન બીજો કોઈ નથી.

સંસારે વાન્ધતમસિ સર્વત્ર હરિદૂષકઃ । મિથ્યાદાને જ્ઞાનબુદ્ધિર્દુઃ ખે ચ સુખબુદ્ધિમાન્ ॥ ૩,૧૨.

આ સંસારના ઘોર અંધકારમાં કળિ હર જગ્યા હરિનું અપમાન કરે છે; ખોટી રીતે મેળવવામાં પોતે જ્ઞાનવાન છે એમ માને છે, અને દુઃખમાં પણ સુખ છે એમ સમજાય છે.

તસ્માત્કલિસમો લોકે શિવભક્તો ન કુત્રચિત્ । દુર્યોધનઃ સ એવોક્તો દુઃ ખાનન્ત્યસ્વરૂપવાન્ ॥ ૩,૧૨.

એથી, દુનિયામાં કળિ જેવો શિવભક્ત ક્યાંય નથી. એ જ દુઃખના સ્વરૂપ ધરાવતો દુર્યોધન કહેવાય છે.

તસ્માચ્છતગુણાંશેન કલિભાર્યા તુ સર્વદા । અલક્ષ્મીરિતિ વિખ્યાતા સા લોકે મન્થરા સ્મૃતા ॥ ૩,૧૨.

એથી, કળિની પત્ની હંમેશા એના કરતાં સો ગણી વધારે ગુણ ધરાવે છે. એ અલક્ષ્મી તરીકે જાણીતી છે અને દુનિયામાં મન્થરા નામે પ્રસિદ્ધ છે.

તસ્માદ્દશગુણાંશોનો વિપ્રચિત્તિસ્તુ સર્વદા । જરાસંધઃ સ એવોક્તઃ કાલનેમિસ્તતઃ પરમ્ ॥ ૩,૧૨.

એથી, વિપ્રચિત્તિ હંમેશા એના દસમા ભાગ જેટલા ગુણ ધરાવે છે. એ જ જરસંધ કહેવાય છે અને પછી કાલનેમિ આવે છે.

તસ્માચ્છતગુણાંશોનઃ સ તુ કંસેતિ વિશ્રુતઃ । તસ્માત્પઞ્ચગુણૈર્હીનૌ મધુકૈટભસંજ્ઞકૌ ॥ ૩,૧૨.

એથી, જે કાંસ તરીકે જાણીતો છે, એ કળિ કરતાં સોમા ભાગના ગુણ ધરાવે છે. અને એમાંથી મધુ અને કૈટભ નામના દૈત્યો પાંચ ભાગ ઓછા છે.

તાવેવ હંસહિડંબકૌ જ્ઞેયૌ તૌ ચ જનાર્દન । વિપ્રચિત્તિસમો જ્ઞેયો ભૌમો વૈ ભૂતલે સ્મૃતઃ ॥ ૩,૧૨.

એ બંને હંસ અને હિડીમ્બા તરીકે ઓળખાય છે, હે જનાર્દન. અને પૃથ્વી પર ભૌમ જે છે, એ વિપ્રચિત્તિ જેટલો જ માનવો.

તસ્માદષ્ટ ગુણૈરુચ્યો હરિણ્યકશિષુઃ સ્મૃતઃ । તસ્માચ્ચ ત્રિગુણૈર્હીનો હિરણ્યાક્ષો મહાસુરઃ ॥ ૩,૧૨.

એથી, હિરણ્યકશિપુ આઠ ભાગના ગુણ ધરાવે છે. અને એમાંથી મહાદૈત્ય હિરણ્યાક્ષ ત્રણ ભાગ ઓછો છે.