ગરુડપુરાણમ્

આખ્યાતા દેવગન્ધર્વાસ્તેભ્યસ્તે ચ શતાવરાઃ । તેભ્યસ્તુ ક્ષિતિપા જ્ઞેયા અવરાશ્ચ શતૈર્ગુણૈઃ ॥ ૩,૯.

દેવગાંધીર્વોનું વર્ણન થયું, એમાંથી સો પેઢીઓ આવે છે; એમાંથી રાજાઓ ઓળખવા, અને જે નીચા છે, તેઓ પણ સો ગણી વધે છે.

તેભ્યઃ શતગુણાજ્ઞેયા માનુષેષૂત્તમા ગણાઃ । એવં પ્રાસંગિકાનુક્ત્વા પ્રકૃતં હ્યનુસરામ્યહમ્ । એવં બ્રહ્માદયો દેવા લક્ષ્મ્યાદ્યા અપિ સર્વશઃ ॥ ૩,૯.

એમાંથી માનવોમાં શ્રેષ્ઠ જૂથો પણ સો ગણી વધારે છે; આમ સંબંધિત વાત કહી, હવે હું મુખ્ય વિષય પર આવું છું; એ રીતે બ્રહ્મા અને બીજા દેવો, તથા લક્ષ્મી વગેરે સર્વ રીતે છે.

સ્તુત્વા તૂષ્ણીં સ્થિતાઃ સર્વે પ્રાઞ્જલીકૃત્ય ભો દ્વિજ ॥ ૩,૯.

સ્તુતિ કર્યા પછી, બધા હાથ જોડીને શાંતિથી ઊભા રહ્યા, હે દ્વિજ.

ઇતિ સ્તુતશ્ચ દેવેશો ભગવાન્ હરિરવ્યયઃ । તેષામાયતનં દાતું મનસા સમચિન્તયત્ ॥ ૩,૯.

આ રીતે સ્તુતિ પામીને, દેવોના સ્વામી, અવિનાશી હરિએ એમને નિવાસસ્થાન આપવું મનમાં વિચારી લીધું.

ઇદં પવિત્રમારોગ્યં પુણ્યં પાપપ્રણાશનમ્ । હરિપ્રસાદજનકં સ્વરૂપસુખસાધનમ્ ॥ ૩,૯.

આ પવિત્ર છે, આરોગ્યદાયક છે, પુણ્યદાયક છે અને પાપનો નાશ કરે છે; હરિની કૃપા લાવે છે અને સ્વરૂપસુખ આપે છે.

ઇદં તુ સ્તવનં વિપ્રા ન પઠન્તીહ માનવાઃ । ન શૃણ્વન્તિ ચ યે નિત્યં તે સર્વે ચૈવ માયિનઃ ॥ ૩,૯.

પણ, હે વિદ્વાનો, જે મનુષ્યો આ સ્તવનનું પઠન કરતા નથી કે રોજ સાંભળતા નથી, બધા મોહમાં પડેલા છે.

નસ્મરન્તોન્તરં નિત્યં યે ભુઞ્જન્તિ નરાધમાઃ । તૈર્ભુક્તા સતતં વિષ્ઠા સદા ક્રિમિશતૈર્યુતા ॥ ૩,૯.

જે નરાધમો અંદરે આનું સ્મરણ કરતા નથી અને ભોજન કરે છે, તેઓ હંમેશા માટી જ ખાય છે અને સતત અનેક જીવ સાથે રહે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦ ગરુડ ઉવાચ । દેવૈરેવં સ્તુતો વિષ્ણુર્ભગવાન્સાત્ત્વતાં પતિઃ । કીદૃશં હ્યાશ્રયં દત્ત્વૈષાં વિવેશ મહાપ્રભુઃ ॥ ૩,૧૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: દેવોએ આવી રીતે સ્તુતિ કરી ત્યારે, સાત્ત્વતોના સ્વામી ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને કયું નિવાસસ્થાન આપ્યું અને મહાપ્રભુએ કેવી રીતે પ્રવેશ કર્યો?

એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ કૃષ્ણકૃષ્ણ મહાપ્રભો । સમ્યગ્બ્રૂહિ દયાલો ત્વં યદિ મચ્છ્રોત્રમર્હતિ ॥ ૩,૧૦.

હું આ જાણવું ઇચ્છું છું, હે કૃષ્ણ, હે મહાપ્રભુ; કૃપા કરીને મને સંપૂર્ણ રીતે કહો, જો મારા કાન એ લાયક હોય તો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । તેષુ તત્ત્વેષુ ભગવાન્સ વિવેશ મહાપ્રભુઃ । ક્ષોભયામાસ ભગવાન્ સંબન્ધવિધુરો હરિઃ ॥ ૩,૧૦.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: એ તત્ત્વોમાં ભગવાન મહાપ્રભુએ પ્રવેશ કર્યો; સંબંધ વિહિન હરિએ તેમને હલનચલન કરાવ્યા.

અદૌ સસર્જ ભગવાન્ બ્રહ્માણ્ડં કન કાત્મકમ્ । પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણં યોજનાનાં સમન્તતઃ ॥ ૩,૧૦.

પ્રારંભે ભગવાને બ્રહ્માંડ રચ્યું, જે અણુઓથી બનેલું હતું અને દરેક દિશામાં પચાસ કરોડ યોજન જેટલું વિશાળ હતું.

તદૂર્ધ્વમણ્વવયવસ્તાવાન્કનકરૂપકઃ । વર્તતે તત ઊર્ધ્વં તુ પઞ્ચાશત્કોટિભૂતલમ્ ॥ ૩,૧૦.

એના ઉપર અંડનું એક ભાગ છે, જે સોનાની જેમ ચમકે છે. એના ઉપર પચાસ કરોડ યોજન જેટલું વિશાળ સપાટ મંડપ છે.

એવં કોટિશતં તસ્યાવયવઃ પરિકીર્તિતઃ । તતશ્ચ સપ્તાવરણૈઃ સમતાત્પરિધીકૃતમ્ ॥ ૩,૧૦.

આ રીતે, એના સો કરોડ ભાગ ગણાયા છે, અને પછી એ આખું સાત આવરણોથી ઘેરાયેલું છે.

કબન્ધાવરણં હ્યાદ્યં કોટ્યા દશસહસ્રકમ્ । દ્વિતીયા વરણં જ્ઞેયં પાવકસ્ય મહાત્મનઃ ॥ ૩,૧૦.

પહેલું આવરણ કબંધ નામે ઓળખાય છે, જે દસ હજાર કરોડ જેટલું વિશાળ છે. બીજું આવરણ મહાન આત્મા અગ્નિનું છે.

અપાં દશગુણૈર્યુક્તં સમન્તાત્પરિધી (ખી) કૃતમ્ । તૃતીયાવરણં જ્ઞેયં હરસ્યૈવ મહાત્મનઃ ॥ ૩,૧૦.

ત્રીજું આવરણ મહાદેવનું છે, જે ચારે બાજુ પાણીથી દસગણું વધારે ઘેરાયેલું છે.

દશાધિકં પાવકાચ્ચ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । ચતુર્થાવરણં જ્ઞેયં નભસોપિ મહાપ્રભો ॥ ૩,૧૦.

ચારે બાજુ અગ્નિ કરતાં દસગણું વધારે આવરણ છે, એ ચોથું આવરણ આકાશનું કહેવાય છે, હે મહાપ્રભુ.

હરાદ્દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । પઞ્ચમાવરણં જ્ઞેયમહઙ્કારાખ્યમેવચ ॥ ૩,૧૦.

હરાથી દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ પાંચમું આવરણ અહંકાર નામે ઓળખાય છે.

વ્યોમ્નો દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિ તમ્ । ષષ્ઠમાવરણં પ્રોક્તં મહત્તત્ત્વં ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૦.

આકાશથી દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ છઠ્ઠું આવરણ મહત્તત્વ કહેવાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

અહઙ્કારાદ્દશગુણં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । સપ્તમાવરણં પ્રોક્તં ત્રિગુણાવરણં પ્રભો ॥ ૩,૧૦.

અહંકાર કરતાં દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ સાતમું આવરણ ત્રણ ગુણનું કહેવાય છે, હે પ્રભુ.

મહત્તત્ત્વાદ્દશગુણૈરધિકં પરિકીર્તિતમ્ । મહત્તત્ત્વાનન્તરં ચ તમો હ્યાવરણં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૦.

મહત્તત્વથી દસગણું વધારે આવરણ વર્ણવાયું છે, અને મહત્તત્વ પછી તરત જ તમસનું આવરણ માનવામાં આવે છે.

મહત્તત્ત્વાત્પઞ્ચગુણૈરધિકં પરિકીર્તિતમ્ । તસ્માચ્ચ દ્વિગુણં જ્ઞેયંરજો હ્યાવરણં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૧૦.

મહત્તત્વથી પાંચગણું વધારે આવરણ કહેવાયું છે, અને એ પછી બે ગણી વિશાળ આવરણ રજસનું કહેવાય છે.

તતશ્ચ દ્વિગુણં જ્ઞેયં સત્ત્વાવરણમુત્તમમ્ । ત્રયશ્ચૈવં મિલિત્વા તુ એકાવરણમીરિતમ્ ॥ ૩,૧૦.

પછી બે ગણી વિશાળ આવરણ ઉત્તમ સત્ત્વનું કહેવાય છે; અને આ ત્રણેય મળીને એક આવરણ બને છે.

અવ્યાકૃતાખ્યમાકાશં તદનન્તરમીરિતમ્ । મર્યાદારહિતશ્ચૈવં તત્રાસ્તે હરિરવ્યયઃ ॥ ૩,૧૦.

એ પછી અવ્યાકૃત નામનું આકાશ આવે છે, જેની કોઈ સીમા નથી, અને ત્યાં અવિનાશી હરિ નિવાસ કરે છે.

અષ્ટમાવરણં વ્યોમ્નોરં તરા વિરજા નદી । પઞ્ચયોજનવિસ્તીર્ણા સમન્તાત્પરીધીકૃતા ॥ ૩,૧૦.

આકાશનું આઠમું આવરણ વિરજ નદી છે, જે પાંચ યોજન પહોળાઈમાં છે અને ચારે બાજુથી ઘેરેલી છે.

અસ્તિ પુણ્યતમા જ્ઞેયા લોકસંસારનાશિની । એવં ચતુર્મુખેનૈવ તદા હૃષ્યં તિ ચાણ્ડજ ॥ ૩,૧૦.

એ નદી પવિત્રતમ કહેવાય છે, જે લોકસંસારનો નાશ કરે છે; અને એમાં, હે અંડજ, ચતુરાનન પણ આનંદ અનુભવે છે.

તે સર્વે વિરજાનદ્યાં સમ્યક્સ્નાત્વા વિસર્જ્ય ચ । લિઙ્ગદેહં તતઃ પશ્ચાન્મોક્ષં વિન્દન્તિ તે હરેઃ ॥ ૩,૧૦.

એ બધા વિરજ નદીમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને અને લિંગદેહ ત્યાગીને, પછી હરિમાં મોક્ષ પામે છે.

અપરોક્ષદૃશામેવં બ્રહ્મણા સહ ગામિનામ્ । વિરજાતરણં વિદ્ધિ નાન્યેષાં વિનતાસુત ॥ ૩,૧૦.

જે બ્રહ્મા સાથે અને સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિ ધરાવનારા છે, માત્ર એ જ વિરજ નદી પાર કરી શકે છે; બીજાને એ શક્ય નથી, હે વિનતાપુત્ર.

અપરોક્ષદૃશાં બ્રહ્મન્વ્યાસાદીનાં ખગેશ્વર । વિરજાતરણં નાસ્તિ ભોક્તવ્યત્વાચ્ચ કર્મણઃ ॥ ૩,૧૦.

હે બ્રાહ્મણ, વ્યાસ અને બીજા aparokṣa દ્રષ્ટિ ધરાવનારા માટે પણ, હે પંખીઓના રાજા, કર્મના ફળ ભોગવવાના કારણે વિરજ પાર કરવું શક્ય નથી.

વિરિઞ્ચેનૈવ સાકં તુ કલ્પેસ્મિન્નધિકારિણામ્ । તેષાં તુ નિયમેનૈવ સર્વપ્રારબ્ધસંક્ષયઃ ॥ ૩,૧૦.

માત્ર વિરીંચિ સાથે, આ કલ્પમાં, યોગ્ય અધિકારી માટે નિયમ પ્રમાણે સર્વ પ્રારબ્ધ કર્મનો નાશ થાય છે.