ગરુડપુરાણમ્

ગૃત્સમદો હ્યાસુરિશ્ચ ભરદ્વાજોથ મુદ્ગલઃ । ઉદ્દાલકો હ્યૃષ્યશૃઙ્ગઃ શઙ્ખઃ સત્યવ્રતસ્તથા ॥ ૩,૯.

ગૃત્સમદ, આસુરી, ભરદ્વાજ, મુદગલ, ઉદ્દાલક, ઋષ્યશૃંગ, શંખ અને સત્યવ્રત—

સુયજ્ઞશ્ચૈવ બાભ્રવ્યો માણ્ડૂકશ્ચૈવ બાષ્કલઃ । ધર્માચાર્યસ્તથાગસ્ત્યો દાલ્ભ્યો દાર્ઢ્યચ્યુતસ્તથા ॥ ૩,૯.

સુયજ્ઞ, બાબ્રવ્ય, માંડૂક, બાષ્કલ, ધર્માચાર્ય, અગસ્ત્ય, દાલ્ભ્ય અને દાર્ઢ્યચ્યૂત—

કવષો હરિતઃ કણ્વો વિરૂપો મુસલસ્તથા । વિષ્ણુવૃદ્ધશ્ચ આત્રેયઃ શ્રીવત્સો વત્સલેત્યપિ ॥ ૩,૯.

કવષ, હરિત, કણ્વ, વિરૂપ, મ્યુસલ, વિષ્ણુવૃદ્ધ, આત્રેય, શ્રીવત્સ અને વત્સલ પણ.

ભાર્ગવશ્ચાપ્નવાનશ્ચ માણ્ડૂકેયસ્તથૈવ । મણ્ડૂકશ્ચૈવ જાબચલિઃ વીતિહવ્યસ્તથૈવ ચ ॥ ૩,૯.

ભૃગુના વંશજ ભાર્ગવ, આપ્નવાન, માંડૂકેય, માંડૂક, જાબચલિ અને વીતિહવ્ય – એ બધા પણ છે.

ગૃત્સમદઃ શૌનકશ્ચ ઇત્યાદ્યા ઋષયઃ સ્મૃતાઃ । એતેષાં શ્રવણાદેવ હરિઃ પ્રીણાતિ સર્વદા ॥ ૩,૯.

ગૃત્સમદ અને શૌનક પણ ઋષિ તરીકે જાણીતા છે; એમના નામ સાંભળવાથી જ હરિ હંમેશા પ્રસન્ન થાય છે.

બ્રુવે દ્વ્યષ્ટસહસ્રં ચ શૃણુ તાર્ક્ષ્ય મમ સ્ત્રિયઃ । અગ્નિપુત્રાસ્તુ યદ્દ્વ્યષ્ટસહસ્રઞ્ચ મમ સ્ત્રિયઃ । અજાનજસમા હ્યેતા (તે) નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૯.

હું તારે કહેું છું, તાર્ખ્ય, મારી આઠ હજાર પત્નીઓ છે; અગ્નિથી જન્મેલી પણ એટલી જ છે, અને એ અજાનજ જેવી જ છે – આ વિષયમાં વધુ પૂછપરછ કરવાની જરૂર નથી.

ત્વષ્ટુઃ પુત્રી કશેરૂશ્ચ તાસાં મધ્યે ગુણાધિકા । તદનન્તરજાન્વક્ષ્યે શૃણુ સમ્યક્ખગેશ્વર ॥ ૩,૯.

એમાંથી ત્વષ્ટૃની પુત્રી કશેરુ ગુણોમાં સર્વોપરી છે; હવે પછીના જન્મેલા વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ, પંખીઓના રાજા.

આજાનેભ્યસ્તુ પિતરઃ સપ્તભ્યોન્યે શતાવરાઃ । તથાધિકા હિ પિતર ઇતિ વેદવિદાં મતમ્ ॥ ૩,૯.

અજાનજમાંથી પિતૃઓના સાત જુદા જૂથો છે, દરેકમાં સો પેઢીઓ છે; તેથી પિતૃઓ બહુ જ વધારે છે, એમ વેદજ્ઞ લોકો માને છે.

તદનન્તરાજાન્વક્ષ્યે શૃણુ ત્વં દ્વિજસત્તમ । અષ્ટાભ્યો દેવગન્ધર્વા અષ્ટોત્તરશતં વિના ॥ ૩,૯.

હવે હું અજાનજ પછીના વિશે કહું છું – સાંભળ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; આઠ દેવગાંધીર્વ જૂથોમાંથી, એકસો આઠને છોડીને.

તેભ્યઃ શતગુણાનન્દા દેવપ્રેષ્યાસ્તુ મુખ્યતઃ । સ્વમુખેનેવ દેવૈશ્ચ આજ્ઞાપ્યાઃ સર્વદા ગણાઃ ॥ ૩,૯.

એમાંથી દેવોના સેવકોએ સો ગણી વધુ આનંદ મેળવે છે, અને મુખ્યત્વે દેવોની સેવા કરે છે; એ જૂથોને દેવો પોતે હંમેશા આજ્ઞા આપે છે.

આખ્યાતા દેવગન્ધર્વાસ્તેભ્યસ્તે ચ શતાવરાઃ । તેભ્યસ્તુ ક્ષિતિપા જ્ઞેયા અવરાશ્ચ શતૈર્ગુણૈઃ ॥ ૩,૯.

દેવગાંધીર્વોનું વર્ણન થયું, એમાંથી સો પેઢીઓ આવે છે; એમાંથી રાજાઓ ઓળખવા, અને જે નીચા છે, તેઓ પણ સો ગણી વધે છે.

તેભ્યઃ શતગુણાજ્ઞેયા માનુષેષૂત્તમા ગણાઃ । એવં પ્રાસંગિકાનુક્ત્વા પ્રકૃતં હ્યનુસરામ્યહમ્ । એવં બ્રહ્માદયો દેવા લક્ષ્મ્યાદ્યા અપિ સર્વશઃ ॥ ૩,૯.

એમાંથી માનવોમાં શ્રેષ્ઠ જૂથો પણ સો ગણી વધારે છે; આમ સંબંધિત વાત કહી, હવે હું મુખ્ય વિષય પર આવું છું; એ રીતે બ્રહ્મા અને બીજા દેવો, તથા લક્ષ્મી વગેરે સર્વ રીતે છે.

સ્તુત્વા તૂષ્ણીં સ્થિતાઃ સર્વે પ્રાઞ્જલીકૃત્ય ભો દ્વિજ ॥ ૩,૯.

સ્તુતિ કર્યા પછી, બધા હાથ જોડીને શાંતિથી ઊભા રહ્યા, હે દ્વિજ.

ઇતિ સ્તુતશ્ચ દેવેશો ભગવાન્ હરિરવ્યયઃ । તેષામાયતનં દાતું મનસા સમચિન્તયત્ ॥ ૩,૯.

આ રીતે સ્તુતિ પામીને, દેવોના સ્વામી, અવિનાશી હરિએ એમને નિવાસસ્થાન આપવું મનમાં વિચારી લીધું.

ઇદં પવિત્રમારોગ્યં પુણ્યં પાપપ્રણાશનમ્ । હરિપ્રસાદજનકં સ્વરૂપસુખસાધનમ્ ॥ ૩,૯.

આ પવિત્ર છે, આરોગ્યદાયક છે, પુણ્યદાયક છે અને પાપનો નાશ કરે છે; હરિની કૃપા લાવે છે અને સ્વરૂપસુખ આપે છે.

ઇદં તુ સ્તવનં વિપ્રા ન પઠન્તીહ માનવાઃ । ન શૃણ્વન્તિ ચ યે નિત્યં તે સર્વે ચૈવ માયિનઃ ॥ ૩,૯.

પણ, હે વિદ્વાનો, જે મનુષ્યો આ સ્તવનનું પઠન કરતા નથી કે રોજ સાંભળતા નથી, બધા મોહમાં પડેલા છે.

નસ્મરન્તોન્તરં નિત્યં યે ભુઞ્જન્તિ નરાધમાઃ । તૈર્ભુક્તા સતતં વિષ્ઠા સદા ક્રિમિશતૈર્યુતા ॥ ૩,૯.

જે નરાધમો અંદરે આનું સ્મરણ કરતા નથી અને ભોજન કરે છે, તેઓ હંમેશા માટી જ ખાય છે અને સતત અનેક જીવ સાથે રહે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦ ગરુડ ઉવાચ । દેવૈરેવં સ્તુતો વિષ્ણુર્ભગવાન્સાત્ત્વતાં પતિઃ । કીદૃશં હ્યાશ્રયં દત્ત્વૈષાં વિવેશ મહાપ્રભુઃ ॥ ૩,૧૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: દેવોએ આવી રીતે સ્તુતિ કરી ત્યારે, સાત્ત્વતોના સ્વામી ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને કયું નિવાસસ્થાન આપ્યું અને મહાપ્રભુએ કેવી રીતે પ્રવેશ કર્યો?

એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ કૃષ્ણકૃષ્ણ મહાપ્રભો । સમ્યગ્બ્રૂહિ દયાલો ત્વં યદિ મચ્છ્રોત્રમર્હતિ ॥ ૩,૧૦.

હું આ જાણવું ઇચ્છું છું, હે કૃષ્ણ, હે મહાપ્રભુ; કૃપા કરીને મને સંપૂર્ણ રીતે કહો, જો મારા કાન એ લાયક હોય તો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । તેષુ તત્ત્વેષુ ભગવાન્સ વિવેશ મહાપ્રભુઃ । ક્ષોભયામાસ ભગવાન્ સંબન્ધવિધુરો હરિઃ ॥ ૩,૧૦.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: એ તત્ત્વોમાં ભગવાન મહાપ્રભુએ પ્રવેશ કર્યો; સંબંધ વિહિન હરિએ તેમને હલનચલન કરાવ્યા.

અદૌ સસર્જ ભગવાન્ બ્રહ્માણ્ડં કન કાત્મકમ્ । પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણં યોજનાનાં સમન્તતઃ ॥ ૩,૧૦.

પ્રારંભે ભગવાને બ્રહ્માંડ રચ્યું, જે અણુઓથી બનેલું હતું અને દરેક દિશામાં પચાસ કરોડ યોજન જેટલું વિશાળ હતું.

તદૂર્ધ્વમણ્વવયવસ્તાવાન્કનકરૂપકઃ । વર્તતે તત ઊર્ધ્વં તુ પઞ્ચાશત્કોટિભૂતલમ્ ॥ ૩,૧૦.

એના ઉપર અંડનું એક ભાગ છે, જે સોનાની જેમ ચમકે છે. એના ઉપર પચાસ કરોડ યોજન જેટલું વિશાળ સપાટ મંડપ છે.

એવં કોટિશતં તસ્યાવયવઃ પરિકીર્તિતઃ । તતશ્ચ સપ્તાવરણૈઃ સમતાત્પરિધીકૃતમ્ ॥ ૩,૧૦.

આ રીતે, એના સો કરોડ ભાગ ગણાયા છે, અને પછી એ આખું સાત આવરણોથી ઘેરાયેલું છે.

કબન્ધાવરણં હ્યાદ્યં કોટ્યા દશસહસ્રકમ્ । દ્વિતીયા વરણં જ્ઞેયં પાવકસ્ય મહાત્મનઃ ॥ ૩,૧૦.

પહેલું આવરણ કબંધ નામે ઓળખાય છે, જે દસ હજાર કરોડ જેટલું વિશાળ છે. બીજું આવરણ મહાન આત્મા અગ્નિનું છે.

અપાં દશગુણૈર્યુક્તં સમન્તાત્પરિધી (ખી) કૃતમ્ । તૃતીયાવરણં જ્ઞેયં હરસ્યૈવ મહાત્મનઃ ॥ ૩,૧૦.

ત્રીજું આવરણ મહાદેવનું છે, જે ચારે બાજુ પાણીથી દસગણું વધારે ઘેરાયેલું છે.

દશાધિકં પાવકાચ્ચ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । ચતુર્થાવરણં જ્ઞેયં નભસોપિ મહાપ્રભો ॥ ૩,૧૦.

ચારે બાજુ અગ્નિ કરતાં દસગણું વધારે આવરણ છે, એ ચોથું આવરણ આકાશનું કહેવાય છે, હે મહાપ્રભુ.

હરાદ્દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । પઞ્ચમાવરણં જ્ઞેયમહઙ્કારાખ્યમેવચ ॥ ૩,૧૦.

હરાથી દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ પાંચમું આવરણ અહંકાર નામે ઓળખાય છે.

વ્યોમ્નો દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિ તમ્ । ષષ્ઠમાવરણં પ્રોક્તં મહત્તત્ત્વં ખગેશ્વર ॥ ૩,૧૦.

આકાશથી દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ છઠ્ઠું આવરણ મહત્તત્વ કહેવાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

અહઙ્કારાદ્દશગુણં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । સપ્તમાવરણં પ્રોક્તં ત્રિગુણાવરણં પ્રભો ॥ ૩,૧૦.

અહંકાર કરતાં દસગણું વધારે આવરણ ચારે બાજુ છે, એ સાતમું આવરણ ત્રણ ગુણનું કહેવાય છે, હે પ્રભુ.