ગરુડપુરાણમ્

ઇદમાપ હરેસ્તાર્ક્ષ્યસ્તાર્ક્ષ્યાદાપ તતો ભૃગુઃ । ભૃગોર્વસિષ્ઠઃ સંપ્રાપ વામદેવસ્તતઃ પુનઃ ॥ ૨,૪૯.

તાર્ક્ષ્યએ આ હરી પાસેથી મેળવ્યું; તાર્ક્ષ્ય પાસેથી ભૃગુએ, ભૃગુ પાસેથી વશિષ્ઠે અને વશિષ્ઠ પાસેથી વામદેવને મળ્યું.

પરાશરમુનિઃ પ્રાપ તસ્માદ્વ્યાસસ્તતો હ્યહમ્ । મયા તુ ભવતાં પ્રોક્તં પરં ગુહ્યં હરેરિદમ્ ॥ ૨,૪૯.

પછી પરાશર મુનિએ, પછી વ્યાસે અને પછી મેં આ હરીનું પરમ ગુપ્ત જ્ઞાન તમને કહ્યું છે.

ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યો વાપ્યભિદધાતિ ચ । ઇહામુત્ર ચ લોકે સ સર્વત્ર સુખમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૯.

જે મનુષ્ય આ સાંભળે કે બોલે, એ અહીં કે પરલોકમાં સર્વત્ર સુખ પામે છે.

વ્રજતઃ સંયમન્યાં યદ્દુઃ ખમત્ર નિરૂપિતમ્ । અસ્ય શ્રવણતઃ પુણ્યં તન્મુક્તો જાયતે તતઃ ॥ ૨,૪૯.

આમાં જે આત્મસંયમ છોડનારને જે દુઃખ વર્ણવાયું છે, તેનું શ્રવણ કરવાથી પુણ્ય મળે છે અને તે દુઃખમાંથી મુક્તિ મળે છે.

અત્રોક્તકર્મપાકાદિશ્રવણાચ્ચ નૃણામિહ । વૈરાગ્યમાવહેદ્યસ્માત્તસ્માચ્છ્રોતવ્યમેવ ચ ॥ ૨,૪૯.

અહીં જે કર્મફળ અને તેના પાક વિશે સાંભળવાથી મનુષ્યમાં વૈરાગ્ય આવે છે, તેથી આ અવશ્ય સાંભળવું જોઈએ.

ભજત જિતહૃષીકાઃ કૃષ્ણમેનં મુનીશં સમજનિ બત યસ્માદ્ગીઃ સુધાસારધારા । પૃષતમપિ યદીયં વર્ણરૂપં નિપીય શ્રુતિપુટચુલુકેન પ્રાપ્નુયાદાત્મનૈક્યમ્ ॥ ૨,૪૯.

જેની ઇન્દ્રિયો જીતેલી છે, એવા મુનિશ્રેષ્ઠ કૃષ્ણનું ભજન કરો; જેમની વાણીમાંથી અમૃતધારા વહે છે, એમના શબ્દોનું એક ટીપું પણ કાનથી પીવાથી આત્મા સાથે એકતા મળે છે.

વ્યાસ ઉવાચ । ઇતિ સૂતમુખોદ્ગીર્ણાંસર્વશાસ્ત્રાર્થમણ્ડિતામ્ । વૈષ્ણવીં વાક્સુધાં પીત્વા ઋષયસ્તુષ્ટિમાયયુઃ ॥ ૨,૪૯.

વ્યાસે કહ્યું: સૂતાના મુખેથી નીકળેલી, સર્વ શાસ્ત્રના સારથી શોભાયમાન વૈષ્ણવ વાણીનું અમૃત પીીને ઋષિઓ તૃપ્ત થયા.

પ્રશશંસુસ્તથાન્યોન્યં સૂતં સર્વાર્થદર્શિનમ્ । પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપુર્મુનયઃ શૌનકાદયઃ ॥ ૨,૪૯.

મુનિઓએ એકબીજાની અને સર્વ અર્થ જાણનારા સૂતાની પ્રશંસા કરી; શૌનકાદિ ઋષિઓને અતુલ આનંદ થયો.

ઇતિ હરિવચનાનિ સૂતવાચા ખગપતિસંશયભેદકાનિ યાનિ । સ મુનિરપિ નિશમ્ય શૌનકેન્દ્રો બહુતરમાનયતિ સ્મ ચાત્મનિ સ્વમ્ ॥ ૨,૪૯.

હવે, સૂતાએ કહેલા હરિના વચનો, જે ખગપતિની શંકા દૂર કરતા હતા, તે સાંભળીને શૌનક ઋષિએ મનમાં ઘણું વિચાર્યું.

અપૂજયંસ્તે મુનયસ્તદાનીમુદાખાગ્ભિર્મુહુરેવ સૂતમ્ । ધન્યોઽસિ સૂત ત્વમિહેત્યુદૈરયન્વ્યસર્જયંસ્તં ચ નિવર્તિતેઽધ્વરે ॥ ૨,૪૯.

પછી મુનિઓએ આનંદપૂર્વક વારંવાર સૂતાની સ્તુતિ કરી અને કહ્યું: 'હે સૂત, તું ધન્ય છે, ખરેખર ધન્ય છે.' અને યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી તેને વિદાય આપી.

પુરાણં ગારુડં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ૨,૪૯.

ગરુડ પુરાણ પવિત્ર, પાવન અને પાપનો નાશ કરનાર છે.

શ્રુત્વા દાનાનિ દેયાનિ વાચકાયાખિલાનિ ચ । પૂર્વોક્તશયનાદીનિ નાન્યથા સફલં ભવેત્ ॥ ૨,૪૯.

જો દાન આપવાનું અને વાચકને આપવાની બધી વસ્તુઓ, તેમજ અગાઉ જણાવેલા પથારાં વગેરે, યોગ્ય રીતે ન આપવામાં આવે તો તેનો ફળ મળતું નથી.

પુરાણં પૂજયેત્પૂર્વં વાચકં તદનન્તરમ્ । વસ્ત્રાલઙ્કારગોદાનૈર્દક્ષિણાભિશ્ચ સાદરમ્ ॥ ૨,૪૯.

પહેલાં પુરાણની પૂજા કરવી, પછી વાચકની માનપૂર્વક વસ્ત્ર, આભૂષણ, ગાય અને દક્ષિણાથી સન્માન કરવો.

અન્નદાનૈર્હેમદાનૈર્ભમિદાનૈશ્ચ ભૂરિભિઃ । પૂજયેદ્વાચકં ભક્ત્યા બહુપુણ્યફલાપ્તયે ॥ ૨,૪૯.

ઘણા અન્ન, સોનાં અને જમીનના દાનથી, ભક્તિપૂર્વક વાચકની પૂજા કરવી, જેથી અનેક પુણ્યફળ મળે.

યશ્ચેદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યથાપિ પરિકીર્તયેત્ । વિહાય યાતનાં ઘોરાં ધૂતપાપો દિવં વ્રજેત્ ॥ ૨,૪૯.

જે મનુષ્ય આ સાંભળે કે કહે, તે ભયાનક યાતનાને છોડીને, પાપ ધોઈને સ્વર્ગમાં જાય છે.

અથ ગારુડે બ્રહ્મકાણ્ડસ્તૃતીય આરભ્યતે । ઓં મલ્લાનામશનિર્નૃણાં નરવરઃ સ્ત્રીણાં સ્મરો મૂર્તિમાન્ ગોપાનાં સ્વજનોઽસતાં ક્ષિતિભૃતાં શાસ્તા સ્વપિત્રોઃ શિશુઃ । મૃત્યુર્ભોજપતેર્વિધાતૃવિહિત સ્તત્ત્વં પરં યોગિનાં વૃષ્ણીનાં ચ પતિઃ સદૈવ શુશુભે રઙ્ગેઽચ્યુતઃ સાગ્રજઃ ॥ ૩,૧.

હવે ગારુડ પુરાણમાં ત્રીજું બ્રહ્મકાંડ આરંભે છે. ઓમ્. મલ્લોમાં વીજળી જેવો, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્ત્રીઓમાં કામદેવ રૂપ, ગોપોમાં પોતાનો, દુષ્ટોમાં શાસક, રાજાઓમાં રક્ષક, માતાપિતાને બાળક, ભોજપતિ માટે મૃત્યુ, સર્જનહાર માટે સત્ય, યોગીઓ માટે પરમ તત્વ અને હંમેશા રંગભૂમિમાં અગ્રભાઈ સાથે અચ્યૂત તેજથી ઝગમગતો હતો.

નમો નારાયણાયેતિ તસ્મૈ વૈ મૂલરૂપિણે । નમસ્કૃત્ય પ્રવક્ષ્યામિ નારાયણકથામિમામ્ ॥ ૩,૧.

મૂળરૂપ નારાયણને વંદન છે. તેમને નમસ્કાર કરીને હવે હું આ નારાયણકથા કહું છું.

શૌનકાદ્યા મહાત્માનો હ્યૃષયો બ્રહ્મવાદિનઃ । નૈમિષાખ્યે મહાપુણ્યે તપસ્તેપુર્મહત્તરમ્ ॥ ૩,૧.

શૌનક વગેરે મહાન આત્માવાળા, બ્રહ્મને જાણનારા ઋષિઓ, નૈમિષ નામના પવિત્ર સ્થળે મહાન તપ કરતા હતા.

જિતેન્દ્રિયા જિતાહારાઃ સંતઃ સત્યપરાયણાઃ । યજન્તઃ પરયા ભક્ત્યા વિષ્ણુમાદ્યં જગદ્ગુરુમ્ ॥ ૩,૧.

જેમણે ઇન્દ્રિય અને આહાર જીત્યા છે, સદ્ગુણો ધરાવે છે, સત્યને ધ્યેય બનાવ્યું છે, એવા ઋષિઓ પરમ ભક્તિથી વિશ્વગુરુ વિષ્ણુની પૂજા કરતા હતા.

ગૃણન્તઃ પરમં બ્રહ્મ જગચ્ચક્ષુર્મહૌજસઃ । સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞાસ્તેપુર્નૈમિષ કાનને ॥ ૩,૧.

જગતના દ્રષ્ટા, મહાતેજસ્વી પરમ બ્રહ્મનું ગાન કરતા, સર્વ શાસ્ત્રના તત્વ જાણનારા એ ઋષિઓ નૈમિષના વનમાં રહેતા હતા.

યજ્ઞૈર્યજ્ઞપતિં કેચિજ્જ્ઞાનૈર્જ્ઞાનાત્મકં પરમ્ । કેચિત્પરમયા ભક્ત્યા નારાયણમપૂજયન્ ॥ ૩,૧.

કેટલાંક યજ્ઞથી યજ્ઞપતિની, કેટલાંક જ્ઞાનથી જ્ઞાનસ્વરૂપની અને કેટલાંક પરમ ભક્તિથી નારાયણની પૂજા કરતા.

એકદા તુ મહાત્માનઃ સમાજં ચક્રુરુત્તમાઃ । ધર્માર્થકામમોક્ષાણામુપાયં જ્ઞાતુમિચ્છવઃ ॥ ૩,૧.

એક વખત એ મહાન આત્માઓ, શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના ઉપાય જાણવા માટે એકત્ર થયા.

ષદ્વિંશતિસહસ્રાણિ મુનીનામૂર્ધ્વરેતસામ્ । તેષાં શિષ્યપ્રશિષ્યાણાં સંખ્યા વક્તું ન શઙ્ક્યતે ॥ ૩,૧.

છવીસ હજાર ઋષિઓ, બ્રહ્મચર્યમાં સ્થિર, ત્યાં હતા. તેમના શિષ્ય અને ઉપશિષ્યોની સંખ્યા તો ગણાવી પણ ન શકાય.

મુનયો ભાવિતાત્માનો મિલિતાસ્તે મહોજસઃ । લોકાનુગ્રહકર્તારો વીતરાગા વિમત્સરાઃ ॥ ૩,૧.

મનથી શુદ્ધ, મહાતેજસ્વી, લોકહિતેચ્છુ, રાગ અને ઈર્ષ્યા રહિત એવા ઋષિઓ એકઠા થયા.

કથં હરૌ મનુષ્યાણાં ભક્તિરવ્યભિચારિણી । કેન સિધ્યેત્તુ સકલં કર્મ ત્રિવિધમાત્મનઃ ॥ ૩,૧.

મનુષ્યમાં અવિચલ હરિભક્તિ કેવી રીતે થાય? આત્માના ત્રણ પ્રકારના કર્મ કયા ઉપાયથી સિદ્ધ થાય?

ઇત્યેવં પ્રષ્ટુમાત્માનમુદ્યતાન્પ્રેક્ષ્ય શૌનકઃ । સાંજ લિર્વાક્યમાહ સ્મ વિનયાવનતઃ સુધીઃ ॥ ૩,૧.

આ રીતે પ્રશ્ન કરવા તૈયાર થયેલા તેમને જોઈ, વિનય અને બુદ્ધિથી યુક્ત શૌનકે મધુર વચન કહ્યાં.

શૌનક ઉવાચ । આસ્તે સિદ્ધાશ્રમે પુણ્યે સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ । સ એતદખિલં વેત્તિ વ્યાસશિષ્યો યતીશ્વરઃ ॥ ૩,૧.

શૌનક બોલ્યા: સિદ્ધાશ્રમના પવિત્ર સ્થાને વ્યાસશિષ્ય, શ્રેષ્ઠ પુરાણવાચક, યતિશ્રેષ્ઠ સૂત રહે છે; તે આ બધું જાણે છે.

તસ્માત્તમેવ પૃચ્છામ ઇત્યેવં શૌનકો મુનિઃ । અથ તે ઋષયો જગ્મુઃ પુણ્યં સિદ્ધાશ્રમં તતઃ ॥ ૩,૧.

એથી આપણે એના પાસેથી પૂછીએ—એવું શૌનક મુનિએ કહ્યું. પછી એ ઋષિઓ પવિત્ર સિદ્ધાશ્રમમાં ગયા.

પપ્રચ્છુસ્તે સુખાસીનં નૈમિષારણ્યવાસિનઃ । ઋષય ઊચુઃ । વયં ત્વતિથયઃ પ્રાપ્તાસ્ત્વાતિથેયોસિ સુવ્રત ॥ ૩,૧.

નૈમિષારણ્યના નિવાસી, આરામથી બેઠેલા સૂતને તેમણે પૂછ્યું. ઋષિઓ બોલ્યા: અમે તમારા અતિથિ બની આવ્યા છીએ, અને તમે અમારા યજમાન છો, હે સુવ્રત.