ગરુડપુરાણમ્

પ્રૌઢવૈરાગ્યમાસ્થાય ભજતે મામનન્યભાક્ । પૂર્ણદૃષ્ટિઃ પ્રસન્નાત્મા સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૯.

પક્વ વૈરાગ્ય ધારણ કરીને, એકાગ્ર ભક્તિથી મને ભજે છે, પૂર્ણ દૃષ્ટિ અને પ્રસન્ન મનથી રહે છે, એ ખરેખર મોક્ષને પામે છે.

ત્યક્ત્વા ગૃહં ચ યસ્તીર્થે નિવસેન્મરણોત્સુકઃ । મુક્તિક્ષેત્રેષુ મ્રિયતે સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૯.

જે માણસ ઘર છોડી તીર્થમાં રહે છે, મૃત્યુ માટે ઉત્સુક છે અને મુક્તિક્ષેત્રમાં મૃત્યુ પામે છે, એ ખરેખર મોક્ષને પામે છે.

અયોધ્યા મથુરા માયા કાશી કાઞ્ચી અવન્તિક । પુરી દ્વારવતી જ્ઞેયાઃ સપ્તૈતા મોક્ષદાયિકાઃ ॥ ૨,૪૯.

અયોધ્યા, મથુરા, માયા, કાશી, કાંચી, અવંતિકા અને દ્વારવતી – આ સાત શહેરો મોક્ષ આપનારા તરીકે જાણીતા છે.

ઇતિ તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય મોક્ષધર્મં સનાતનમ્ । જ્ઞાનવૈરાગ્યસહિતં શ્રુત્વા મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૯.

હે તાર્ક્ષ્ય, મેં તને મુક્તિનો શાશ્વત ધર્મ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય સાથે સમજાવ્યો છે. આ સાંભળીને મનુષ્યને મુક્તિ મળે છે.

મોક્ષં ગચ્છન્તિ તત્ત્વજ્ઞા ધાર્મિકાઃ સ્વર્ગતિં નરાઃ । પાપિનો દુર્ગતિં યાન્તિ સંસરન્તિ ખગાદયઃ ॥ ૨,૪૯.

જેઓ તત્વને જાણે છે તેઓ મુક્તિ પામે છે, ધર્મી લોકો સ્વર્ગ પામે છે, પાપી લોકો દુર્ગતિને પામે છે અને પક્ષી વગેરે જન્મમરણના ચક્રમાં ફરતા રહે છે.

સૂત ઉવાચ । સ્વપ્રશ્રોત્તરરાદ્ધાન્તમેવં ભગવતો મુખાત્ । શ્રુત્વા હૃષ્ટતનુસ્તાર્ક્ષ્યો નનામ જગદીશ્વરમ્ ॥ ૨,૪૯.

સૂતાએ કહ્યું: પોતાના પ્રશ્નો અને જવાબોથી ઉદ્ભવેલ આ અંતિમ ઉપદેશ ભગવાનના મુખેથી સાંભળીને, તાર્ક્ષ્ય આનંદથી ભરી ઉઠ્યો અને જગતના ઈશ્વરને વંદન કર્યું.

સન્દેહો મે મહાન્નષ્ટો ભવદ્વાક્યવિરોચનાત્ । ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુમામન્ત્ર્ય સ ગતઃ કશ્યપાશ્રમમ્ ॥ ૨,૪૯.

તેણે કહ્યું: 'તમારા પ્રકાશક વચનો દ્વારા મારી મોટી શંકા દૂર થઈ ગઈ.' આમ કહી, વિષ્ણુને વંદન કરીને તે કશ્યપના આશ્રમ તરફ ગયો.

સદ્યો દેહાન્તરં યાતિ યથા યાતિ વિલમ્બતઃ । અનયોરુભયોશ્ચૈવ ન વિરોધસ્તથૈવ વઃ ॥ ૨,૪૯.

કોઈકને તરત જ બીજું શરીર મળે છે તો કોઈને મોડું થાય છે; બંનેમાં કોઈ વિરોધ નથી, એ જ રીતે તમારે પણ સમજવું.

સર્વમાખ્યાતવાંસ્તાત શ્રુતો ભગવતો યથા । મારીચોઽપિ મુદં લેભે શ્રુત્વા વાક્યં રમાપતેઃ ॥ ૨,૪૯.

હે પ્રિય, ભગવાન પાસેથી જે સાંભળ્યું તે બધું તને કહેલું છે; ભગવાન રામાપતિના વચન સાંભળીને પણ મારીચ આનંદિત થયો.

અપાકૃતસ્તુ સન્દેહો બ્રાહ્મણા ભવતાં મયા । ઉક્તં સુપર્ણસંજ્ઞન્તુ પુરાણં પરમાદ્ભુતમ્ ॥ ૨,૪૯.

હે બ્રાહ્મણો, તમારી શંકા મેં દૂર કરી છે; સુપર્ણ નામનું આ પ્રાચીન અને અદ્ભુત પુરાણ મેં તમને કહેલું છે.

ઇદમાપ હરેસ્તાર્ક્ષ્યસ્તાર્ક્ષ્યાદાપ તતો ભૃગુઃ । ભૃગોર્વસિષ્ઠઃ સંપ્રાપ વામદેવસ્તતઃ પુનઃ ॥ ૨,૪૯.

તાર્ક્ષ્યએ આ હરી પાસેથી મેળવ્યું; તાર્ક્ષ્ય પાસેથી ભૃગુએ, ભૃગુ પાસેથી વશિષ્ઠે અને વશિષ્ઠ પાસેથી વામદેવને મળ્યું.

પરાશરમુનિઃ પ્રાપ તસ્માદ્વ્યાસસ્તતો હ્યહમ્ । મયા તુ ભવતાં પ્રોક્તં પરં ગુહ્યં હરેરિદમ્ ॥ ૨,૪૯.

પછી પરાશર મુનિએ, પછી વ્યાસે અને પછી મેં આ હરીનું પરમ ગુપ્ત જ્ઞાન તમને કહ્યું છે.

ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યો વાપ્યભિદધાતિ ચ । ઇહામુત્ર ચ લોકે સ સર્વત્ર સુખમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૯.

જે મનુષ્ય આ સાંભળે કે બોલે, એ અહીં કે પરલોકમાં સર્વત્ર સુખ પામે છે.

વ્રજતઃ સંયમન્યાં યદ્દુઃ ખમત્ર નિરૂપિતમ્ । અસ્ય શ્રવણતઃ પુણ્યં તન્મુક્તો જાયતે તતઃ ॥ ૨,૪૯.

આમાં જે આત્મસંયમ છોડનારને જે દુઃખ વર્ણવાયું છે, તેનું શ્રવણ કરવાથી પુણ્ય મળે છે અને તે દુઃખમાંથી મુક્તિ મળે છે.

અત્રોક્તકર્મપાકાદિશ્રવણાચ્ચ નૃણામિહ । વૈરાગ્યમાવહેદ્યસ્માત્તસ્માચ્છ્રોતવ્યમેવ ચ ॥ ૨,૪૯.

અહીં જે કર્મફળ અને તેના પાક વિશે સાંભળવાથી મનુષ્યમાં વૈરાગ્ય આવે છે, તેથી આ અવશ્ય સાંભળવું જોઈએ.

ભજત જિતહૃષીકાઃ કૃષ્ણમેનં મુનીશં સમજનિ બત યસ્માદ્ગીઃ સુધાસારધારા । પૃષતમપિ યદીયં વર્ણરૂપં નિપીય શ્રુતિપુટચુલુકેન પ્રાપ્નુયાદાત્મનૈક્યમ્ ॥ ૨,૪૯.

જેની ઇન્દ્રિયો જીતેલી છે, એવા મુનિશ્રેષ્ઠ કૃષ્ણનું ભજન કરો; જેમની વાણીમાંથી અમૃતધારા વહે છે, એમના શબ્દોનું એક ટીપું પણ કાનથી પીવાથી આત્મા સાથે એકતા મળે છે.

વ્યાસ ઉવાચ । ઇતિ સૂતમુખોદ્ગીર્ણાંસર્વશાસ્ત્રાર્થમણ્ડિતામ્ । વૈષ્ણવીં વાક્સુધાં પીત્વા ઋષયસ્તુષ્ટિમાયયુઃ ॥ ૨,૪૯.

વ્યાસે કહ્યું: સૂતાના મુખેથી નીકળેલી, સર્વ શાસ્ત્રના સારથી શોભાયમાન વૈષ્ણવ વાણીનું અમૃત પીીને ઋષિઓ તૃપ્ત થયા.

પ્રશશંસુસ્તથાન્યોન્યં સૂતં સર્વાર્થદર્શિનમ્ । પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપુર્મુનયઃ શૌનકાદયઃ ॥ ૨,૪૯.

મુનિઓએ એકબીજાની અને સર્વ અર્થ જાણનારા સૂતાની પ્રશંસા કરી; શૌનકાદિ ઋષિઓને અતુલ આનંદ થયો.

ઇતિ હરિવચનાનિ સૂતવાચા ખગપતિસંશયભેદકાનિ યાનિ । સ મુનિરપિ નિશમ્ય શૌનકેન્દ્રો બહુતરમાનયતિ સ્મ ચાત્મનિ સ્વમ્ ॥ ૨,૪૯.

હવે, સૂતાએ કહેલા હરિના વચનો, જે ખગપતિની શંકા દૂર કરતા હતા, તે સાંભળીને શૌનક ઋષિએ મનમાં ઘણું વિચાર્યું.

અપૂજયંસ્તે મુનયસ્તદાનીમુદાખાગ્ભિર્મુહુરેવ સૂતમ્ । ધન્યોઽસિ સૂત ત્વમિહેત્યુદૈરયન્વ્યસર્જયંસ્તં ચ નિવર્તિતેઽધ્વરે ॥ ૨,૪૯.

પછી મુનિઓએ આનંદપૂર્વક વારંવાર સૂતાની સ્તુતિ કરી અને કહ્યું: 'હે સૂત, તું ધન્ય છે, ખરેખર ધન્ય છે.' અને યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી તેને વિદાય આપી.

પુરાણં ગારુડં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ૨,૪૯.

ગરુડ પુરાણ પવિત્ર, પાવન અને પાપનો નાશ કરનાર છે.

શ્રુત્વા દાનાનિ દેયાનિ વાચકાયાખિલાનિ ચ । પૂર્વોક્તશયનાદીનિ નાન્યથા સફલં ભવેત્ ॥ ૨,૪૯.

જો દાન આપવાનું અને વાચકને આપવાની બધી વસ્તુઓ, તેમજ અગાઉ જણાવેલા પથારાં વગેરે, યોગ્ય રીતે ન આપવામાં આવે તો તેનો ફળ મળતું નથી.

પુરાણં પૂજયેત્પૂર્વં વાચકં તદનન્તરમ્ । વસ્ત્રાલઙ્કારગોદાનૈર્દક્ષિણાભિશ્ચ સાદરમ્ ॥ ૨,૪૯.

પહેલાં પુરાણની પૂજા કરવી, પછી વાચકની માનપૂર્વક વસ્ત્ર, આભૂષણ, ગાય અને દક્ષિણાથી સન્માન કરવો.

અન્નદાનૈર્હેમદાનૈર્ભમિદાનૈશ્ચ ભૂરિભિઃ । પૂજયેદ્વાચકં ભક્ત્યા બહુપુણ્યફલાપ્તયે ॥ ૨,૪૯.

ઘણા અન્ન, સોનાં અને જમીનના દાનથી, ભક્તિપૂર્વક વાચકની પૂજા કરવી, જેથી અનેક પુણ્યફળ મળે.

યશ્ચેદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યથાપિ પરિકીર્તયેત્ । વિહાય યાતનાં ઘોરાં ધૂતપાપો દિવં વ્રજેત્ ॥ ૨,૪૯.

જે મનુષ્ય આ સાંભળે કે કહે, તે ભયાનક યાતનાને છોડીને, પાપ ધોઈને સ્વર્ગમાં જાય છે.

અથ ગારુડે બ્રહ્મકાણ્ડસ્તૃતીય આરભ્યતે । ઓં મલ્લાનામશનિર્નૃણાં નરવરઃ સ્ત્રીણાં સ્મરો મૂર્તિમાન્ ગોપાનાં સ્વજનોઽસતાં ક્ષિતિભૃતાં શાસ્તા સ્વપિત્રોઃ શિશુઃ । મૃત્યુર્ભોજપતેર્વિધાતૃવિહિત સ્તત્ત્વં પરં યોગિનાં વૃષ્ણીનાં ચ પતિઃ સદૈવ શુશુભે રઙ્ગેઽચ્યુતઃ સાગ્રજઃ ॥ ૩,૧.

હવે ગારુડ પુરાણમાં ત્રીજું બ્રહ્મકાંડ આરંભે છે. ઓમ્. મલ્લોમાં વીજળી જેવો, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્ત્રીઓમાં કામદેવ રૂપ, ગોપોમાં પોતાનો, દુષ્ટોમાં શાસક, રાજાઓમાં રક્ષક, માતાપિતાને બાળક, ભોજપતિ માટે મૃત્યુ, સર્જનહાર માટે સત્ય, યોગીઓ માટે પરમ તત્વ અને હંમેશા રંગભૂમિમાં અગ્રભાઈ સાથે અચ્યૂત તેજથી ઝગમગતો હતો.

નમો નારાયણાયેતિ તસ્મૈ વૈ મૂલરૂપિણે । નમસ્કૃત્ય પ્રવક્ષ્યામિ નારાયણકથામિમામ્ ॥ ૩,૧.

મૂળરૂપ નારાયણને વંદન છે. તેમને નમસ્કાર કરીને હવે હું આ નારાયણકથા કહું છું.

શૌનકાદ્યા મહાત્માનો હ્યૃષયો બ્રહ્મવાદિનઃ । નૈમિષાખ્યે મહાપુણ્યે તપસ્તેપુર્મહત્તરમ્ ॥ ૩,૧.

શૌનક વગેરે મહાન આત્માવાળા, બ્રહ્મને જાણનારા ઋષિઓ, નૈમિષ નામના પવિત્ર સ્થળે મહાન તપ કરતા હતા.

જિતેન્દ્રિયા જિતાહારાઃ સંતઃ સત્યપરાયણાઃ । યજન્તઃ પરયા ભક્ત્યા વિષ્ણુમાદ્યં જગદ્ગુરુમ્ ॥ ૩,૧.

જેમણે ઇન્દ્રિય અને આહાર જીત્યા છે, સદ્ગુણો ધરાવે છે, સત્યને ધ્યેય બનાવ્યું છે, એવા ઋષિઓ પરમ ભક્તિથી વિશ્વગુરુ વિષ્ણુની પૂજા કરતા હતા.