ગરુડપુરાણમ્

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ 4.

સૃષ્ટિ, પ્રલય, વંશાવળી અને મન્વંતરનું વર્ણન થયું છે.

શ્રૃણુ રુદ્ર પ્રવક્ષ્યામિ સર્ગાદીન્પાપનાશનાન્ 4.

હે રુદ્ર! હવે હું તને સૃષ્ટિ અને પાપ નાશક વિષયો કહું છું, સાંભળ.

નરનારાયણો દેવો વાસુદેવો નિરંજનઃ 4.

દેવ નરનારાયણ, વાસુદેવ અને નિર્દોષ પરમાત્માનું વર્ણન થયું છે.

તદેતત્સર્વમેવૈતવ્દ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપવત્ । તથા પુરુષરૂપેણ કાલરૂપેણ ચ સ્થિતમ્ ।। 4.

આ બધું વ્યક્ત અને અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પુરુષરૂપે અને કાળરૂપે પણ સ્થિત છે.

વ્યક્તં વિષ્ણુસ્તથાઽવ્યક્તં પુરુષઃ કાલ એવ ચ 4.

વ્યક્ત સ્વરૂપે વિષ્ણુ છે, અવ્યક્ત સ્વરૂપે પુરુષ છે અને કાળ પણ એ જ છે.

અનાદિનિધનો ધાતા ત્વનન્તઃ પુરુષોત્તમઃ 4.

સંસારના સર્જનહાર અનાદિ, અનંત અને સર્વોત્તમ પુરુષ છે.

તસ્માહુદ્ધિર્મનસ્તસ્માત્તતઃ ખં પવનસ્તતઃ 4.

એમાંથી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે, બુદ્ધિમાંથી મન, પછી આકાશ અને પછી વાયુ આવે છે.

અણ્ડો હિરણ્મયો રુદ્ર । તસ્યાન્તઃ સ્વયમેવ હિ 4.

સુવર્ણનું અંડું એટલે રુદ્ર છે; એના અંદર એ પોતે વસે છે.

બ્રહ્મા ચતુર્મુખો ભૂત્વા રજોમાત્રાધિકઃ સદા 4.

બ્રહ્માજી ચારેક વદન ધરાવે છે અને હંમેશાં રાજસ ગુણમાં વધુ છે.

અણ્ડસ્યાન્તર્જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ 4.

આ અંડાના અંદર આખું જગત છે, જેમાં દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો છે.

અપસંહ્રિયતે ચાન્તે સંહર્ત્તા ચ સ્વયં હરિ 4.

અંતે બધું પાછું ખેંચાઈ જાય છે અને હરિ પોતે સર્વનો સંહાર કરે છે.

રુદ્રરૂપી ચ કલ્પાન્તે જગત્સંહરતેઽખિલમ્ 4.

કલ્પના અંતે, રુદ્રરૂપે એ આખું જગત નાશ કરે છે.

દંષ્ટૂયોદ્ધરતિ જ્ઞાત્વા વારહીમાસ્થિતસ્તનૂમ્ 4.

એ વરાહ રૂપ ધારણ કરીને, દાંતથી ધરાને ઉપાડે છે, બધું જાણીને.

પ્રથમો મહતઃ સર્ગો વિરૂપો બ્રહ્મણસ્તુ સઃ 4.

મહાન સર્જનનો પહેલો ભાગ વિકૃત છે, એ બ્રહ્માનો છે.

વૈકારિકસ્તૃતીયસ્તુ સર્ગસ્ત્વૈન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ 4.

ત્રીજું સર્જન વૈકારિક કહેવાય છે, અને એ ઇન્દ્રિયોથી જોડાયેલું છે.

મુખ્યસર્ગશ્ચતુર્થસ્તુ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ 4.

ચોથું સર્જન મુખ્ય કહેવાય છે; મુખ્ય સ્થાવર જીવ યાદ કરવામાં આવે છે.

તદૂર્દ્ધસ્ત્રોતસાં ષષ્ઠો દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ 4.

ઉપર જતાં પ્રવાહવાળાઓથી ઉપર, છઠ્ઠું સર્જન દેવતાઓનું કહેવાય છે.

અષ્ટમોઽનુગ્રહઃ સર્ગઃ સાત્ત્વિકસ્તામસસ્તુ સઃ 4.

આઠમું સર્જન અનુક્રહ છે, જે સાત્ત્વિક અને તામસિક બંને છે.

પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચાપિ કૌમારો નવમઃ સ્મૃતઃ 4.

પ્રાકૃત અને વૈકૃત તથા કૌમાર સર્જન નવમું કહેવાય છે.

બ્રહ્મણઃ કુર્વતઃ સૃષ્ટિં જજ્ઞિરે માનસાઃ સુતાઃ 4.

જ્યારે બ્રહ્મા સર્જન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે એમના મનથી જન્મેલા પુત્રો ઉત્પન્ન થયા.

સિસૃક્ષુરમ્ભાંસ્યેતાનિ સ્વમાત્માનમપૂજયત્ 4.

આ પાણી સર્જવાની ઈચ્છાથી, એણે પોતાને જ પૂજ્યા.

સિસૃક્ષેર્જઘનાત્પૂર્વમસુરા જજ્ઞિરે તતઃ 4.

સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી, પહેલા એમના નીચલા ભાગમાંથી અસુરો ઉત્પન્ન થયા.

તમોમાત્રા તનુસ્ત્યક્તા શઙ્કરાભૂદ્વિભાવરી 4.

તામસ દેહ ત્યાગ્યા પછી, શંકર જેવી રાત્રિ પ્રગટ થઈ.

સત્ત્વોદ્રિક્તાસ્તુ મુખતઃ સંભૂતા બ્રહ્મણો હર ! 4.

હે હર, જે સાત્ત્વિક ગુણથી વધુ હતા, તેઓ બ્રહ્માના મુખમાંથી જન્મ્યા.

તતો હિ બલિનો રાત્રાવસુરા દેવતા દિવા 4.

પછી, બલવાન અસુરો રાત્રિના અને દેવતાઓ દિવસના કહેવાય છે.

સા ચોત્સૃષ્ટાભવત્સન્ધ્યા દિનનક્તાન્તરસ્થિતિઃ 4.

એ સંધ્યા, જે દિવસે અને રાત્રિ વચ્ચે રહે છે, સર્જાઈ હતી.

સા ત્યક્તા ચાભવજ્જ્યોત્સ્ત્રા પ્રાક્‌સન્ધ્યા યાભિધીયતે 4.

જ્યારે તેને ત્યજી દેવામાં આવી, ત્યારે તે તેજવાળી બની અને પ્રાક્ સંધ્યા તરીકે ઓળખાઈ.

રજોમાત્રાં તનુ ગૃહ્ય ક્ષુદભૂત્કોપ એવ ચ 4.

તેણીએ માત્ર રજોગુણનો થોડો ભાગ લીધો, તેથી તે દુર્બળ બની અને ભૂખથી ગુસ્સો થયો.

યક્ષાખ્યા યક્ષણાજ્જ્ઞેયાઃ સર્પા વૈ કેશસર્પણાત્ 4.

તેણાં જમાવાથી યક્ષો જન્મ્યા અને વાળ હલાવવાથી સાપો પેદા થયા.