ગરુડપુરાણમ્

પછી સાધકને મનમાં મંત્રનો જાપ કરતા કરતા પરિક્રમા કરવી જોઈએ અને ત્યારબાદ εκεί જ યથાસ્થાને અર્પણ કરવું જોઈએ. હે વૃષધ્વજધારી મહાદેવ! જાણો કે આ વિધિ દેવતાના મૂળમંત્રથી જ કરવી જરૂરી છે. પછી, 'ૐ હાં' – હૃદયને નમસ્કાર; 'ૐ હૂં' – શિખા (મસ્તક)ને નમસ્કાર; 'ૐ હૌં' – ત્રણ નેત્રોને નમસ્કાર; 'ૐ' – શ્રીને નમસ્કાર; 'ૐ' – પદ્માને નમસ્કાર; 'ૐ' – ગદાને નમસ્કાર; 'ૐ' – કૌસ્તુભને નમસ્કાર; 'ૐ' – પીળા વસ્ત્રાધારીને નમસ્કાર; 'ૐ' – મુસલને નમસ્કાર; 'ૐ' – અંકુશને નમસ્કાર; 'ૐ' – શર (બાણ)ને નમસ્કાર; 'ૐ' – નારદને નમસ્કાર; 'ૐ' – ભાગવતોને નમસ્કાર; 'ૐ' – પરમાચાર્યોને નમસ્કાર; 'ૐ' – તેજસ્વી અગ્નિદેવ તથા તેમના વાહન અને પરિકરેને નમસ્કાર; 'ૐ' – રાક્ષસાધિપતિ નિૃતિ તથા તેમના વાહન અને પરિકરેને નમસ્કાર; 'ૐ' – પ્રાણાધિપતિ વાયુ તથા તેમના વાહન અને પરિકરેને નમસ્કાર; 'ૐ' – જ્ઞાનાધિપતિ ઈશાન તથા તેમના વાહન અને પરિકરેને નમસ્કાર; 'ૐ' – લોકાધિપતિ બ્રહ્મા તથા તેમના વાહન અને પરિકરેને નમસ્કાર; 'ૐ' – શક્તિ, હૂં ફટ્; 'ૐ' – ખડ્ગ, હૂં ફટ્; 'ૐ' – ધ્વજ, હૂં ફટ્; 'ૐ' – ત્રિશૂલ, હૂં ફટ્; 'ૐ' – પદ્મ, હૂં ફટ્ – એમ સર્વે દેવતાઓ અને તેમના ઉપકરણોનું સ્મરણ કરીને વિધિવત્ પૂજન કરવું જોઈએ. હે મહાદેવ! આ મંત્રોથી અંગાદિ અને અન્ય દેવતાઓનું મનુષ્ય દ્વારા પૂજન કરવું જોઈએ. અને પછી, આ સ્તોત્ર દ્વારા અવિનાશી પરમાત્માનું સ્તવન કરવું જોઈએ: "વિષ્ણુને નમસ્કાર, વાસુદેવને નમસ્કાર, સદા સર્વનું પાલન કરનારને નમસ્કાર. દેવાધિદેવને અને યજ્ઞપતિને નમસ્કાર. સર્વ દેવોમાં વિજયી, સર્વવ્યાપી મહાત્માને નમસ્કાર. લોકપાલક, સર્વભૂતહિતાય કાર્ય કરનારને નમસ્કાર. વારંવાર વરદાન આપનાર, શાંત સ્વરૂપ અને શ્રેષ્ઠને નમસ્કાર." આ રીતે સ્તુતિ કર્યા પછી, પોતાના હૃદયમાં અવિનાશી બ્રહ્મસ્વરૂપનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. અથવા, જે કોઈ મૂળમંત્રનો જાપ કરે છે, તે હરિપ્રાપ્તિ પામે છે. આ સર્વોચ્ચ, અતિ ગુપ્ત રહસ્ય છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે; જે તેને સાંભળે છે અથવા સંભળાવે છે, તે વિષ્ણુલોક પામે છે. પછી શંકરજી પૂછે છે: "હે શંખ, ચક્ર અને ગદાધારી! મને પંચતત્ત્વના પૂજન વિશે કહો." ત્યારે ભગવાન કહે છે: "હે વ્રતસ્થ શંકર, હું તને પંચતત્ત્વના પૂજનની વિધિ સમજાવું છું. સાંભળ, હે મહાદેવ! આ પવિત્ર વિધિ છે અને કલીયુગના દોષોનો નાશ કરે છે. વાસુદેવ સદા શાશ્વત, પવિત્ર, સર્વવ્યાપી અને નિર્મળ છે. વિષ્ણુ જગતને કૃપા આપનાર અને સર્વપાપનો નાશક છે. તે જ પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ સ્વરૂપે પણ વ્યાપે છે. હે વૃષભધારી! સાંભળ, તેમના સંકેતરૂપ મંત્ર: 'ૐ આમ્, સંકર્ષણને નમસ્કાર'; 'ૐ, અનિરુદ્ધને નમસ્કાર.' એમ પાંચ મંત્રો દેવતાઓના સંકેતરૂપે નિર્ધારિત થયા છે. હવે હું તને પંચતત્ત્વના શુભ પૂજનની વિધિ સમજાવું છું. પ્રથમ સ્નાન કરવું, પછી સંધ્યાવંદન કરવું. ત્યારબાદ આચમન કરીને, મનપસંદ આસન પર સ્થિર અને આરામદાયક રીતે બેસવું. પછી આસન મજબૂત અને યોગ્ય બનાવી, વિધિઅનુસાર પાત્ર તૈયાર કરવું. પછી વાસુદેવ, જે પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરે છે અને જગતના સ્વામી છે, તેમનું સ્મરણ કરવું. પોતાના હૃદયકમળમાં પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરવું. પછી પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ અને દિવ્ય નારાયણનું ધ્યાન કરવું. પછી બંને હાથે વિધિવત્ અવાહન કરવું અને અંગાદિ મંત્રોથી પૂજન કરવું: 'ૐ ઈં, શિર્ષને નમસ્કાર; ૐ ઐં, કવચને નમસ્કાર; ૐ અઃ, શસ્ત્રને નમસ્કાર, ફટ્.' પછી, 'ૐ, અચ્યૂત અને તેમના પરિકરને નમસ્કાર; ૐ, સૃષ્ટિકર્તાને નમસ્કાર; ૐ, કૂર્મને નમસ્કાર; ૐ, પૃથ્વીને નમસ્કાર; ૐ, ધર્મને નમસ્કાર; ૐ, વૈરાગ્યને નમસ્કાર; ૐ, અજ્ઞાનને નમસ્કાર; ૐ, આમ્, સૂર્યમંડળને નમસ્કાર; ૐ, વમ્, અગ્નિમંડળને નમસ્કાર; ૐ, પાંચજન્યને નમસ્કાર; ૐ, ગદાને નમસ્કાર; ૐ, શ્રીને નમસ્કાર; ૐ, પોષણને નમસ્કાર; ૐ, શક્તિને નમસ્કાર; ૐ, ઈન્દ્રને નમસ્કાર; ૐ, યમને નમસ્કાર; ૐ, વરુણને નમસ્કાર; ૐ, સોમને નમસ્કાર; ૐ, અનંતને નમસ્કાર; ૐ, વિશ્વક્ષેનને નમસ્કાર.' આ સર્વ મંત્રો સંક્ષિપ્ત રૂપે તને જણાવ્યા, હે રુદ્ર! હવે, 'ૐ, પદ્મને નમસ્કાર' કહેતાં, પોતાના સ્વરૂપે વાસુદેવ અને પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરવું. પછી, યોગ્ય વિધિથી આસનનું અવાહન કરીને તેની પૂજા કરવી. હે શંકર! પ્રથમ વાસુદેવ માટે ગરુડની પૂજા કરવી. પૂર્વ દિશામાં ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્યને સ્થાપિત કરવું. ત્રણ વર્તુળોના મધ્યમાં આસન સ્થાપિત થયું છે, તેમ માનવું. પછી કમળકર્ણિકામાં વાસુદેવ પરમાત્માનું પૂજન કરવું. અને, હે શંકર! ભગવાનના શક્તિઓનું પૂજન પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરી કરવું. નીચેના ભાગમાં સર્પનું પૂજન કરવું અને ઉપરના ભાગમાં વિદ્વાન બ્રહ્માનું પૂજન કરવું જોઈએ. આ રીતે વિધિવત્ પંચતત્ત્વ અને સર્વ દેવતાઓનું પૂજન-ધ્યાન-સ્તુતિ કરીને, સાધક પરમ શાંતિ અને પરમપદને પામે છે.