ગરુડપુરાણમ્

શરદ અને ઉનાળાની ઋતુમાં, ઘોડાઓને આરોગ્યવાન અને શક્તિશાળી રાખવા માટે, સવારે સારી રીતે પીસેલી ગુડૂચી પાંચ પલ ઘી સાથે આપવી જોઈએ. આ ઉપાય રોગનાશક છે, પોષણ આપે છે અને ઘોડાની શક્તિ તથા તેજમાં વધારો કરે છે. ગુડૂચી સાથે દૂધ કે અન્ય રીતે પણ આપી શકાય છે. જેમ ગુડૂચીનું પ્રમાણ નક્કી કરાયું છે, તેમ શતાવરી અને અશ્વગંધા માટે મધ્યમ પ્રકારના ઘોડા માટે ચાર અથવા ત્રણ પલ અને નીચા પ્રકાર માટે અનુરૂપ પ્રમાણ રાખવું. ક્યારેક એવું બને છે કે કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વિના બધા પ્રાણી એકસમાન દેખાય અને અચાનક મૃત્યુ પામે, ત્યારે એ મહામારીનું લક્ષણ માનવું જોઈએ. આવી મહામારી શાંતિ માટે હોમ, બ્રાહ્મણોને ભોજન, હવન વગેરે કરવાથી, તેમજ હરિતકી અને અન્ય ઔષધિઓના ઉપાયથી, શાંતિ થાય છે. હરિતકીને ગાયના મૂત્ર, તેલ અને મીઠા સાથે આપવી; પહેલા પાંચ, પછી વધુ પાંચ, એમ વધારીને એક સો પલ સુધી—શ્રેષ્ઠ માત્રા સો, અથવા એંસી, અથવા સાઠ ગણાય છે. હવે ગણપતિપુરાણમાં ગજવૈદ્યનું વિજ્ઞાન વર્ણવાયું છે—હાથીઓ માટે ચારગણી માત્રા આપવી, જેથી હાથીના રોગો દૂર થાય છે. હાથીઓમાં મહામારી શાંતિ માટે દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી, રત્નો સાથે તવડી રંગની ગાય દાન આપવી. ઉપવાસ કરીને હાથીના બંને દાંતો વચ્ચે માળા બાંધવી, અને વૈદ્યો મંત્રોચ્ચારણ કરીને ઇચ્છિત વસ્તુઓ આપવી. સૂર્ય, શિવ, દુર્ગા, શ્રી અને વિષ્ણુના સ્તોત્રોનું પઠન કરીને હાથીનું રક્ષણ થાય છે; ભૂતોને હવન આપી, ચાર કળશથી હાથીને સ્નાન કરાવવું. મંત્રિત અન્ન આપવું, ભસ્મ છાંટવું, અને હંમેશાં હાથીની શુદ્ધ અને શુભ રીતે રક્ષા કરવી. ત્રિફળા, પંચકોલ, દશમૂળ, વિડંગ, શતાવરી, ગુડૂચી, નીમ, વાસક અને કિમ્શુક—આ તમામ ઔષધિઓ ઉપયોગી છે. હાથીના રોગો માટે સુકા અને તીખા ગુણવાળા ઉપાય લાભદાયી છે; આ બંને આયુર્વેદમાં સંક્ષિપ્તમાં જણાવાયું છે. હવે, ભગવાન હરિ કહે છે: પુંર્નવા અથવા અપામારગનું મૂળ તાજું લઈને સ્ત્રીના યોનિમાં મૂકવાથી સુંદર શરીરવાળી સ્ત્રીનો દુઃખ દૂર થાય છે અને યુવાન સ્ત્રીઓની પ્રસૂતિ પીડા પણ હળવી થાય છે. જમીન, પેઠા મૂળ અથવા ચોખાની લાપસી દૂધ સાથે સાત દિવસ પીવાથી સ્ત્રીઓમાં દુધની વૃદ્ધિ થાય છે. રુદ્ર, ઇન્દ્ર અને વરુણીના મૂળનું લપસણ ઘી સાથે બનાવી સ્ત્રીના સ્તનો પર લગાડવાથી દુઃખ દૂર થાય છે. આ ખાવાથી ગર્ભાશયનું દુઃખ દૂર થાય છે; અને કારવેલાનું મૂળ લપસણ તરીકે લગાડવાથી અટકેલું બહાર નીકળી જાય છે. જ્યારે ગર્ભાશયમાંથી સ્ત્રાવ શરૂ થાય, ત્યારે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; નીલી અને પટોળાના મૂળને ઘી અને તલના તેલ સાથે મિક્સ કરીને લપસણ બનાવવું. આ લપસણ લગાડવાથી દહન અને દુઃખ દૂર થાય છે; પાઠા મૂળ, ચોખાના પાણી સાથે પીસીને પીવાથી દુષ્ટ રોગો અને કષ્ટ પણ દૂર થાય છે, અને કુષ્ઠ રોગ પણ સાજો થાય છે. મધમિશ્રિત પાણી પીવાથી આંતરિક પીડિતોને લાભ થાય છે. દુષ્ટ રોગોની તપનથી મુક્તિ મળે છે; લાખ, ઘી જેટલી જ માત્રામાં, દૂધ સાથે પીવાથી પ્રદર નામના રોગનો નાશ થાય છે. દ્વિજયષ્ટિ અને ત્રિકટુનું ચૂર્ણ પીવાથી પણ પ્રદર દૂર થાય છે. તલના કઢા સાથે પીવાથી સ્ત્રીઓમાં રક્તપિંડો દૂર થાય છે; અને ફૂલની વિશિષ્ટ તૈયારી યુવાન સ્ત્રીઓ માટે નિર્ધારિત છે. લાલ કમળનું મૂળ, ખાંડ અને તલ સાથે, સ્ત્રીઓ દ્રારા પીવાથી ગર્ભપાત થાય છે. ઠંડા પાણીથી રક્તસ્ત્રાવ અટકાવે છે; અને શરપુંખા ઉકાળીને બનાવેલી પેજ પીવાથી પણ લાભ થાય છે. હિંગ અને સૈંધવ મીઠું મિક્સ કરીને પીવાથી પ્રસૂતિ ઝડપથી થાય છે; નાંગલીનું મૂળ કમરે બાંધવાથી પણ પ્રસૂતિ થાય છે. જો અપામારગનું મૂળ નામ લઈને ગર્ભવતી સ્ત્રી પાસે મૂકવામાં આવે અને આખું ખેંચી કાઢવામાં આવે તો પુત્ર જન્મે છે; નહીંતર પુત્રી થાય છે. અપામારગનું મૂળ સ્ત્રીના માથા પર રાખવાથી ગર્ભાશયનું દુઃખ નાશ પામે છે. શિવ, જો ગર્ભાશયમાં કપૂર, મદન ફળ અને યષ્ટિમધુ ભરવામાં આવે, તો વૃદ્ધ સ્ત્રી પણ સુંદર બને છે, તો યુવાનીમાં તો એનું કેટલું વધારે ફળ છે! બાળકના કપાળ પર સફેદ રંગ લગાડીને, ખાંડ અને કુષ્ટ પીવડાવવામાં આવે, તો એ બાળક નિર્ભય બને છે, ઝેર, ભૂત અને રોગોથી સુરક્ષિત રહે છે. શંખ, નાભિ, વચા, કુષ્ટ અને લોખંડ સતત ધારણ કરવાથી બાળકો દુષ્ટ અસરોથી બચી જાય છે. પલાશનું ચૂર્ણ મધ, ઘી, આમળા અને વિડંગ સાથે પીવાથી પુરુષ અત્યંત બુદ્ધિશાળી બને છે. એક જ મહિનામાં, મહાદેવ, વૃદ્ધાપન અને મૃત્યુમાંથી મુક્તિ મળે છે. પલાશના બીજ, ઘી, તલ અને મધ સાથે સમપ્રમાણમાં ખાવાથી, સાત દિવસમાં વૃદ્ધાપન નાશ પામે છે. રુદ્ર-આમળકાનું ચૂર્ણ મધ, તેલ અને ઘી સાથે એક માસ સુધી સેવન કરવાથી પુરુષ યુવાન અને વાક્ચાતુર્યવાળો બને છે. શિવ-આમળકાનું ચૂર્ણ મધ કે પાણી સાથે સવારે લેવાથી નાસિકામાં શક્તિ આવે છે. કુષ્ટનું ચૂર્ણ ઘી અને મધ સાથે સવારે ખાવાથી શરીર સુગંધિત બને છે અને માણસ હજાર વર્ષ જીવે છે. મહેશ્વર, ઉડદના સ્પ્લિટ અને છીણેલા દાણા, ઘીમાં વાળીને, દૂધમાં રાંધી, પછી મધ, ઘી અને દૂધ સાથે ખાવાથી, મહાદેવ, કોઈ પુરુષ એક સાથે સો સ્ત્રીઓને તૃપ્ત કરી શકે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. રસમાં એંધણ અને ગંધક મિક્સ કરીને, પાણીથી ત્રણ વખત કૂળા કરી પછી ખાવાથી, શરીરમાં શક્તિ વધે છે. આ રીતે, આયુર્વેદિક ઉપાયોથી ઘોડા, હાથી, સ્ત્રીઓ અને બાળકોના આરોગ્ય અને જીવન માટે અનેક કલ્યાણકારી માર્ગ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.