ગરુડપુરાણમ્

પ્રાચીન સમયમાં, ઋષિઓએ આયુર્વેદના મહાન જ્ઞાન દ્વારા અનેક રોગો માટે ઉપચારો જણાવ્યા હતા. તેઓ કહે છે કે ફલત્રીકા, અમૃત, કડવી ભૂનિમ્બ અને નિમ્બનો કઢો બનાવી તેમાં મધ મિક્સ કરો; આ પીવાથી પાંસો અને પિત્તજ રોગો દૂર થાય છે. ત્રિવૃત, ત્રિફલા, શ્યામા, પીપલી, ખાંડ અને મધથી બનેલો મિઠાઈ પણ રક્ત અને પિત્તથી થતી તાવ અને જટિલ રોગોને દૂર કરે છે. વાસા શરીરમાં હોય અને જીવિત રહે ત્યારે પણ જો કોઈને રક્તપિત્ત, ક્ષય અને કફ હોય તો તે કેમ દુર્બળ થાય? આના માટે ઋષિઓ કહે છે કે આટરૂપા, દ્રાક્ષ અને પથ્યા સાથે ખાંડ અને વધુ મધ મિક્સ કરી કઢો બનાવો; તે કફ, શ્વાસ અને રક્તપિત્તના રોગો દૂર કરે છે. વાસાનો રસ અને ખાંડ સાથે પીવાથી રક્તના રોગો શાંત થાય છે. સલ્લકી, બદરી, જાંબુ, પ્રિયાલ, કેરી, અર્જુન અને ધવ – આ દરેકને દૂધ અને મધ સાથે અલગ-અલગ લેવાથી પણ રક્તસ્ત્રાવ અટકે છે. નિરગુંડીની મૂળ, ફળ અને પાનના રસથી બનાવેલું ઘી પીવાથી ક્ષયગ્રસ્ત વ્યક્તિ રોગમુક્ત થાય છે અને દેવતાની જેમ તેજસ્વી બને છે. હરિતકી, પીપલી, સુંઠ, કાળી મરી અને ગોળથી બનેલી મિઠાઈ કફ, તરસ અને ભૂખના અભાવને દૂર કરે છે. કંટકારી અને ગુડૂચીનો રસ, દરેક બત્રીસ પલ, એક પ્રસ્થ ઘીમાં પકવી પીવાથી કફ દૂર થાય છે અને પાચન શક્તિ વધે છે. ભઠકટાઈ, આમળા, શ્વેત ભઠકટાઈ, સુંઠ અને મધ સાથે લેવાથી હિચકી અને શ્વાસકષ્ટ દૂર થાય છે. ભારંગા અને વિશ્વા ગરમ પાણીમાં પીવાથી પણ લાભ થાય છે. અવાજના રોગમાં તેલ લગાવેલી ખાદિર મુખમાં રાખવી, અથવા પથ્યા અને પીપલી, અથવા પથ્યા અને સુંઠ સાથે લેવી. ઉલટીમાં વિડંગ અને ત્રિલાની ચુરણને મધ સાથે કે કેરી અને જાંબુના કઢામાં મધ મિક્સ કરી પીવું. ત્રિફલા અને મધ સાથે પીવાથી ઉલટી, તરસ, ચક્કર અને બેહોશી દૂર થાય છે. પંચગવ્ય પીવાથી અપસ્માર અને ભૂતગ્રસ્તતા દૂર થાય છે; કુષ્માંડા રસ સાથે ભાત પણ એ માટે ઉત્તમ છે. બ્રાહ્મી, વચા, કુષ્ઠ અને શંખપુષ્પીથી બનાવેલા જૂના ઘીનો ઉપયોગ પાગલપન, ભૂતગ્રસ્તતા અને અપસ્માર માટે કરવો. અશ્વગંધાનો કઢો અથવા તેની ચટણી ચારગણી દૂધમાં ઘી સાથે પકવી પીવાથી વાત શાંત થાય છે, પુરૂષત્વ વધે છે અને સંતાનપ્રાપ્તિ થાય છે. નીલી અને મુંડીનો ચુરણ મધ અને ઘી સાથે, ચિન્નાના કઢા સાથે પીવાથી—even ગંભીર વાતરક્ત પણ દૂર થાય છે. પાંચ પથ્યાને ગોળ સાથે, તેમનો રસ, પેસ્ટ, ચુરણ કે કઢો કુષ્ઠ, અર્જર અને વાતા રોગોમાં ઉપયોગી છે. કાળાગુડૂચીનો કઢો અને પેસ્ટ વાતરક્તને અંત કરે છે; ઘી અને દૂધમાં પકવી પીવાથી કુષ્ઠ અને ઘાવમાં આરામ મળે છે. ત્રિફલા અને ગુગ્ગુલુ વાતરક્ત અને બેહોશી દૂર કરે છે; ગુગ્ગુલુ ગાયના મૂત્ર સાથે thighsના જડપણને દૂર કરે છે. સુંઠ અને ગોક્ષુરા કઢો વાતા પીડા અને સામવાતમાં રાહત આપે છે; દશમૂળ, અમૃત, એરંડ, રસ્ના, નાગર અને દારુ સાથે પણ લાભ થાય છે. મરી અને ગોળના કઢાથી મોટી સૂજન દૂર થાય છે; મિઠાઈ કફ અને તરસ નાશ કરે છે અને ભૂખ વધે છે. કંટકારી અને ગુડૂચીનું રસ, દરેક બત્રીસ પલ, એક પ્રસ્થ ઘીમાં પકવી પીવાથી કફ દૂર થાય છે અને હૃદયને ઉત્તેજના મળે છે. કૃષ્ણા, ધાત્રી, ખાંડ, સુંઠ, કાળી મરી અને સૈંધવ મીઠુંના કઢામાં એરંડ તેલ મિક્સ કરી પીવાથી ભારે વાતા નાશ પામે છે. બલા, પુનર્નવા, એરંડ, બૃહતી, લઘુ બૃહતી અને ગોક્ષુરા, હિંગુલા સાથે પીવાથી વાતા પીડા દૂર થાય છે. ત્રિફલા, નિમ્બા, યષ્ટી, કટુકા અને અરગવધના કઢામાં મધ મિક્સ કરી પીવાથી દાહ અને પીડા દૂર થાય છે. ત્રિફલા અને યષ્ટીનું પાણી અજીર્ણ પીડા દૂર કરે છે; શુદ્ધ મંદુર ત્રિફલા ચુરણ, મધ અને ઘી સાથે ચાટવાથી ત્રણે દોષની પીડા દૂર થાય છે. ત્રિવૃત, કૃષ્ણા અને હરિતકી, ક્રમશઃ બે, ચાર અને પાંચ ભાગમાં, ગોળ જેટલી ગોળી બનાવી લેવી, તે કબજિયાત અને રોગ દૂર કરે છે. હરિતકી, યવક્ષાર, પીપલી અને ત્રિવૃતનું ચુરણ ઘી સાથે લઈ ઉડાવર્ત નાશ થાય છે. ત્રિવૃત, હરિતકી અને શ્યામા, સ્નુહીના દૂધમાં પ્રક્રિયા કરી, ગોળી બનાવી મૂત્ર સાથે લેવી—કબજિયાત માટે શ્રેષ્ઠ છે. ત્ર્યુષણ, ત્રિફલા, ધન્યા, વિડંગ, ચવ્ય, ચિત્રક પેસ્ટ બનાવી ઘીમાં પકવી પીવાથી વાતગુલ્મ માટે ઉત્તમ છે. નાગર મૂળ દૂધમાં પકવી પીવાથી હૃદય પીડા દૂર થાય છે; અડધો ભાગ સૈંધવ મીઠું અને શિવનું ઘી પણ પીવું. કણા, પાશાણભેદ અથવા શિલાજિતનું ચુરણ ભાત અને ગોળ સાથે લઈને મૂત્ર અવરોધ દૂર થાય છે અને જીવ બચાવે છે. વાતા પીડિત, પીડા અને મૂત્ર અવરોધ ધરાવનાર વ્યક્તિએ અમૃતા, નાગરી, ધાત્રી, વાજિગંધા અને ત્રિકંટકાના કઢો પીવો. યવક્ષાર, જે દેખાવમાં ખાંડ જેવું છે, દરેક પ્રકારના મૂત્ર અવરોધ દૂર કરે છે; નિદિગ્ધિકા રસ મધ સાથે પણ એ માટે ઉત્તમ છે. ત્રિફલા પેસ્ટ અને મીઠું મૂત્ર અવરોધ દૂર કરે છે; મૂત્ર અવરોધમાં કંપલ ચુરણ યોનિમાં મુકવું. શિગરુના મૂળનો તીખો-ગરમ કઢો પીવાથી મૂત્ર આવે છે; ધાત્રી રસ મધ અને હળદર સાથે પીવાથી તમામ મૂત્ર રોગ દૂર થાય છે; ત્રિફલા, દારુ, દારવી અને અષ્ટકાના કઢામાં મધ મિક્સ કરી પીવાથી પણ મૂત્ર રોગ દૂર થાય છે. મોટાપા ઘટાડવા ઈચ્છનારએ ધીરે-ધીરે જાગરણ, બ્રહ્મચર્ય, વ્યાયામ અને ધ્યાન વધારવું જોઈએ અને વધારે ખોરાક છોડવો જોઈએ. જેણે જૌ અને શ્યામાક ખાધા, મધવાળું પાણી પીઓ કે ગરમ ભોજન પીવો—તે પાતળો થાય છે. ચવ્ય, જીરક, વ્યોષ, હિંગ, સૌવર્ચલ અને આમલકાના ચુરણને મધ સાથે લઈને રક્ત શુદ્ધ થાય છે, ચરબી નાશ પામે છે અને પાચન શક્તિ વધે છે. ચારગણી પાણી અને બે ગણી મૂત્રમાં ચિત્રકના ટુકડા પકવી પેસ્ટ બનાવી, એક પ્રસ્થ ઘી દૂધ સાથે પીવાથી ઉદર રોગ દૂર થાય છે. આ રીતે ઋષિઓએ વિવિધ ઔષધીય દ્રવ્યો, ઘી, મધ, દૂધ અને વિવિધ પદ્ધતિઓથી અનેક રોગો માટે ઉપચાર આપ્યો, જે આજે પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુસરી શકાય છે.