ગરુડપુરાણમ્

ભગવાને સુશ્રુતને આયુર્વેદની અષ્ટાંગ વિદ્યાનો ઉપદેશ આપ્યો હતો. પછી હરિએ નારીરૂપ ધારણ કરીને દેવતાઓને અમૃત આપ્યું. ત્યારબાદ, ભગવાન વરુહ રૂપે અવતરીને હિરણ્યાક્ષને સંહાર્યો, પૃથ્વીને ઉદ્ધાર કરી અને દેવતાઓની રક્ષા કરી. પછી નરસિંહ રૂપે પ્રગટ થઈ, હિરણ્યકશિપુ નામના દૈત્યને સંહાર્યો અને વેદ, ધર્મ અને અન્ય સૌનું રક્ષણ કર્યું. પછી જગતપતિ પરશુરામ, જમદગ્નિથી જન્મ્યા. હરિએ એકવીસ વખત પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહિન કરી. તેમણે યુદ્ધમાં કાર્તવીર્યને માર્યો અને પૃથ્વીને કશ્યપને આપી. યજ્ઞ કરીને મહેન્દ્રપર્વત પર નિવાસ કર્યો. પછી દશરથના પુત્ર રૂપે, રામ ચારે રૂપે અવતરીને પ્રગટ થયા—રામ, તેમના નાના ભાઈ ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન. રામે પોતાના પિતાના વચન માટે માતાઓના કલ્યાણાર્થે કાર્ય કર્યું. રામ, લક્ષ્મણ અને જાનકી સાથે શ્રૃંગવેર, ચિત્તરકૂટ અને દંડકવન ગયા. ત્યાં રામે શૂર્પણખાની નાક કપીને, ખરા અને દુષણને સંહાર્યા. પછી રાવણ નામના રાક્ષસે સીતા હરણ કરી લીધા, તો રામે લંકા જઈ રાવણ અને તેના ભાઈનું સંહાર કર્યું. વિભીષણને રાક્ષસોનું રાજ્ય સોંપ્યું. સુગ્રીવ અને હનુમાન સાથે, પુષ્પક વિમાને બેઠા અને પતિવ્રતા સીતાસહિત અયોધ્યા પાછા ફર્યા. લક્ષ્મણ સાથે પોતાનાં શહેર અયોધ્યામાં જઈ, રામે રાજ્ય સંભાળ્યું અને પ્રજાની રક્ષા કરી. ધર્મની સ્થાપના અને અનેક યજ્ઞો—જેમ કે અશ્વમેધ—કર્યા. રામરાજ્યમાં પૃથ્વી આનંદિત રહી. સીતા, રાવણના ઘરોટે હોવા છતાં, કદી પણ મન, વાણી કે કર્મથી રાઘવથી વિમુખ થઈ નહિ; તે સદા પતિવ્રતા રહી. એવી સીતા અનસૂયાની જેમ પતિવ્રતા હતી. હવે પતિવ્રતા સ્ત્રીની મહિમા કહું છું: પ્રતિષ્ઠાનપુરમાં કૌશિક નામના બ્રાહ્મણ હતા, જેમને કુષ્ઠરોગ હતો. તેમની પત્ની તેમને દેવરૂપે પૂજતી. પતિએ અપમાન કર્યો છતાં, તેણીએ તેમને દેવ સમાન જ માન્યા. પતિએ જે આદેશ આપ્યો, તે મુજબ તેણે એક નાપસંદ સ્ત્રીને લઈ વધારાનો દાન લાવ્યો. માર્ગે એક ચોર શૂળ પર ચઢાવેલો હતો અને ત્યાં અંધકારમાં માંડવ્ય મુનિ પણ હતા. કૌશિકે પોતાની પત્નીને ખભા પર લઈ જઈને માંડવ્યના પગમાં અડફેટે આવ્યા. માંડવ્ય રોષે બોલ્યા: "સૂર્યોદયે તું મરી જશે." ત્યારે બ્રાહ્મણપત્નીએ કહ્યું: "સૂર્યોદય નહિ થાય." પરિણામે વર્ષો સુધી રાત્રિ જ રહી, દેવતાઓ ભયભીત થયા. તેઓ બ્રહ્માજી પાસે ગયા. કમલજ્ઞે કહ્યું: "આ તપશ્ચર્યાની તીવ્રતા તપથી જ શમાય છે. પતિવ્રતાની મહિમાથી સૂર્ય ઉગતો નથી; તેથી અંધકાર છે." તેથી અનસૂયા જેવી પતિવ્રતા સ્ત્રીને પ્રસન્ન કરો. દેવોએ અનસૂયાને મનાવી, તેથી સૂર્ય ઉગ્યો અને તેના પતિ જીવિત થયા. અનસૂયા પતિવ્રતા મહિમામાં સીતાને પણ વટાવી ગઈ. બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું પાપનો નાશક રામાયણ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્માનો જન્મ થયો, તેમના પુત્ર મરીચિ, પછી કશ્યપ, પછી રિવિ, પછી મનુ, પછી ઇક્ષ્વાકુ, અને પછી રઘુ વંશમાં રાજા રઘુ. રઘુના પુત્ર અજ, અજના પુત્ર દશરથ. દશરથના ચાર પુત્ર: રામ, ભરત, લક્ષ્મણ, અને શત્રુઘ્ન. કૌશલ્યાથી રામ, કૈકેયીથી ભરત, અને સુમિત્રાથી લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન જન્મ્યા. રામે પિતા-માતાના પ્રત્યે ભક્તિથી, વિશ્વામિત્ર પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા મેળવી, તાટકાને મારી. વિશ્વામિત્રના યજ્ઞમાં સુબાહુને સંહાર્યો. પછી જનકના યજ્ઞે જઈ જાનીકી (સીતાને) વર્ણી. લક્ષ્મણે ઉર્મિલા, ભરતે માંડવી, અને શત્રુઘ્ને કીર્તિમતી તથા કુશધ્વજની પુત્રીને વર્ણી. પછી સૌ પિતા સાથે અયોધ્યા પરત આવ્યા. શત્રુઘ્ન અને ભરત પોતાના મામા યુધાજિત પાસે ગયા. ત્યારે દશરથ રાજા રાજ્ય આપવાનું વિચારી રહ્યા હતા, પણ કૈકેયીના વિનંતીથી રાજ્ય ભરતને આપવાનું નક્કી કર્યું. રામ માટે ચૌદ વર્ષનું વનવાસ નક્કી થયું. પિતાના કલ્યાણ માટે રામ લક્ષ્મણ અને સીતાસહિત વનમાં ગયા. રાજ્ય તણખલાને સમાન છોડી, શ્રૃંગવેરપુર ગયા, પછી પ્રયાગ અને ચિત્તરકૂટ પર્વત પર ગયા. રામના વિયોગથી દશરથ સ્વર્ગે ગયા. અંત્યક્રિયા બાદ ભરત સૈન્યસહિત રામને મળવા આવ્યો અને અયોધ્યામાં રાજ્ય સંભાળવા વિનંતી કરી. રામે ઇચ્છા વ્યક્ત કરી નહિ; પોતાના પાદુકા આપી, રાજ્ય ભરતને સોંપ્યું. ભરતે નંદિગ્રામમાં રહી, નિયમિતપણે રાજકાર્ય કર્યું, પણ અયોધ્યામાં પ્રવેશ કર્યો નહિ. રામ ચિત્તરકૂટથી અત્રિ આશ્રમ ગયા. સુતીક્ષ્ણ અને અગસ્ત્યને વંદન કરી, દંડકવનમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં શૂર્પણખા નામની રાક્ષસી દુર્ભાવનાથી આવી; રામે તેની નાક અને કાન કાપી, અને તેને ખદેડી દીધી. આ રીતે ભગવાનના અવતારો, રામજીનું જીવન અને પતિવ્રતા સ્ત્રીઓની મહિમા દર્શાવવામાં આવે છે.