ગરુડપુરાણમ્

શ્રેષ્ઠ મુનિ, હવે હું તમને દુર્ગા અને અન્ય દેવી-દેવતાઓના મહાન વ્રતો અને પૂજાના વિધિની વાત કહું છું. વારાહી, મહેન્દ્રી, ચામુંડા, ચંડિકા, જયંતી, મંગલા, કાળી, ભદ્રકાળી અને કપાલિની જેવી દેવીઓનું સ્મરણ કરવું જોઈએ. દુર્ગા, ક્ષમા, શિવા, ધાત્રી, સ્વાહા અને સ્વધા—આ સર્વ દેવીઓને નમન કરવું જોઈએ. કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓ દ્વારા દુર્ગાના દુધ અને અન્ય પદાર્થોથી અભિષેક કરવો જોઈએ. આ પછી, દ્વિજાતિ અને અન્ય લોકોનો ભોજનથી સન્માન કરવો, ધ્વજ, પાંદડા, કપડાં અને રથયાત્રા દરમિયાન પૂજા કરવી જોઈએ. મહાન નવમીના દિવસે આ પૂજા વિજય, રાજ્ય અને અન્ય દાતા આપે છે. બ્રહ્માજી કહે છે: આશ્વિન મહિનાના શુક્લપક્ષની નવમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને, દેવી અને બ્રાહ્મણ માટે એક લાખ મંત્ર જપ કરવો જોઈએ. ચૈત્ર મહિનાની શુક્લપક્ષ નવમીના દિવસે દામનકના ફૂલો દ્વારા દેવીની પૂજા કરવી, જેનેથી આયુષ્ય, આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ અને શત્રુઓથી અજયતા મળે છે. દશમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને, અંતે દસ ગાય દાન કરવી; ચારે બાજુ સોનું આપવાથી જગતના સ્વામી બને છે. એકાદશી પર, ઋષિઓની પૂજા કરવી, જે સર્વ માટે લાભદાયી છે; અંતે ધનવાન અને પુત્રવંત લોકો ઋષિ લોકમાં સન્માન પામે છે. મારિચિ, અત્રિ, ગિરી, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, પ્રચેતસ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને નારદ—આ ઋષિઓની પૂજા કરવી. ચૈત્રના આરંભે દામનક ફૂલોની વણાવેલી માળાથી પૂજા કરવી; આઠમીએ 'અશોક' અને નવમી 'વીર' કહેવાય છે. દશમી 'દામન' કહેવાય છે, અને નવમી, એકાદશી પણ એ જ નામે ઓળખાય છે. બ્રહ્માજી કહે છે: હવે હું શ્રવણ નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલી દ્વાદશીનું વર્ણન કરું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે; એકાદશી અને દ્વાદશી, જ્યારે શ્રવણ સાથે આવે છે, એ દિવસે વિજય કહેવાય છે. હરીની પૂજા અને અન્ય વિધિઓ એ દિવસે અક્ષય ફળ આપે છે; એકલ ઉપવાસ, રાત્રિ ઉપવાસ, અથવા યાચક દ્વારા પણ. દ્વાદશી પર ઉપવાસ રાખવો, ભિક્ષા લેવી, દાળ, માંસ, મધ, લોભ અને અસત્ય વાણીથી દૂર રહેવું. કસરત, કામ, દિવસમાં ઊંઘ, કાજલ અને પથ્થર પર પીસેલા ખોરાક અને દાળથી પણ દૂર રહેવું. ભાદ્રપદ મહિનામાં શ્રવણ સાથે જોડાયેલી શુક્લ દ્વાદશી 'મહાદ્વાદશી' કહેવાય છે; આ દિવસે ઉપવાસ મહાન ફળ આપે છે. નદીઓના સંગમ પર સ્નાન અને બુધ સાથે જોડાયેલી આ દિવસે સ્નાન કરવું, પાણીથી ભરેલા પાત્રમાં વામનનું સુવર્ણ પ્રતિમાનું પૂજન કરવું. સફેદ કપડાં, છત્રી અને જોડી પગરખાં સાથે, 'ઓમ નમો વાસુદેવાય' મંત્રથી મસ્તકની પૂજા કરવી. આ રીતે, શ્રીધર માટે મુખ, કૃષ્ણ માટે ગળું, શ્રીપતિ માટે છાતી, અને સર્વસ્ત્રધારી માટે હાથની પૂજા કરવી. વ્યાપક માટે પેટ, કેશવ માટે પેટ, ત્રિલોકનાથ માટે જનનાંગ, અને સર્વપોષક માટે જાંઘની પૂજા કરવી. સર્વાત્મા માટે પગની પૂજા કરવી; ઘી-ભાતનો ભોજન, પાત્ર અને મીઠાઈ અર્પણ કરવી, રાત્રિ જાગરણ કરવું. સ્નાન, શૌચ, ફૂલોની અર્પણ પછી, 'નમો ગોવિંદ, શ્રવણ નામે વિદ્વાન!' કહીને પૂજન કરવું. પાપનો નાશ, સુખદાતા થવું, દેવોના દેવ પ્રસન્ન થાય. બ્રાહ્મણોને પાત્ર દાન કરવું; નદી કિનારે કે ઘરમાં, આ વિધિ કરીને સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય. બ્રહ્માજી કહે છે: ત્રયોદશી, જે કામને સમર્પિત છે, દામનક અને અન્ય ફૂલો દ્વારા કામદેવની પૂજા કરવી; રત્નોથી શોભિત, અશોક આનંદ અને પ્રેમથી જોડાયેલી છે. મદનક ત્રયોદશીનું વ્રત આ રીતે છે. ચતુર્દશી અને બંને અષ્ટમીઓ—શુક્લ અને કૃષ્ણ—પર, એક વર્ષ સુધી ઉપવાસ કરીને શિવની પૂજા કરવાથી મોક્ષ મળે છે. શિવ ચતુર્દશી અને અષ્ટમીનું વ્રત આ રીતે છે. કાર્તિકી દરમિયાન ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ અને ઘર દાન કરવાથી સૂર્યલોક પ્રાપ્ત થાય છે; આ પ્રકાશનું શુભ વ્રત છે. અમાવસ્યા પર, પિતૃઓને પાણી અને અન્ય અર્પણો અવિનાશી ફળ આપે છે; જે રાત્રે જ ખાય છે, દિવસના નામે, અને જે દિવસે પૂજા કરે છે, તેને સર્વ આશીર્વાદ મળે છે. હે દ્વિજોત્તમ! દરેક મહિનાની અંતે, બાર રાશિઓમાં, એ નામથી, અચ્યુતની પૂજા કરવી. મારગશીર્ષમાં કેશવ, અને આમ, કૃત્તિકા થી આરંભ કરીને, ચાર મહિના સુધી અગ્નિમાં ઘી અર્પણ અને કૃસરા ભોજન કરવું. આષાઢના આરંભે પાયસ અર્પણ કરવું, અને બ્રાહ્મણોને ખવડાવવું; પાંચ પ્રકારની અર્પણ, સ્નાન અને ભોજન સાથે રાત્રિ ઉપવાસ કરવો. વિધિપૂર્વક દિDismissal પહેલાં કરેલી સર્વ અર્પણ નૈવેદ્ય ગણાય છે; ભગવાનના વિદાય પછી બાકી રહેલું નિર્માલ્ય બની જાય છે. પાંચરાત્ર વિદ્વાન પોતે નૈવેદ્ય ગ્રહણ કરે છે; આ રીતે વર્ષના અંતે વિશેષ ભક્તિથી પૂજા કરવી. 'નમો નમો અચ્યુત! મારા પાપ નાશ પામે, પુણ્ય વધે, ધન અને સમૃદ્ધિ ક્યારેય ઘટે નહીં, અને વંશ અવિનાશી રહે.' 'હે અચ્યુત! તમે પરમ પર, બ્રહ્મના સ્વરૂપ છો, અપરિમિત, પાપહર, મારી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરો, જેમ હું તમારી પૂજા કરી છે.' 'અચ્યુત! અનંત! ગોવિંદ! કૃપા કરો—જે ઈચ્છું છું, એ અપરિમિત સ્વરૂપ, પરમ પુરુષ, અફલ્ય વર આપો.' જે પુરુષ સાત વર્ષ સુધી એકાદશી, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી પર ઉપવાસ કરે છે, તેને દીર્ઘાયુ, સમૃદ્ધિ અને પરમ અવસ્થા મળે છે. સપ્તમીના દિવસે વિષ્ણુ, દુર્ગા, શંભુ અને સૂર્યની ક્રમશ: પૂજા કરવી; તેમના લોક, સર્વ શુદ્ધ ઈચ્છાઓ અને શુદ્ધિ મળે છે. સર્વ દેવતાઓની એકાગ્ર ભક્તિથી, રાત્રિ ઉપવાસ, ભિક્ષાથી મળેલા ભોજન, કે શાકાદિથી પૂજા કરવાથી આશીર્વાદ મળે છે. જે સર્વ તિથિઓ પર આ વ્રતો કરે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે; પ્રથમ દિવસે કુબેર, અગ્નિ અને અશ્વિનીની પૂજા કરવી. બીજા દિવસે લક્ષ્મી અને યમ, પાંચમીએ પાર્વતી અને શ્રી, છઠ્ઠે નાગો, સાતમીએ કાર્તિકેય અને સૂર્ય, જે ધન આપે છે. દુર્ગા અષ્ટમી પર દુર્ગા અને માતાઓ, નવમીએ તક્ષક, દશમી પર ઇન્દ્ર, એકાદશી પર કુબેર અને મહાન ઋષિઓની પૂજા કરવી. આ રીતે, મુનિ, વ્રતો, ઉપવાસો, અને પૂજાના શ્રેષ્ઠ વિધિથી, જીવનમાં સર્વ શુભ ફળો, ભોગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.