ગરુડપુરાણમ્

આ પવિત્ર કથામાં, સાતમી અને અષ્ટમીના વિશેષ વ્રતોની મહિમા વર્ણવાઈ છે. આ વિધિઓનું પાલન કરનાર ભક્તને સ્વર્ગપ્રાપ્તિ થાય છે અને સર્વે ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે. પ્રથમ, સૂર્યના ઉપાસકોએ સાતમીના દિવસે સ્નાન કરીને, નિયમપૂર્વક સૂર્યની પૂજા કરવી જોઈએ. પછી બ્રાહ્મણોને ફળો અર્પણ કરતા કહેવું જોઈએ: “માર્તંડ પ્રસન્ન થાય.” પોતે ખજુર, નાળિયેર અથવા લીમડું પણ લઈ શકે છે. ત્યારબાદ, “મારા તમામ ઈચ્છાઓ સર્વત્ર ફળદાયી થાય,” એવા ભાવથી ફળસપ્તમીનું વ્રત પૂર્ણ થાય છે. દેવતાની પૂજા કર્યા પછી, ભક્તોએ ખીરથી ભોજન કરાવવું જોઈએ. બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યા પછી, પોતે દૂધ પીવું જોઈએ. ખાવા, ચૂસવા, ચાટવા જેવી વિવિધ ખાદ્ય વસ્તુઓ અને ભાતનો પણ ઉલ્લેખ છે. આ દિવસે ધન, સંતાન વગેરેની ઈચ્છા ત્યજી દેવવી અને ભાત ત્યજવું. જો કોઈ માત્ર વાયુ પર નિવૃત્તિ રાખે તો તે ભૂખને જીતે છે અને વિજયાસપ્તમીનું વ્રત કરે છે. જો ઈચ્છા હોય તો અર્ક પાન લઈ શકાય, અને અભિમાન પર વિજય મેળવવો. આ દિવસે ઘઉં, કાળી દાળ, જવાર, ભાત, કાંસ્યપાત્ર, પાયલનું લોટ, મધ, માંસ, મદિરા, તૈલ, કાજળ અને તલ—આ બધું ત્યજવું જોઈએ. આવું કરનારને સાત સાતમીઓનું પાલન કરીને ઈચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. આગળ, ભાદરવા મહિનાની શુદ્ધ અષ્ટમીના દિવસે, ઉપવાસ કરીને દુર્વા ઘાસ, સૂર્ય અને ગણેશજીની પૂજા કરવી; અને શિવને ફળ-ફૂલો અર્પણ કરવું. દરેક પ્રકારના ફળ, ભાત વગેરેથી શંભુનું સન્માન કરવું—અને કહેવું: “હે શિવ! હે દુર્વા, અમૃતથી જન્મેલા, અષ્ટમી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.” આ દિવસે અગ્નિ પર ન રાંધેલું ભોજન લેવું, જેથી બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે—આ દુર્વાષ્ટમીનું વ્રત કહેવાય છે. કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમી, જ્યારે રોહિણી નક્ષત્ર હોય, ત્યારે મધ્યરાત્રિએ હરિની પૂજા કરવી. જો સાતમી અને અષ્ટમી જોડાયેલી હોય તો પણ, આ ઉપવાસ ત્રણ જન્મોના પાપ નાશે છે. ઉપવાસ રાખી, મંત્રોથી પૂજા કરવી અને ચંદ્રદિન દેખાય ત્યારે ઉપવાસ તોડવો. પૂજામાં, ભગવાન ગોવિંદને વારંવાર વંદન કરવું: “યોગમૂર્તિ, યોગેશ્વર, યોગાધિપતિ, યોગનું સ્ત્રોત—તમે સર્વ યજ્ઞમૂર્તિ, યજ્ઞેશ્વર, યજ્ઞાધિપતિ છો. સર્વવ્યાપી, વિશ્વનાથ, સર્વાધિપતિ, સર્વરક્ષક, સર્વકારણ—તમને નમન.” ઊંચા વેદિક પર દેવતાની, ચંદ્ર અને રોહિણીની પૂજા કરી, શંખમાં પાણી, ફૂલ, ફળ અને ચંદન ભરી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું. ઘૂંટણે પડી, ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપવું: “હે ક્ષીરસમુદ્રથી જન્મેલા! અત્રીની આંખમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા! રોહિણી સાથેના ચંદ્ર, શ્રી, વસુદેવ, નંદ અને બલરામ માટે આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો.” પછી યશોદા, અનંત, વામન, શૌરી, વૈકુંઠ, પુરુષોત્તમ, વાસુદેવ, હૃષીકેશ, માધવ, મધુસૂદન, વરાહ, પુંડરીકાક્ષ, નૃસિંહ, દૈત્યવિનાશક, દામોદર, પદ્મનાભ, કેશવ, ગરુડધ્વજ, ગોવિંદ, અચ્યૂત, અનંત, અજય અને અધોક્ષજ—આ સર્વ નામોનું સ્મરણ કરવું. તેઓ સર્વજગતના બીજ, સર્જન-પોષણ-વિનાશના કારણ, અનાદિ-અનંત, ત્રિવિક્રમ, નારાયણ, ચારહાથવાળા, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્રધારી, દિવ્ય વનમાલાધારી, શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, શ્રીપતિ, હરિ—જે દેવકીથી જન્મ્યા—તેમને વંદન. પૃથ્વી અને બ્રહ્માની રક્ષા માટે, બ્રહ્માત્મા એવા ભગવાનને પ્રાર્થના: “હે દેવેશ, હે હરિ, મને સંસારસાગરથી બચાવો! સર્વપાપનાશક, દુ:ખસાગરથી મુક્ત કરો! દેવીકાનંદન, શ્રીપતિ, દુષ્ટોની રક્ષા કરો, જેઓ એકવાર પણ તમને સ્મરે છે.” “હે કમળનેત્ર, હું પાપી છું, દુ:ખસાગરમાં ડૂબ્યો છું, મને બચાવો! હે દેવેશ, મારા માટે કોઈ રક્ષક નથી. વસુદેવનંદન, તમે ગાય અને બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે અવતાર લીધો; જગતના કલ્યાણ માટે કૃષ્ણને નમન. શાંતિ, કલ્યાણ, યશ અને રાજ્ય પ્રાપ્ત થાય.” આગળ, બ્રહ્માજીએ કહ્યું: “જે વ્યક્તિ અષ્ટમીના દિવસે વર્ષભર ઉપવાસ કરે છે અને ગાય દાન કરે છે, તેને ઇન્દ્રપદ મળે છે—આ શુભદાયી વ્રત કહેવાય છે. પોષ મહિનાની શુક્લ અષ્ટમીને મહારુદ્ર વ્રત કહે છે, જે મારા પ્રસન્નતાઅર્થ કરાય છે અને તેનું ફળ હજારો ગણું છે.” જ્યારે અષ્ટમી બુધવારે આવે, ત્યારે આ વ્રત અને તેની કથા અવશ્ય કરવી. આ દિવસે નિયમપૂર્વક વર્તન કરનારનું ધન કદી ઘટતું નથી. બે આંગળ જેટલું છોડીને, આઠ મુઠ્ઠી ભાતનો ઉપયોગ કરવો. મુક્તિ ઇચ્છનાર ભક્તે શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન, આમના પાન પર, કુશાથી કરવું. ખાટા કલમ્બિકા સાથે ભોજન મિક્સ કરવું, જેથી ઇચ્છિત ફળ મળે. પછી પાણીના તળાવે પાંચ દ્રવ્યોથી બુધદેવની પૂજા કરવી. પછી, ક્ષમતા પ્રમાણે, ભાતથી ભરેલો કડવું દાન કરવું. બુધદેવનો બીજમંત્ર છે: “બું બુધાય સ્વાહા,” અને કમળાદિ વસ્તુઓ અર્પણ કરવી. બુધદેવ શ્યામવર્ણ, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર, પાન અને અંગોમાં મધ્યમાં વર્ણવાય છે. બુધ અષ્ટમીની કથા પુણ્યદાયી છે અને વિદ્વાનોએ અવશ્ય સાંભળવી જોઈએ. પાટલિપુત્ર નામના શહેરમાં વીરો નામના બ્રાહ્મણ રહેતા. તેમની પત્નીનું નામ રંભા અને પુત્ર કુશિક, તથા પુત્રી વિજયા હતી. તેમના ગવાળિયાનો નામ વૃષ હતું. એક વખત, કુશિક વૃષને લઈને ઉનાળે ગંગા કિનારે ગયો અને આનંદ માણતો હતો. ત્યાં ગવાળિયા અને ચોરોએ વૃષને બળજબરીથી પકડી લીધો. વૃષ ગંગામાંથી ઉઠીને, દુ:ખી થઈ જંગલમાં ભટકતો રહ્યો. વિજયા પાણી લેવા ગઈ, અને તેનો ભાઈ પણ તેના સાથે ગયો. બંને તરસ્યા હતા અને કમળના દાંડી શોધતા તળાવ પાસે પહોંચ્યા. ત્યાં દેવીઓની પૂજા અને વિધિ જોઈને કુશિક આશ્ચર્યમાં પડ્યો. તે નજીક ગયો અને વિનંતી કરી: “હું અને મારો ભાઈ ભૂખ્યા છીએ, કૃપા કરીને અમને થોડી ભોજન આપો.” આ રીતે, વ્રત-ઉપવાસની મહિમા અને કુટુંબની કથા આ શાસ્ત્રોમાં સુન્દર રીતે વર્ણવાઈ છે.