ગરુડપુરાણમ્

એક સમયે, બ્રહ્માજીએ શ્રદ્ધાભાવથી કહ્યું: જે વ્યક્તિ ખાલી પથારી પર પૂજા કરે છે, પૂજાનો ફળ દ્વિજને અર્પણ કરે છે અને પછી પથારીનું દાન આપે છે, તે પછી શ્રીધર અને શ્રીને વંદન કરી પ્રાર્થના કરે છે. ત્યારબાદ, ત્રીજા દિવસે, ઉમા, શિવ અને અગ્નિની પૂજા કરવી જોઈએ અને તેમને પાકેલા ભોજન તથા દમનકના પત્રોનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો જોઈએ. ચૈત્ર માસની શરૂઆતમાં, જે ફળ ઉમાએ કહ્યું છે તે પ્રાપ્ત થાય છે; અને ફાગણ પછીના ત્રીજા દિવસે જે લોખણ ટાળે છે, તેને વિશેષ ફળ મળે છે. વિધિવત્ અંતે, પથારી અને વાસણોથી સજ્જ ઘરનું દાન કરવું, બ્રાહ્મણ દંપતીનું સન્માન કરી પ્રાર્થના કરવી: “ભવાની પ્રસન્ન થાઓ.” આ રીતે કરનાર ગૌરીના લોકમાં સદા રહે છે અને પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે. ગૌરી, કાળી, ઉમા, ભદ્રા, દુર્ગા, કાંતિ, સરસ્વતી, મંગલા, વૈષ્ણવી, લક્ષ્મી, શિવા, નારાયણી—આ બધાની કૃપાથી તૃતીયા તિથિથી વિયોગ અને અન્ય દુઃખોથી મુક્તિ મળે છે. માઘ મહિનાની શુક્લ ચતુર્થીએ ઉપવાસ અને નિયમ રાખી, બ્રાહ્મણને તિલ દાન આપવું અને પછી પોતે તિલ જળ પાન કરવું. આ વ્રત બે વર્ષ સુધી પૂર્ણ થાય છે અને સતત પુર્ણતા આપે છે. અહીં “ગઃ સ્વાહા” મૂળ મંત્ર છે, પ્રણવ સાથે જાપ કરવો. હૃદય માટે “ગ્લૈં ગ્લાં”, માથા અને શિખા માટે “ગાં ગીં હૂં હ્રીં હ્રીં”, કવચ માટે “ગૂં”, આંખ માટે “ગોં” અને “ગૈં”, આવાહન અને અન્ય ક્રિયાઓ માટે “ગોં”. આવાગમન માટે “ઓલ્કાય”, સમૂહ માટે “ગણંધોલ્કઃ”, પુષ્પ માટે “પુષ્પોલ્કો”, ધૂપ માટે “ધૂપકોલ્કકઃ”, દીવા માટે “દીપોલ્કાય”, મહાનૈવેદ્ય માટે “મહોલ્કાય”, યજ્ઞ અને વિઘ્ન નિવારણ માટે. સિદ્ધિ માટે “સિદ્ધેંધોલ્કાય”, ગાયત્રી માટે અંગન્યાસ અંગૂઠાથી શરૂ થાય છે: “ૐ, અમે મોટા કાનવાળા, વક્રતુંડનું ધ્યાન કરીએ; દંતી અમને પ્રેરણા આપે.” આ બધા જૂથોનું તિલ અને હવનથી પૂજન કરવું, ગણ, ગણપતિ અને કુસ્માંડકને સ્વાહા અર્પણ કરવી. અમોઘોલ્ક, એકદંત, ત્રિપુર વિધ્વંસક રૂપને પણ પૂજવું; “ૐ, કાળી દાંતવાળા, ઉગ્રમુખ, કંપતીમયને નમન.” પદ્મદંષ્ટાને સ્વાહા, અંતે મુદ્રા રૂપે ગણોમાં નૃત્ય, હાથ તાળી અને હાસ્યથી શુભ ફળ અને વધુ મળે છે. માર્ગશીર્ષ મહિનાની શુક્લ ચતુર્થીએ ગણની પૂજા કરવી; વર્ષભર જ્ઞાન, ઐશ્વર્ય, યશ, આયુષ્ય અને સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે. સોમવારે ચતુર્થીએ ઉપવાસ અને ગણની પૂજા, પાઠ, અર્પણ અને સ્મરણથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ મળે છે. જે ચતુર્થીએ ખંડ, લાડુ અને મોદકથી ગણની પૂજા કરે છે, તે સર્વ વિઘ્ન દૂર કરી, સર્વ ઈચ્છાઓ અને શુભતા પ્રાપ્ત કરે છે. સંતાનાદિ માટે દમનકથી, દમનક ચતુર્થીએ “ૐ ગણપતિને નમઃ” કહી, ચતુર્થીના અંત સુધી ગણની પૂજા કરવી. જે મહિનામાં પણ હવન, પાઠ કે સ્મરણ કરે છે, તેને સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે અને વિઘ્નો નાશ પામે છે. વિનાયક, સર્વ રૂપોમાં શ્રેષ્ઠ, તેમના નામોથી પૂજા કરનારને પણ પરમ પદ, સ્વર્ગ અને મોક્ષ મળે છે. ગણપૂજ્ય, વક્રતુંડ, એકદંતી, ત્ર્યંબક, નીલગ્રીવ, લંબોદર, વિકટ, વિઘ્નરાજ, ધૂમ્રવર્ણ, ભાલચંદ્ર, દશમો વિનાયક, ગણપતિ, હસ્તિમુખ—આ બાર રૂપોના ગણની પૂજા કરવી. વિદ્વાન વ્યક્તિઓ, અલગ-અલગ કે એકસાથે, સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; ખાસ કરીને શ્રાવણ, આશ્વિન, ભાદ્રપદ અને કાર્તિક મહિનાની શુભ પંચમી પર. વાસુકિ, તક્ષક, કાલિય, મણિભદ્ર, એરાવત, ધૃતરાષ્ટ્ર, કર્કોટક અને ધનંજય—આ નાગોને ઘી વગેરેથી અભિષેક કરવાથી આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ મળે છે: અનંત, વાસુકિ, શંખ, પદ્મ, કમ્બલ પણ. એ જ રીતે, કર્કાટક, નાગ, ધૃતરાષ્ટ્ર, શંખક, કાલિય, તક્ષક, પિંગલ—દરેક મહિને. ભાદ્રપદ કૃષ્ણપક્ષમાં આઠ નાગોની પૂજા કરવી, મુક્તિ અને સ્વર્ગ મળે છે; તેમના ચિત્રો દ્વારની બન્ને બાજુ દોરવા અને શ્રાવણ શુક્લપક્ષે પૂજા કરવી. પંચમી પર અનંત અને મહાનાગોની પૂજા કરવી, દુધ અને ઘીનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો, જે સર્વ વિશનું નાશ કરે છે; નાગો ભયમુક્તિ mudra સાથે દર્શાવા, અને પંચમી સર્પદંશ નિવારક છે. બ્રહ્માજીએ કહ્યું: ભાદ્રપદ મહિનામાં વિશેષ રીતે કાર્તિકેયની પૂજા કરવી, એ સમયે સ્નાન, દાન વગેરે સર્વે અક્ષય ગણાય છે. સાતમીએ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને સૂર્યની પૂજા કરવી: “ૐ ખખોલ્કાય, અમરત્વ, સદા પ્રિય મિલન રહે, સ્વાહા.” અષ્ઠમીના દિવસે મરીચ ખાઈ ઉપવાસ તોડવો, એ રીતે સ્વર્ગ મળે છે; સાતમીના દિવસે નિયમપૂર્વક સ્નાન કરી સૂર્યની પૂજા કરવી. બ્રાહ્મણોને ફળ આપીને પ્રાર્થના કરવી: “માર્તંડ પ્રસન્ન થાઓ”, અને જાત, નાળિયેર કે બીજ ખાઈ શકાય. “મારી સર્વ ઇચ્છાઓ સર્વત્ર પૂર્ણ થાય”—આ ફળસપ્તમી છે. દેવની પૂજા કરી પછી ખીરમાં ભોજન કરાવવું. બ્રાહ્મણોને દાન આપી પછી પોતે દુધ પીવું; ખાવા, ચૂસવા, ચાટવા જેવી વસ્તુઓ અને ભાત ઉલ્લેખિત છે. ધન, સંતાન વગેરેની ઇચ્છા ત્યજી, ભાત ટાળવું; ફક્ત વાયુ પાન કરનાર ભૂખ જીતે છે અને વિજયાસપ્તમીનું પાલન કરે છે; ઇચ્છા હોય તો વ્રત દિવસે અર્ક ખાઈ ગર્વ દમન કરવું. ઘઉં, કાળી ચણા, જૌ, ભાત, કાંસ્ય પાત્ર, પથ્થર પર પીસેલું પીઠું, મધ, માંસ, દારૂ, અંગરાગ, કાજલ અને તિલ ટાળવા; આવાં સાત સપ્તમી પર જે ઈચ્છે તે પ્રાપ્ત થાય છે. બ્રહ્માજીએ કહ્યું: ભાદ્રપદ મહિનાની શુક્લ અષ્ઠમીએ ઉપવાસ કરી, દુર્વા ઘાસ, સૂર્ય અને ગણેશની પૂજા કરવી, શિવને ફળ-ફૂલ અર્પણ કરવું. સર્વ પ્રકારના ફળ, ભાત અને અન્ય નૈવેદ્યથી શંભુનું પૂજન કરવું: “શિવને નમન! હે દુર્વા, તમે અમૃતથી જન્મેલા છો; અષ્ઠમી સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે.” અગ્નિ વિના પકાવેલી વસ્તુ ખાવવી, જેથી બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ નાશ પામે છે—આ દુર્વાષ્ઠમીનું વ્રત છે. કૃષ્ણ અષ્ઠમી, રોહિણી નક્ષત્રમાં, મધ્યરાત્રે હરિની પૂજા કરવી. દિવસ સાતમી સાથે જોડાયેલો હોય તો પણ, આ વ્રત ત્રણ જન્મના પાપો નાશ કરે છે. ઉપવાસ કરી મંત્રોથી પૂજા કરવી અને તિથિ દેખાય ત્યારે ઉપવાસ તોડવો. આ રીતે, શ્રદ્ધાપૂર્વક કરેલા વ્રતો અને પૂજાઓથી મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છાઓ, કલ્યાણ, આયુષ્ય, સંપત્તિ અને અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.