ગરુડપુરાણમ્

સૂતા મહર્ષિ શૌનકને કહે છે: “પોતે એવી સંપત્તિ મેળવો, જે રાજા કે ચોરોના ભયથી મુક્ત હોય, અને મૃત્યુ પછી પણ ગુમાતી નથી. કારણ કે જે સંપત્તિ જીવનભર કઠિન પરિશ્રમથી મેળવે છે, તે તો મૃત્યુ પછી વારસદારોમાં વહેંચાઈ જાય છે; અને સંપત્તિ માટે લોભથી કરેલી દુષ્ટ કૃત્ય માત્ર પાપી માણસના જીવનમાં દુઃખરૂપ દહેજ બની રહે છે. કમાઈને છુપાવેલી અને વારંવાર સ્પર્શેલી સંપત્તિ કંજૂસ માટે ઉંદરનાં ખાડામાં ભેગી કરેલી અનાજ જેવી છે—એમાં માત્ર દુઃખ જ મળે છે. જે માણસ દાન નથી આપતો, તેનું પરિણામ દુનિયામાં સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે: તે નિર્વસ્ત્ર, દુઃખી, કઠોર અને હાથમાં કંકાલના ચિહ્નો સાથે દેખાય છે. એવા દુઃખી લોકો ‘આપો, આપો!’ કહીને ભીખ માંગે છે—તમારે ક્યારેય દાન ન આપનારની સ્થિતિમાં જવું નહીં. જે સંપત્તિ યજ્ઞો માટે ઉપયોગમાં આવતી નથી, કે યોગ્ય વ્યક્તિને માંગવામાં આપેલી નથી, તે કંજૂસે રક્ષિત કરેલી સંપત્તિ તો ચોર કે રાજાના ઘરમાં જ ખર્ચાઈ જાય છે. કંજૂસની સંપત્તિ દેવતાઓ, બ્રાહ્મણો, સગાં-સંબંધીઓ કે પોતાને પણ નથી મળતી—એ તો અગ્નિ, ચોર કે રાજાને જ મળે છે. ધર્મનો ઉલ્લંઘન કરીને, અતિશય મહેનતથી, અથવા શત્રુને વંદન કરીને સંપત્તિ ન મેળવો. શિક્ષણ અભ્યાસના અભાવથી ગુમાય છે; સ્ત્રીઓ માટે ગંદા કપડાં પહેરવાથી; રોગો માટે જૂનું ખોરાક ખાવાથી; શત્રુ માટે ખુલ્લી સ્થિતિમાં રહેવાથી. ચોર માટે દંડ મૃત્યુ છે; ખોટા મિત્ર માટે થોડા શબ્દો; સ્ત્રી માટે અલગ સૂવું; બ્રાહ્મણ માટે આમંત્રણ ન આપવું. દुष્ટ લોકો, કારીગરો, દાસો, દુષ્ટ વાદકો અને સ્ત્રીઓ—મારવાથી ભલે નમ્ર બને, પણ સન્માન લાયક નથી. કોઈ સેવા માટે, સગાં-સંબંધીઓ દુઃખમાં, મિત્ર મુશ્કેલ સમયમાં, અને પત્ની સંપત્તિ ગુમાય ત્યારે ઓળખાય છે. કહેવાય છે કે, સ્ત્રીઓમાં Appetite (ભૂખ) દૂણી, બુદ્ધિ ચૌગણી, ઊર્જા છગણી, અને ઈચ્છા અઠગણી હોય છે. સ્વપ્નથી ઊંઘ જીતાતી નથી, ઈચ્છાથી સ્ત્રી જીતાતી નથી; લાકડાથી અગ્નિ, દારૂથી તરસ શાંત થતી નથી. પોષક ખોરાક, માંસ, સુખદ પીણું, સુગંધિત પરફ્યુમ્સ, સુંદર કપડાં, અને મોહક માળાઓથી સ્ત્રીઓમાં ઈચ્છા જાગે છે. ગૌણ—even chastity—પોતે સ્વીકારવી પડે છે, કેમ કે સુંદર પુરુષને જોઈને સ્ત્રીનું ગર્ભ હલચલ થાય છે. ભાઈ કે પુત્ર—even well-dressed man—ને જોઈને પણ સ્ત્રીનું ગર્ભ હલચલ થાય છે, એ સત્ય છે, શૌનક! નદી અને સ્ત્રી બંને સ્વતંત્ર સ્વભાવ ધરાવે છે; બંને પોતાના પાણી કે દોષથી કિનારા અથવા કુટુંબને તોડી નાખે છે. નદી કિનારા તોડી નાખે છે, સ્ત્રી કુટુંબ તોડી નાખે છે; બંને સ્વતંત્ર અને રમતી રહે છે. અગ્નિ લાકડાથી ક્યારેય તૃપ્ત થતી નથી, મહાસાગર નદીઓથી, મૃત્યુ જીવોથી, અને સ્ત્રીઓ પુરુષોથી ક્યારેય તૃપ્ત થતી નથી. શિક્ષિતો, સન્માન પામનાર, મીઠી બોલનાર, સુખભોગી, પુત્ર, જીવન, અને ઈચ્છા—કોઈમાં તૃપ્તિ નથી. રાજા સંપત્તિથી, સાગર નદીઓથી, વિદ્વાન બોલવાથી, અને આંખ રાજાને જોઈને ક્યારેય તૃપ્ત થતી નથી. જે લોકો પોતાના ધર્મનું પાલન કરે છે, શાસ્ત્ર અને પત્ની પ્રત્યે નિષ્ઠા ધરાવે છે, ઇન્દ્રિય નિયંત્રિત કરે છે અને અતિથિનું સન્માન કરે છે, તેઓને ઘર બેઠા જ મુક્તિ મળે છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ! જે મનુષ્ય સુંદર, સજ્જ સ્ત્રીઓથી પ્રસન્ન થાય છે, મહલની છત પર રહે છે, તે પુણ્ય કર્મોથી સ્વર્ગ પામે છે. સ્ત્રીઓ—દાન, સન્માન, સત્ય, ઉંમર, શસ્ત્ર, શાસ્ત્ર—કોઈ રીતે જીતાતી નથી. જ્ઞાન, સંપત્તિ, પર્વત, ઈચ્છા અને ધર્મ—પાંચેય ધીરે ધીરે પ્રાપ્ત થાય છે. દેવતાઓની પૂજા, બ્રાહ્મણોને દાન, ગુણવત્તાવાળું જ્ઞાન, અને સાચો મિત્ર—આ બધું શાશ્વત છે. જે બાળકોમાં અભ્યાસ નથી, યુવાનમાં સંપત્તિ અને પત્ની નથી, તેઓ દયાની દૃષ્ટિથી જોવા લાયક છે—એ લોકો જીવતો પણ મનુષ્ય રૂપે પશુ છે. શાસ્ત્રનો વિદ્યાર્થી ખોરાક કે પાઠમાં મન ન લગાવે, જ્ઞાન માટે—even Garuda જેવી ઝડપથી—દૂર સુધી જવું જોઈએ. જે બાળકોમાં અભ્યાસ નથી, યુવાનમાં કામવાસના અને સંપત્તિ ગુમાવી છે, વૃદ્ધાવસ્થામાં તેઓ અપમાનિત અને પીડિત થાય છે, શિયાળામાં કમળ જેવી હાલત. તર્કમાં સ્થિર આધાર નથી, શાસ્ત્રો વિવિધ છે, કોઈ ઋષિની વાણી વિવાદથી મુક્ત નથી; ધર્મનો સત્ય ગુફામાં છુપાયેલો છે—મહાન લોકો જે માર્ગે ચાલે છે, એ જ અનુસરો. વાણી, હાવ-ભાવ, ચાલ, કાર્ય, બોલી, અને આંખ-મુખના ફેરફારથી અંદરનું મન જાણી શકાય છે. કંઈ બોલવામાં ન આવે, તો પણ બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ અર્થ સમજી લે છે; હાવ-ભાવથી સમજવાની ક્ષમતા બુદ્ધિનું ફળ છે. બોલાયેલો અર્થ તો પશુઓ પણ સમજી શકે છે, ઘોડા-હાથી બતાવેલા કામ કરે છે. સંપત્તિથી વિમુખ થનાર યાત્રા કરે, સત્યથી વિમુખ રૌરવ નર્કમાં જાય, યોગથી વિમુખ સત્યમાં સ્થિરતા શોધે, રાજ્ય ગુમાવનાર શિકાર કરે. સૂતા કહે છે: જો કોઈ સ્થાયી વસ્તુ છોડીને ક્ષણિક વસ્તુ પાછળ દોડે, તો સ્થાયી પણ ગુમાય છે અને ક્ષણિક તો પહેલેથી જ ગુમાયેલ છે. જેણે બોલવાની શક્તિ નથી, તેના માટે જ્ઞાન એ ડરપોકના હાથમાં હથિયાર જેવા છે; એ શરીરને સુખ આપતું નથી, જેમકે અંધ માણસ માટે સુંદર પત્ની સુખદ નથી. ખાવાની શક્તિ ખોરાકમાં છે, ભોગવાની શક્તિ યોગ્ય સ્ત્રીમાં, દાન કરવાની શક્તિ સંપત્તિમાં; નપોતાં માટે તપસ્યા ફળદાયી નથી. વેદો યજ્ઞથી ફળ આપે છે; સારા વર્તનથી શુભ ફળ મળે છે; પત્નીથી સુખ અને પુત્ર મળે છે; સંપત્તિથી દાન અને ભોગ મળે છે. વિદ્વાન વ્યક્તિએ—even unattractive—સારા કુટુંબની છોકરી પસંદ કરવી જોઈએ; પણ દુષ્ટ કુટુંબની સુંદર છોકરી ક્યારેય નહીં. શક્તિથી જોડાયેલી દુઃખદ સંપત્તિ有什么意义？ કોણ સાપના મસ્તકની મણિ લેવા માંગે?