ગરુડપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે, “કઠિન સમય આવે ત્યારે ધનની રક્ષા કરવી જોઈએ; અને ધનથી પણ વધુ, પોતાના જીવનસાથીની રક્ષા કરવી જોઈએ; પણ અંતે, પોતાની જાતની રક્ષા spouse અને ધનથી પણ વધારે મહત્વપૂર્ણ છે. એક વ્યક્તિને પરિવાર માટે, પરિવારને ગામ માટે, ગામને દેશ માટે, અને આખી પૃથ્વીને પોતાના આત્મા માટે ત્યાગી શકાય છે. પાપી વર્તનવાળા ઘરમાં રહેવું કરતાં નરકમાં રહેવું વધુ સારું છે, કારણ કે નરકમાં પાપ ક્ષય થાય છે, પણ દુષ્ટ ઘરમાં પાપ ટકીને રહે છે. જ્ઞાની માણસ એક પગથી આગળ વધે છે અને બીજાથી સ્થિર રહે છે; એટલે કે, નવા સ્થળ વિશે ચિંતન કર્યા વિના, જૂના સ્થળ છોડતું નથી. દુષ્કર્મવાળી ભૂમિ, મુશ્કેલીઓથી ભરેલા ઘર, કંજુષ રાજા અને દગાખોર મિત્ર—આ બધાને ત્યાગી દેવું જોઈએ. કંજુષના હાથમાં ધન有什么 લાભ? વધારે ચાલાકાઈ સાથે મળેલી જ્ઞાન有什么 લાભ? સદગુણ અને શૌર્ય વિના સૌંદર્ય有什么 લાભ? અને દુઃખની ઘડીમાં દૂર થઈ જનાર મિત્ર有什么 લાભ? સત્તા અને ધન હોય ત્યારે અનેક અજાણ્યા લોકો મિત્ર બની જાય છે; પણ જ્યારે ધન અને પદ ગુમાવી દે, ત્યારે પોતાના જ સંબંધીઓ પણ દુશ્મન બની જાય છે. સાચો મિત્ર દુઃખમાં, સૂરવીર યુદ્ધમાં, શુદ્ધ વ્યક્તિ એકાંતમાં, સતી પત્ની ધન ગુમાવ્યા પછી, અને પ્રિય અતિથિ દુર્ભિક્ષમાં જ ઓળખાય છે. ફળ વિહોણા વૃક્ષને પક્ષીઓ છોડે છે; સુકાઈ ગયેલા તળાવને ક્રેન છોડે છે; નિર્ધન પુરુષને વેશ્યાઓ છોડે છે; પદ ગુમાવેલા રાજાને મંત્રીઓ ત્યાગે છે; સુકાઈ ગયેલા ફૂલને મકીઓ ત્યાગે છે; બળેલી જંગલને હરણ ત્યાગે છે. દરેક વ્યક્તિ પોતાના હિત માટે જ વર્તે છે—કોણ કોનું છે? કંજુષ વ્યક્તિને ધન આપવાથી, લોભી વ્યક્તિને આદર આપવાથી, મૂર્ખને પ્રશંસા કરીને, અને જ્ઞાનીને સત્યથી પ્રસન્ન કરી શકાય છે. દેવો, સજ્જન અને દ્વિજ લોકો સત્યથી પ્રસન્ન થાય છે; અન્ય લોકો ખોરાક અને પીણાથી; અને વિદ્વાનને સન્માનથી. શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિને આદરથી, દગાખોરને વિભાજનથી, નીચ વ્યક્તિને નાના દાનથી, અને સમાનને સમાન શક્તિથી મળવું જોઈએ. જ્ઞાની, દરેકના સ્વભાવને સમજીને, હિતની વાત કરે અને ઝડપથી તેમને પોતાના વશમાં કરે. કદી પણ નદીઓ, નખવાળાં, સિંગવાળાં, હથિયારવાળાં, સ્ત્રીઓ અને રાજદરબાર પર વિશ્વાસ કરવો નહીં. જ્ઞાની વ્યક્તિએ પોતાના ધનનો નુકસાન, માનસિક દુઃખ, ઘરનાં દુષ્કર્મ, દગા, અપમાન, અથવા અવમાન ન જાહેર કરવું જોઈએ. નીચ અથવા દુષ્ટ લોકો સાથે સંબંધ, વધુ અલગાવ, બીજાના ઘરે પ્રેમ, અને દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રી સાથે રહેવું—આ બધે સદાચારનો નાશ કરે છે. કઈ પરિવારમાં દોષ નથી? કોણ રોગથી બચ્યો છે? કોણે દુઃખ જોયું નથી? કઈ વ્યક્તિની સમૃદ્ધિ સતત રહે છે? કોણે ધન મેળવીને ગર્વ કર્યો નથી? કોણે ક્યારેય દુઃખ જોયું નથી? સ્ત્રીઓથી કોણે મનમાં ચિંતા અનુભવ્યો નથી? રાજાને કોણે હંમેશા પ્રિય છે? કોણે કાળના વશ નથી? કયું ધન હંમેશા શોભા રાખે છે? દુષ્ટના ફાંસામાં ફસીને કોણે સલામત છૂટકારો મેળવ્યો છે? જેના પાસે મિત્ર, સંબંધીઓ, કે જ્ઞાન નથી, અને જેના કાર્યોનું ફળ પણ દેખાતું નથી, અને જે દુઃખમાં ભારે પીડા ભોગવે છે—એવા વ્યક્તિએ શું કરવું? તે દેશને ત્યાગો જ્યાં સન્માન, પ્રેમ, સંબંધીઓ, કે શિક્ષણની તક નથી. એ ધન મેળવો જે રાજા અને ચોરથી નિર્ભય છે, અને મૃત્યુ પછી પણ ગુમાતું નથી. જીવનભર મહેનતથી મેળવેલું ધન મૃત્યુ પછી વારસો વહેંચે છે; અને ધન માટે કરેલા પાપ ફક્ત દોષગ્રસ્ત વ્યક્તિના ભાગે આવે છે. કંજુષે સંચિત અને છુપાવેલું ધન, વારંવાર સ્પર્શ કરે છે, પણ એ માત્ર દુઃખનું કારણ બને છે—જેમ ઉંદરનો જથ્થો. નગ્ન, દુઃખી, કઠોર, ખોપરી ચિહ્નવાળા હાથવાળા—એ લોકો વિશ્વને બતાવે છે કે દાન ન કરનારનો પરિણામ કઈ રીતે હોય છે. બિચારા ‘દો, દો!’ કહીને ભીખ માંગે છે—કદી પણ દાન ન કરનારની સ્થિતિમાં ન આવો. એ ધન, જે યજ્ઞોમાં ખર્ચાતું નથી, શ્રેષ્ઠને માંગે ત્યારે આપવામાં આવતું નથી, અને કંજુષે રક્ષિત કરે છે—આ ધન ચોર કે રાજાના ઘરમાં જ વપરાય છે. કંજુષનું ધન દેવો, બ્રાહ્મણો, સંબંધીઓ, કે પોતે પણ નથી વાપરી શકતા; એ ધન આગ, ચોર કે રાજા પાસે જ જાય છે. કદી પણ દાન, ધર્મ, કે શત્રુના આગળ ઝુકીને વધારે મહેનતથી ધન મેળવવું નહીં. જ્ઞાન અભ્યાસ વગર ગુમાય છે; સ્ત્રીઓ માટે ગંદા વસ્ત્રો પહેરવાથી; રોગ માટે બેસમર ખોરાકથી; શત્રુ માટે ખુલ્લા પડવાથી. ચોર માટે દંડ મૃત્યુ છે; દગાખોર મિત્ર માટે થોડા શબ્દો; સ્ત્રીઓ માટે અલગ સુવું; બ્રાહ્મણ માટે આમંત્રણ ન આપવું. દુષ્ટ લોકો, કારીગરો, દાસો, દુષ્ટ ઢોલવાદકો અને સ્ત્રીઓ—મારથી નમ્ર બને છે, પણ એ માનના પાત્ર નથી. દાસો કાર્યમાં, સંબંધીઓ દુઃખમાં, મિત્રો મુશ્કેલીમાં, અને પત્ની ધન ગુમાવ્યા પછી ઓળખાય છે. સ્ત્રીઓમાં દ્વિગણ ભૂખ, ચોગણ બુદ્ધિ, છગણ શક્તિ, અને અઠગણ ઇચ્છા હોય છે, એમ કહેવાય છે. સપનાથી ઊંઘ જીતાઈ નથી, ઈચ્છાથી સ્ત્રી જીતાઈ નથી; ઈંધણથી અગ્નિ શાંત થતું નથી, અને દારૂથી તરસ શાંત થતી નથી. માસવાળાં ભોજન, મદિરા, સુગંધિત દ્રવ્ય, સુંદર વસ્ત્રો, મોહક હાર—આ બધાથી સ્ત્રીઓમાં ઇચ્છા ઉદભવતી છે. સતીપણામાં પણ, વાસનાનો સ્વીકાર કરવો પડે છે; કારણ કે, સ્ત્રી સુંદર પુરુષને જોઈને ગર્ભ ચળવળે છે. સ્ત્રીઓ સુંદર, સારી રીતે વસ્ત્રધારણ કરેલા પુરુષને—even ભાઈ કે પુત્ર હોય— જોઈને ગર્ભ ચળવળે છે; આ સાચું છે, શૌનક! નદીઓ અને સ્ત્રીઓમાં એકસરખો સ્વભાવ છે—સ્વતંત્ર રીતે ચાલે છે; બંને પાણી કે દોષથી કિનારા કે કુટુંબને તોડી નાખે છે. નદી કિનારા તોડી નાખે છે; સ્ત્રી કુટુંબ તોડી નાખે છે; બંને સ્વતંત્ર અને રમૂજી છે. અગ્નિ ક્યારેય ઈંધણથી સંતોષી નથી; મહાસાગર નદીઓના પાણીથી; મૃત્યુ સર્વ જીવોથી; અને સ્ત્રીઓ પુરુષોથી ક્યારેય સંતોષી નથી.” આ રીતે, સૂતજીના ઉપદેશમાં જીવનના અનેક તત્વો, સંબંધો, ધન, સદાચાર, અને સ્ત્રીઓના સ્વભાવ વિશે ગહન અને તટસ્થ ચિંતન પ્રગટ થાય છે.