ગરુડપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: ધર્મશાસ્ત્રમાં જે નિયમો જણાવવામાં આવ્યા છે, તેમ જ આર્થશાસ્ત્ર અને અન્ય ગ્રંથોમાંથી સંકલિત નીતિનું સાર પણ હું અહીં રાજાઓ અને સામાન્ય લોકો માટે વર્ણવતો છું—જે લાંબી આયુ, સ્વર્ગ અને અનેક શુભ ફળ આપે છે. જો કોઈ ચતુષ્પદ પ્રાણીનો વધ કરે તો તેને એક દિવસ અને એક રાત સુધી પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ; જો કોઈ શૂદ્રની હત્યા કરે તો કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત, વૈશ્યના વધ માટે અતિકૃચ્છ્ર, ક્ષત્રિયના વધ માટે ચાંદ્રાયણ, અને બ્રાહ્મણના વધ માટે બાવીસ કે તેત્રીસ દિવસનું પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ. જે માણસ સફળતા ઈચ્છે છે, તેને હંમેશા સદ્ગુણવંતો સાથે સંગત કરવી; દુર્જન સાથે સંગતથી ક્યારેય કલ્યાણ થતું નથી—ન તો આ લોકમાં, ન તો પરલોકમાં. તુચ્છ વાતચીત, દુર્જનનું દૃશ્ય, મિત્ર સાથે ઝઘડો, અને દુશ્મનોની સેવા કરનારા સાથે ઘનિષ્ઠતા—આ બધું ટાળવું જોઈએ. અગણિત શિષ્યને શિક્ષણ આપવું, દુષ્ટ પત્ની રાખવી, અને દુર્જન સાથે સંગત—even વિદ્વાનને પણ વિનાશ તરફ લઈ જાય છે. દૂરથી પણ ટાળવા યોગ્ય: બાળસ્વરૂપ બ્રાહ્મણ, યુદ્ધમાંથી ભાગી જનાર ક્ષત્રિય, મૂર્ખ વૈશ્ય, અને પત્રજ્ઞાન શૂદ્ર. સમય પ્રમાણે દુશ્મન સાથે શાંતિ, અને સમય પ્રમાણે મિત્ર સાથે વિવાદ—બુદ્ધિમાન લોકો સમયની જરૂરિયાત પ્રમાણે વર્તે છે. સમય જ તમામ જીવોને પકવે છે, સમય જ બધાને પાછા ખેંચે છે; જ્યારે બધા સૂઈ જાય છે, ત્યારે પણ સમય જાગ્રત રહે છે—સમયને કોઈ પાર કરી શકતો નથી. સમયમાં જ શક્તિ છીનવી લેવાય છે, સમયમાં જ તે ગર્ભમાં રહે છે; સમય જ સર્જન કરે છે, અને સમય જ તેને પાછું ખેંચે છે. સમય હંમેશા સૂક્ષ્મ રીતે ચાલે છે, અને તેનું ગોઠવણ બે પ્રકારની માનવામાં આવે છે: એક ગ્રોથ, એક સૂક્ષ્મ. બૃહસ્પતિએ દેવોના અધિપતિ ઇન્દ્રને જે નીતિનું સાર કહ્યું, એ જ પ્રમાણે ઇન્દ્ર સર્વજ્ઞ બની, દાનવોનો નાશ કર્યો અને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો. રાજાઓ, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોએ દેવો અને વિદ્વાન પુરૂહિતોનું પૂજન કરવું જોઈએ; અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવો—જે મોટા પાપોનો નાશ કરે છે. જે શ્રેષ્ઠ લોકો સાથે સંગત કરે છે, વિદ્વાન સાથે વાત કરે છે, અને લોભમુક્ત મિત્રતા રાખે છે, તે ક્યારેય વિનાશ પામતો નથી. પરનિંદા, પરહિત માટે કાર્ય, મજાક, પરસ્ત્રીમાં ઇચ્છા, અને પરઘરમાં નિવાસ—આમાંથી કશું કરવું નહીં. અજ્ઞાત પણ ઉપકારક હોય તો મિત્ર, અને સંબંધીએ હાનિ કરે તો પરાયી; શરીરમાં ઉદ્ભવતી રોગ દુશ્મન, અને જંગલમાંથી મળતી ઔષધિ મિત્ર. જે તમારા કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે, તે મિત્ર; જે પોષણ આપે, તે પિતા; જેમાં વિશ્વાસ હોય, તે સાચો મિત્ર; અને જ્યાં રહેવા યોગ્ય હોય, તે જમીન. જે આજ્ઞાકારી છે, તે દાસ; જે બીજ ઉગે છે, તે સાચું બીજ; જે સ્ત્રી મીઠી બોલે છે, તે પત્ની; અને જે પુત્ર જીવતો છે, તે પુત્ર. જે સદ્ગુણ ધરાવે છે, તે જીવતો છે; જે ધર્મ ધરાવે છે, તે જીવતો છે; પણ જે સદ્ગુણ અને ધર્મથી વિહોણ છે, તેનું જીવન નિષ્ફળ છે. પત્ની એ છે, જે ઘરકામમાં કુશળ છે, મીઠું બોલે છે, પતિને જીવન સમાન માને છે, અને પતિમાં ભક્તિ ધરાવે છે. તે હંમેશા સ્નાન કરે છે, સુગંધિત રહે છે, મીઠું બોલે છે, ઓછી ખાય છે, ઓછી બોલે છે, અને શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ રહે છે. તે હંમેશા સદ્ગુણમાં સમૃદ્ધ છે, પતિમાં ભક્તિ ધરાવે છે, મીઠું બોલે છે, અને યોગ્ય સમયે મિલન ઈચ્છે છે. આવી ગુણવંતી પત્ની ઘરમાં સર્વ સુખ સમૃદ્ધિ લાવે છે; જેનું ઘર આવી પત્નીથી યુક્ત છે, તે પુરુષોમાં ઇન્દ્ર સમાન છે. પણ જે પત્ની કુરુપ આંખ ધરાવે છે, અશુદ્ધ છે, ઝઘડાળુ છે, અને હંમેશા વિવાદ કરે છે—એ વૃદ્ધાવસ્થા છે, સાચી વૃદ્ધાવસ્થા. જે અન્ય પુરુષને ઈચ્છે છે, પરઘરમાં જાય છે, દુષ્ટ વર્તન કરે છે, અને નિર્લજ્જ છે—એ પણ વૃદ્ધાવસ્થા છે, સાચી વૃદ્ધાવસ્થા. પણ જે પત્ની ધર્મ જાણે છે, પતિનું અનુસરણ કરે છે, અને ઓછી વસ્તુમાં સંતોષ રાખે છે—એ પ્રિય છે, સાચી પ્રિય. દુષ્ટ પત્ની, દગાબાજ મિત્ર, જવાબ આપતો દાસ, અને ઘરમાં સર્પ—આ ચોક્કસ મૃત્યુ છે, કોઈ શંકા નહીં. દુર્જનોથી દૂર રહો, સજ્જન સંગત કરો, દિવસ-રાત સદ્ગુણ કર્મ કરો, અને હંમેશા અસ્થિરતાનું સ્મરણ કરો. જે સ્ત્રી સર્પ જેવું ક્રૂર, કાળી, ઉગ્ર, લાલ આંખવાળી, વાઘ જેવી, ગુસ્સામાં ભયાનક, કાગડાની જેમ તીખી જીભવાળી અને નિર્દય છે—એ, જે કાવ્યકુશળ છે, પરઘરમાં ભટકે છે, મનમાંથી ચિંતા કરે છે, અને સ્નેહવિહોણ છે—એની સેવા ન કરવી. ક્યારેક બાળકમાં શક્તિ, ક્યારેક ઋણગ્રસ્તમાં સદ્ગુણ, અને ક્યારેક સોનામાં સો ગણી આગ; ભાગ્ય પ્રમાણે ક્યારેક વેશ્યામાં વાસના ઉદભવે છે, ક્યારેક નહીં. ઘરમાં સર્પ દેખાય, રોગ ઉપચારથી બહાર હોય, અને શરીરમાં બાળપણ કે વૃદ્ધાવસ્થા આવે—કોઈ કેવી રીતે સ્થિર રહી શકે? સૂતજી કહે છે: સંકટના સમયે ધનનું રક્ષણ કરવું, ધનથી પણ પત્નીનું રક્ષણ કરવું, અને બધાથી વધુ—પત્ની કે ધનના ખર્ચે પણ—સ્વયમનું રક્ષણ હંમેશા કરવું. વ્યક્તિ માટે કુટુંબ, કુટુંબ માટે ગામ, ગામ માટે દેશ, અને આખી ધરતી—even સ્વયમ માટે ત્યાગવી જોઈએ. દુષ્ટ ઘર કરતાં નરકમાં રહેવું વધુ સારું; નરકમાં પાપ ક્ષય થાય છે, પણ દુષ્ટ ઘરનું પાપ ક્યારેય ક્ષય થતું નથી. વિવેકી માણસ એક પગથી આગળ વધે છે, બીજાથી ઊભો રહે છે—પહેલાં સ્થાન છોડે નહીં, જ્યાં સુધી બીજું સ્થળ તપાસી ન લે. દુષ્ટ ભૂમિ, મુશ્કેલીથી ભરેલો ઘર, કંજૂસ રાજા, અને દગાબાજ મિત્ર—આ બધું ત્યાગવું જોઈએ. કંજૂસના હાથમાં ધન, ચાલાક વિદ્વાનનું જ્ઞાન, ગુણ અને પરાક્રમ વિહોણ સુંદરતા, અને સંકટ વખતે દૂર થતાં મિત્ર—આ બધું વ્યર્થ છે. શક્તિશાળી વ્યક્તિને અનેક અજાણ્યા મિત્રો મળે છે; પણ ધન અને પદ ગુમાવ્યા પછી, પોતાના સગાં પણ અસામયિક દુશ્મન બની જાય છે. સંકટમાં મિત્ર ઓળખાય છે, યુદ્ધમાં વીર, એકાંતમાં પવિત્ર વ્યક્તિ, ધન ગુમાવ્યા પછી સતી પત્ની, અને દુર્ભિક્ષમાં પ્રિય અતિથિ. પક્ષીઓ વૃક્ષના ફળ ખૂટી જાય ત્યારે છોડે છે; ક્રેન પાંખી તળાવ સૂકાઈ જાય ત્યારે; વેશ્યા ધનહીન પુરુષને; મંત્રીઓ પતિત રાજાને; મધમાખી ફૂલ સુકાઈ જાય ત્યારે; હરણ જંગલ દગડી જાય ત્યારે—લોકો હંમેશા પોતાના હિત અનુસાર વર્તે છે, તો કોણ કોનું છે? કંજૂસને ધનથી ખુશી મળે છે, લોભી માનને, મૂર્ખને ચાપલૂસીથી, અને વિદ્વાનને સત્યથી આનંદ મળે છે. આ રીતે, સૂતજી દ્વારા કહેલી નીતિ અને જીવનના નિયમો, ધર્મ, સમય, સંબંધ, અને વર્તન—આપણા જીવનમાં પ્રકાશ અને માર્ગદર્શન આપે છે.