ગરુડપુરાણમ્

યાજ્ઞવલ્ક્યએ expiation (પ્રાયશ્ચિત્ત) વિષયક જ્ઞાન આપતાં કહ્યું કે, જે રીતે શક્ય હોય, ૧૪૦ પિંડ દાન કરવું જોઈએ. આ સાથે, દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, પિંડ દાન સાથે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જરૂરી છે. જે પાપો માટે વિશેષ પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધારિત નથી, તેના માટે ચાંદ્રાયણ વ્રતથી શુદ્ધિ થાય છે. અને જે ધર્મની ઈચ્છા રાખીને કૃચ્છ્ર વ્રત કરે છે, તે મહાન સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. અત્યંત શ્રદ્ધાપૂર્વક, યાજ્ઞવલ્ક્યએ મૃત્યુ પછીની શુદ્ધિની વિધિઓ સમજાવવાનું શરૂ કર્યું: “હે વ્રતનિષ્ઠો, સાંભળો, હું મૃત્યુ માટેની શુદ્ધિની વિધિઓ સમજાવીશ.” બે વર્ષથી ઓછા બાળક માટે ન તો દફન વિધિ કરવી જોઈએ, ન તો જળ દાન. જ્યારે મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિને સ્મશાન તરફ લઈ જવામાં આવે છે, ત્યારે અન્ય સંબંધીઓ સાથે યમ સૂક્તનો પઠન સામાન્ય અગ્નિથી કરવું જોઈએ. મૃતકનું દહન કરવું, અને જો તે ઉપનયન અથવા યજ્ઞોપવિત ધારણ કરેલ હોય, તો યોગ્ય વિધિથી કરવું. સાતમા કે દસમા દિવસે સંબંધીઓ જળ દાન માટે જાય છે. પિતૃઓ પાપ કારણે દુ:ખી થાય છે, પિતૃ દિશા તરફ મોઢું કરી. આ જ રીતે માતૃપિતામહ, ગુરુ અને ગુરુપત્ની માટે પણ જળ દાન કરવું જોઈએ. પુત્ર, મિત્ર, પત્ની, શ્વશુર અને ઋત્વિજ, જળ દાન કરવા ઇચ્છતા, એકવાર જળ દાન કરે છે, નામ અને ગોત્ર બોલીને, અને વાણીમાં સંયમ રાખે છે. પરંતુ પતીતિઓ, પાપી, અશૌચિતા, સ્ત્રીઓ, કામના અનુયાયી, અને વિદ્વાન ન હોવા પર જળ દાન કરવું નહીં. મદિરા પાન કરનાર અને આત્મહત્યા કરનાર માટે શુદ્ધિ કે જળ દાન નથી; તેથી શોક ન કરવું, કારણ કે જીવન અશાશ્વત છે. પોતાની શક્તિ અનુસાર વિધિ પૂર્ણ કરી, ઘરમાં પાછા જવું, અને ઘરના દ્વાર પર નીમનાં પાંદાં મૂકવા જોઈએ. મોઢું ધોઈ, આગ, પાણી, ગાયનું ગોમય, ગાયનું મૂત્ર અને રાયડા સ્પર્શ કર્યા પછી, પથ્થર સ્પર્શ કરીને ધીમે ધીમે ઘરમાં પ્રવેશવું. મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિને સ્પર્શ કર્યા પછી, સ્નાન અને સંયમથી તરત શુદ્ધિ મળે છે. જે લોકો ખરીદેલા અન્ન ખાતા હોય, તેમને પૃથ્વી પર અલગ સૂવું જોઈએ; મૃતક માટે તૈયાર કરેલ પિંડ દાનનું ભોજન ત્રણ દિવસ સુધી આપવું જોઈએ. એક દિવસ માટે ખુલ્લામાં પાણી, earthen vesselમાં દૂધ મૂકવું, અને વૈતાન યજ્ઞ તથા શાસ્ત્રોક્ત વિધિઓ કરવી. જેણે દાંત સાથે જન્મ લીધો હોય, તરત શુદ્ધિ; મુંડન માટે રાત્રિના અશૌચિતાનું સ્મરણ; નિયમ મુજબ ત્રણ રાત, પછી દસ રાત. મૃત્યુનું અશૌચિત્ય ત્રણ કે દસ રાત ગણાય છે; બે વર્ષથી ઓછા બાળક માટે જન્મ અને મૃત્યુનું અશૌચિત્ય માત્ર માતાને લાગુ પડે છે. જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચે, બાકી દિવસો પરથી શુદ્ધિ થાય છે; વિવિધ વર્ગ માટે દસ, બાર, અને પંદર દિવસ. બાળ મૃત્યુ માટે અશૌચિત્ય ત્રીસ દિવસ; વિધિ વિના લગ્ન કરેલ છોકરીઓ અને બાળકો માટે શુદ્ધિ નિર્ધારિત છે. ગુરૂ, શિષ્ય, માતૃકાકા, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, પત્ની, અને પુત્ર (પત્નીથી જન્મેલા નહીં) માટે, નિવાસ કે રાજસિંહાસનના દિવસે શુદ્ધિ થાય છે; રાજા, ગાય, બ્રાહ્મણ દ્વારા હત્યા અને આત્મહત્યા માટે તરત શુદ્ધિ. વિષ અને સમાન કારણોથી મૃત્યુ પામેલા માટે અશૌચિત્ય નથી, અને યજ્ઞકર્તા, વ્રતધારી, બ્રહ્મચારી, દાનવીર, તથા બ્રહ્મજ્ઞાની માટે પણ અશૌચિત્ય નથી. દાન, લગ્ન, યજ્ઞ, યુદ્ધ, ભૂમિમાં અશાંતિ કે મહા સંકટ સમયે તરત શુદ્ધિ થાય છે. સમય, અગ્નિ, વિધિ, પૃથ્વી, પવન, મન, જ્ઞાન, તપ, પઠન, પ્રાયશ્ચિત્ત અને ઉપવાસ – બધાં શુદ્ધિ માટે કારણ બને છે. અયોગ્ય વર્તન કરનારનું દાન, નદીનું પ્રવાહ – શુદ્ધિ આપે છે; દ્વિજ distressમાં ક્ષત્રિય કે વૈશ્યનું કામ કરી શકે છે. ફળ, સોમ, કપડાં, શાકભાજી, દહીં, દૂધ, ઘી, પાણી, તલ ચોખા, રસ, મીઠું, મધ, લાક, પકવાં, હવન – આ બધાં શુદ્ધિ માટે છે. કપડાં, પથ્થર, દારૂ, ફૂલ, શાકભાજી, પૃથ્વી, ચામડાંના પગપાં, મૃગચર્મ, રેશમ, મીઠું અને દાળ – પણ. વૈશ્યે તેલની ખલ, મૂળ, સુગંધિત પદાર્થ વેચવું નહિ; તલ અને અનાજ ધર્મ કે જીવન માટે જ વેચવું. મીઠું અને સમાન વસ્તુઓ પણ વેચવું નહિ; distressમાં દ્વિજ નીચ વર્ગમાંથી સ્વીકાર કરે તો પણ તે સૂર્ય જેવા નિર્દોષ રહે છે. કૃષિ વગેરે કામ કરી શકે છે, પણ ઘોડા વેચવું નહિ; બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય distressમાં હોય તો રાજાએ ધર્મપૂર્ણ જીવન વ્યવસ્થા આપવી. પછી, સૂતાએ કહ્યું: પરાશરે વ્યાસને varnashrama-dharma વિષયે પૂછ્યું – દરેક યુગમાં, વિનાશ અને સર્જન સાથે, જીવોમાં ઘટાડો કે વૃદ્ધિ થાય છે? વેદ, સ્મૃતિ અને સદાચાર – જે વેદથી નિર્ધારિત છે – તે બ્રાહ્મણ અને અન્ય માટે ધર્મ તરીકે માનવામાં આવે છે, મનુ અને અન્ય દ્વારા. કલિ યુગમાં દાન ધર્મ છે, પણ કલિમાં કરનાર છોડી દેવામાં આવે છે; પાપ કાર્યો વર્ષો સુધી શાપરૂપે ફળ આપે છે. યોગ્ય વર્તનથી છ દૈનિક કર્તવ્ય પ્રાપ્ત થાય છે: સંધ્યા, સ્નાન, પઠન, અગ્નિમાં હવન, દેવ, અતિથિ અને અન્યની પૂજા. વ્રતનિષ્ઠ બ્રાહ્મણ અદ્વિતીય છે, તપસ્વીઓ પણ; ક્ષત્રિય શત્રુ સેના જીતીને પૃથ્વી પર રાજ કરે. વૈશ્ય વેપાર અને કૃષિ કરે; શૂદ્ર દ્વિજની સેવા કરે. નિષિદ્ધ ખાવું, ચોરી, અથવા નિષિદ્ધ પાસે જવું – પાપ છે. દ્વિજ કૃષિ કરતા થાકેલા બળદને વધુ કામ ન કરાવે; અડધા દિવસ સ્નાન અને સંબંધિત કાર્ય કરે, અને બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું જોઈએ. પાંચ યજ્ઞ કરે, કઠોર ટીકા ટાળે, તલનું તેલ ન વેચે; કસાઈમાં કરેલો યજ્ઞ પાપરૂપ છે. આ રીતે યાજ્ઞવલ્ક્ય અને અન્ય મહાન ઋષિઓ દ્વારા expiation, શુદ્ધિ, varnashrama-dharma અને જીવનના વિવિધ સંજોગોમાં કર્તવ્ય અને ધર્મની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી.