ગરુડપુરાણમ્

આ શાસ્ત્રના આ અધ્યાયમાં યાજ્ઞવલ્ક્ય દ્વારા ગૃહસ્થ ધર્મ અંગેના નિર્ણયનું વર્ણન થાય છે. બ્રાહ્મણ માટે પ્રથમ ચાર પ્રકારની લગ્નવિધિ, તેમજ ગાંધર્વ અને રાક્ષસ પ્રકારની વિધિઓ પણ માન્ય છે. બ્રાહ્મણ પોતાની જાતિની સ્ત્રીનો હાથ પકડીને લગ્ન કરે છે, જ્યારે ક્ષત્રિય ધનુષ પકડીને લગ્ન કરે છે. લગ્ન માટે કન્યાને પિતા, પિતામહ, ભાઈ, સગા અને માતા—આપે છે; જો કોઈ તેમને કન્યા આપે નહીં, તો એમને ભૂણહત્યા જેવો પાપ બને છે, આ લોક અને પરલોકમાં. કન્યાનું દાન માત્ર એક જ વાર થાય છે; જો કોઈ તેને ચોરીને લઈ જાય, તો તેને ચોરીનો દંડ મળે છે. જો સ્ત્રીને પુત્ર ન હોય અને વડીલોએ મંજૂરી આપી હોય, તો ભાભી પર ભાઈ પુત્ર ઉત્પન્ન કરી શકે છે, પણ આ માત્ર ગર્ભધારણ સુધી જ હોય; વધુ સંબંધ રાખવાથી બંને પાતકી બને છે. જે સ્ત્રી પોતાના અધિકારથી વંચિત છે, અપવિત્ર છે, કે ફક્ત પિતૃયજ્ઞમાં ભાગ લે છે—સોમ દેવતાએ તેમને શુદ્ધતા આપી અને ગાંધર્વોએ મીઠી વાણી આપી. જો સ્ત્રીએ પરપુરુષ સાથે સંબંધ રાખે, તો પવિત્રતા ગુમાવે છે; ગર્ભમાં પણ ત્યાગ થવાનો ભય થાય છે. જે સ્ત્રી મદિરા પીવે, બીમાર હોય, દુશ્મન હોય, નિસંતાન હોય, સંતાનનો હત્યા કરે, કે કઠોર વાણી બોલે—તે અપવિત્ર ગણાય છે. પતિ-પત્ની વચ્ચે કોઈ વિવાદ ન હોય, તો ધર્મ, અર્થ અને કામ—જીવનના ત્રણ મુખ્ય લક્ષ્ય—ફૂલે-ફલે છે. આવું જીવન યશ પ્રાપ્ત કરે છે અને ઉમા સાથે આનંદ અનુભવે છે. સ્ત્રીઓએ પતિના વચન અનુસાર વર્તવું, એ સ્ત્રી માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ છે. બ્રહ્મચારીને શરૂઆતથી જ ઉત્સવ વગેરે ટાળવું જોઈએ. તે માત્ર શુભ ચિહ્નોવાળો, રોગમુક્ત પુત્ર ઉત્પન્ન કરે. પોતાના પત્ની માટે સમર્પિત પુરુષે હંમેશા સ્ત્રીઓની રક્ષા કરવી. સગાઓએ સ્ત્રીઓને હંમેશા આભૂષણ, વસ્ત્ર અને આહારથી સન્માન કરવું. સાસુ અને સસરા ના પગે હંમેશા વંદન કરવું. પતિએ મોકલેલી સ્ત્રીએ હસવું કે બીજાના ઘરમાં પ્રવેશવું ટાળવું. વૃદ્ધાવસ્થામાં પુત્ર રક્ષા કરે, નહીતો સગા કરે. કાયમ ધર્મના કાર્યમાં મોટાને જ નિયુક્ત કરવું, ક્યારેય નાના ને નહીં. પ prescribed વિધિ પ્રમાણે પત્ની લેવા અને વિલંબ કર્યા વિના અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરવી. આ અધ્યાય ‘યાજ્ઞવલ્ક્ય દ્વારા ઘૃહસ્થ ધર્મ અંગેનો નિર્ણય’ નામે પૂર્ણ થાય છે. આ પછી યાજ્ઞવલ્ક્ય મિશ્ર જાતિ અને ઘૃહસ્થના ધર્મ અંગે સર્વોચ્ચ નિયમ જણાવે છે. શૂદ્ર સ્ત્રીથી જન્મેલા પુત્રને અંબષ્ઠ કહે છે, નિષાદ સ્ત્રીથી પર્વત કહેવાય છે. વૈશ્ય પિતા અને શૂદ્ર માતા થી કરણ જન્મે છે. શૂદ્રથી ચંડાલ જન્મે છે, જે તમામ જાતિઓમાં નિંદિત છે. વૈશ્ય સ્ત્રીએ શૂદ્ર સાથે સંયુક્ત ન થઈ, તો પુત્ર જન્મે છે. ઉલટ અને નિયમિત ક્રમથી જન્મેલા સંતાન અપવિત્ર અને પવિત્ર ગણાય છે. ક્રમ બદલાય તો, પેહલા જેવું સમાનતા રહે છે, ઉચ્ચમાંથી નીચા સુધી. દાન વખતે સિવાય, વૈદિક અગ્નિ શ્રૌત અને વૈતાનિક વિધિમાં જાળવવું. સવારે દાંત સાફ કરીને twilight worship કરવું. પછી વેદ અને અન્ય શાસ્ત્રોનું અર્થ અભ્યાસ કરવો. સ્નાન કર્યા પછી દેવતા અને પિતૃઓને તૃપ્ત અને પૂજા કરવી. પાઠ અને યજ્ઞના પૂર્ણ માટે આત્મજ્ઞાનનો પાઠ કરવો. મહાયજ્ઞ પ્રાણીઓ, પિતૃઓ, દેવતાઓ, ઋષિ અને માનવ માટે છે. કૂતરા, ચંડાલ અને પક્ષીઓ માટે જમીન પર અન્ન મુકવું. રોજ વેદનું અભ્યાસ કરવું અને માત્ર પોતાના માટે જ ભોજન ન બનાવવું. મહેમાન અને સેવકોને ખવડાવીને, પતિ-પત્ની બચ્યું હોય તે ખાય. આ રીતે, યાજ્ઞવલ્ક્યે ઘૃહસ્થ જીવનના ધર્મ, લગ્ન, સ્ત્રી-પતિના સંબંધ, મિશ્ર જાતિ, અને રોજિંદા કૃત્યોની શ્રેષ્ઠ રીતોનું સ્પષ્ટ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વર્ણન કર્યું છે.