ગરુડપુરાણમ્

એક પવિત્ર પ્રસંગમાં, જે વ્યક્તિ કોટેશ્વર અને અશ્વમેધના દર્શન કરે છે, તેની સર્વ પ્રકારની ઋણતા નાશ પામે છે. રામેશ્વર સ્થાને, જ્યાં ગદા દોલાયમાન છે, ત્યાં દર્શન કરવાથી સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે. મુંડપૃષ્ઠ પર મહાચંડિનું દર્શન મનોચાહિદાં ફળ આપે છે. ગોમક દેવ, ગૌઓના સ્વામી, તેમના દર્શનથી પિતૃઋણથી મુક્તિ મળે છે. એ જ રીતે, માર્કંડેયેશ્વરનાં દર્શનથી પણ પિતૃઋણમાંથી છૂટકારો મળે છે. આટલું બધું પુણ્યકર્મ કરનાર માટે શું કંઈ ઓછું છે? પૃથ્વી પર જેટલા પવિત્ર તીર્થ, મહાસાગર અને સરોવર છે—તે બધાંમાં શ્રેષ્ઠ ગયા છે, અને ગયામાં છે ગયાશિર. ઉત્તર દિશામાં, સુવર્ણ નદીઓ વચ્ચે, મધ્યમાં છે નાભિતીર્થ. ત્યાં કોઈ કૂવામાં પિંડદાન કરવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે. હંસતીર્થમાં સ્નાનથી સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે. કોઈ વ્યક્તિ એકવીસ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરે તો તેમને બ્રહ્મલોકમાં પહોંચાડે છે. રામસરોવર પર શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ પિતૃવંશ બ્રહ્મલોકમાં જાય છે. દક્ષિણ માનસ સરોવર પર શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ એ જ ફળ મળે છે; કૂટ ખાતે, જ્યાં ભીષ્મ તૃપ્ત થાય છે, ત્યાં શ્રાદ્ધથી પિતૃઓનું ઉદ્ધાર થાય છે. ધેનુકવનમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ એ જ મહાન ફળ મળે છે. ઇન્દ્ર, નર, વાસવ, વૈષ્ણવ તીર્થો કે ગાયત્ર, સાકિત્ર, સારસ્વત તીર્થો—ક્યાંયે શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃવંશ બ્રહ્મલોકમાં પહોંચે છે. જે વ્યક્તિ પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે, તેને ફરી દુર્લભ જન્મ મળતો નથી. માતંગના ધર્મારણ્યમાં કે તળાવ પર શ્રાદ્ધ કરવાથી સ્વર્ગપ્રાપ્તિ થાય છે. આ સર્વ સત્ય પર દેવતાઓ અને લોકપાલ સાક્ષી છે. રામતીર્થમાં સ્નાન અને પ્રભાસમાં શ્રાદ્ધ—અને પોતાની જ પુષ્કળ ભૂમિ પર શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ સાત પેઢી સુધીના પિતૃઓનું ઉદ્ધાર થાય છે. ગયામાં એક પણ સ્થાન એવું નથી જ્યાં તીર્થ ન હોય; અહીં અવિનાશી ફળ મળે છે અને પિતૃઓ બ્રહ્મલોકમાં જાય છે. પિંડદાન કરી ભગવાન જનાર્દનને અર્પણ કરવાથી, એ વ્યક્તિ અવશ્ય પિતૃઓ સાથે બ્રહ્મલોક પામે છે. ગયાશિર્ષના મૂળ અક્ષય વટ વૃક્ષ નીચે પિતૃઓને આપેલું દાન અવિનાશી રહે છે. જે આ સર્વ તીર્થોનું દર્શન કરે છે, તે પિતૃઓના વંશનાં વીસ પેઢી સુધી ઉદ્ધાર કરે છે. પૂર્વ દિશામાં બ્રહ્માનું સ્થાન, સર્પપર્વત અને ભરત આશ્રમ છે. ગયાશિર્ષના દક્ષિણમાં અને મહાનદીના પશ્ચિમે, નિશ્ચિરા પ્રદેશમાં તૃતીય તિથીએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. વૈતરણી નદીના ઉત્તર તરફ તૃતીયા નામનું જળાશય છે, અને ક્રૌંચપાદના ઉત્તર તરફ નિશ્ચિરા નામનું જળાશય છે. જે અહીં સતત સ્થિર રહે છે, તેના માટે શું અપ્રાપ્ય છે? તે અવિનાશી લોક પામે છે અને વંશનું ઉદ્ધાર કરે છે. જે વ્યક્તિ ગયામાં શુક્લ અને કૃષ્ણ બંને પક્ષે રહે છે, તે પોતાની સાત પેઢી સુધીના કુટુંબને પવિત્ર કરે છે—આમાં શંકા નથી. ગયામાં મુંડપૃષ્ઠ અને અરવિંદ નામના પર્વત છે. જ્યારે મકર રાશિમાં ચંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ થાય છે, ખાસ કરીને કૌશિકી સરોવર અને મૂળ તીર્થ ખાતે, ત્યારે શ્રાદ્ધનું મહાત્મ્ય અતિ વિશેષ છે.