ગરુડપુરાણમ્

ગૌરવશાળી ગરુડ મહાપુરાણના આ અધ્યાયમાં ગયાનું મહાત્મ્ય વિશદ રીતે વર્ણવાયું છે. ભગવાન વિષ્ણુ, જે ગદાધારી છે, તેઓ ગયામાં મુક્તિદાતા રૂપે સ્થિત છે. ત્યાં જનાર્દન, કાલેશ અને મહાપિતામહ બ્રહ્મા પણ હાજર છે. જે મનુષ્ય ગયામાં યજ્ઞ, પિતૃકર્મ, પિંડદાન, સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ કરે છે, તે અતિ પવિત્ર સ્થાનને જાણીને મહાપિતામહ બ્રહ્માએ પણ ત્યાં યજ્ઞ કર્યો હતો. બ્રહ્માજીએ ત્યાં એક મહાન નદી સર્જી, જે પવિત્ર જળોથી ભરપૂર હતી, તેમજ તળાવો અને અન્ય તીર્થો પણ રચ્યા. ભગવાને ગયાની પાંચ ક્રોશ જેટલી ભૂમિ બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપી. પણ પછી બ્રાહ્મણો શાપગ્રસ્ત થઈને ગયામાં જ રોકાઈ ગયા. તેમના માટે ત્યાં નદી, પથ્થરની પર્વત અને પ્રવાહીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી. ગયામાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પુણ્યલોક પ્રાપ્ત થાય છે અને બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચવાની શક્યતા મળે છે. બ્રહ્મજ્ઞાન, ગયામાં શ્રાદ્ધ અને ગૌશાળામાં મૃત્યુ—આ ત્રણેય મહાપુણ્યકારક ગણાય છે. અહીંના તીર્થોમાં તમામ મહાસાગરો, નદીઓ, તળાવો, કૂવો અને સરોવરનું ફળ સમાવવામાં આવ્યું છે. ભારે પાપો જેવી કે બ્રાહ્મણહત્યા, મદપાન, ચોરી, ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ, વિધિવિહિન મૃત્યુ, પશુ કે ચોરથી મૃત્યુ—આ બધાના પાપો પણ ગયામાં પિંડદાનથી ક્ષમાય જાય છે. ગયામાં પિંડદાનથી જે ફળ મળે છે, તે અતિઉત્તમ છે. પછી વર્ણન આવે છે કે કીકટ પ્રદેશમાં પવિત્ર ગયા સ્થિત છે અને ત્યાં રાજગૃહનું પવિત્ર વન પણ છે. પૂર્વે મુંડપૃષ્ઠ છે અને પશ્ચિમ, દક્ષિણ, ઉત્તર દિશામાં પણ વિશિષ્ટ તીર્થો છે. ગયાનું ક્ષેત્ર પાંચ ક્રોશનું છે અને ગયાશિર એક ક્રોશનું છે. ત્યાંના પર્વત જનાર્દન અને ઉત્તરમાનસ કૂવામાં પિંડદાનથી પિતૃઓને ઉત્તમ ગતિ મળે છે. ગયામાં દેવાધિદેવ જનાર્દન પિતૃરૂપે હાજર છે. ગયાતીર્થમાં રુદ્રમંદિરથી શરૂ થતા રથમાર્ગના દર્શનથી અને પિતામહ બ્રહ્માના દર્શનથી સર્વ પાપો નષ્ટ થાય છે. ગદાધર, માધવ—પરમપુરુષના દર્શનથી પણ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. ત્યાં મૌનવ્રતથી મહાત્મા સુર્યનારાયણ, ખાસ કરીને સુવર્ણમય સુર્યની પ્રાપ્તી થાય છે. બ્રહ્માની પૂજા કરવાથી બ્રહ્મલોક મળે છે અને સંધ્યાવંદન નિયમિત કરવાથી સર્વ વેદફળ પ્રાપ્ત થાય છે. સાંજે સરસ્વતીના દર્શનથી દાનફળ મળે છે. ધર્મવન અને ધર્મરાજના દર્શનથી ઋણમુક્તિ થાય છે. ગૌવનમાં ગાયના દર્શનથી પિતૃઓ બ્રહ્મલોકમાં પહોંચે છે. કોટીશ્વર અને અશ્વમેઘના દર્શનથી પણ ઋણમુક્તિ થાય છે. રામેશ્વર, જ્યાં ગદા ફરકે છે, તેના દર્શનથી સ્વર્ગપ્રાપ્તિ થાય છે. મુંડપૃષ્ઠ પર મહાચંડીના દર્શનથી મનવાંછિત ફળ મળે છે. ગોમક દેવના દર્શનથી અને માર્કંડેયેશ્વર તીર્થના દર્શનથી પિતૃઋણથી મુક્તિ મળે છે. આટલું બધું પુણ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે શું વધુ જરૂરી છે? પૃથ્વી પર જે-તે તીર્થ, મહાસાગર, તળાવો છે—તે બધાનું મહાત્મ્ય ગયામાં સમાયલું છે. પૃથ્વી પર પવિત્ર ગયા છે અને ગયામાં ગયાશિર છે. ઉત્તર દિશામાં સુવર્ણનદીઓ વચ્ચે નાભીતીર્થ મધ્યમાં છે. કૂવામાં પિંડદાન જેવા કર્મોથી પણ પિતૃઋણથી મુક્તિ મળે છે. આ રીતે, ગયાનું મહાત્મ્ય અને ત્યાંના તીર્થોનું ફળ ગરુડ પુરાણમાં સુંદર રીતે વર્ણવાયું છે.