ભગવાન ગૌરવવાળી ગોદાવરી નદી, તેમજ કલ્યાણ આપનાર પયોષણીનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયેલું છે. ગોકર્ણ તીર્થ સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે, અને મહિષ્મતી નગરી પણ પાવન છે. કૃતયુગમાં પવિત્રતા જ મુક્તિ આપે છે, અને અહીં શાર્ણગધર તીર્થ પણ નજીક છે. નંદીતીર્થ એવું પાવન સ્થાન છે કે જ્યાં યાત્રા કરવાથી કરોડો તીર્થફળ પ્રાપ્ત થાય છે. આ ઉપરાંત કૃષ્ણવેણી, ભીમરથી, ગંડકી અને ઈરાવતી જેવી પવિત્ર નદીઓનું પણ મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. પરંતુ, સર્વોત્તમ તીર્થ તો બ્રહ્મનિષ્ઠા છે—આત્મનિગ્રહ જ સાચું તીર્થ છે. જ્ઞાનરૂપ સરોવર અને ધ્યાનરૂપ જળમાં રાગ-દ્વેષના કલંક નાશ પામે છે. જે મનુષ્યો “આ તીર્થ છે, આ નથી” એમ ભેદ જુએ છે, તેઓને સત્યનું જ્ઞાન નથી. જે જાણે છે કે સર્વત્ર બ્રહ્મ છે, તેના માટે એ જ સર્વોત્તમ તીર્થ છે—એને બીજું તીર્થ શોધવાની જરૂર નથી. સર્વ નદીઓ, પર્વતો અને દેવાદિ દ્વારા પૂજિત તીર્થો—all ultimately point to the same truth. ગોદાવરીના સાત ઘાટે પાવન ગણાય છે અને કોણગિરિ પણ મહાતીર્થ છે. સહ્યાદ્રિ પર્વત ઉપર દેવાધિદેવ એકવીર અને સુરેશ્વરીનું નિવાસ છે. કનખલ તીર્થે સ્નાન કરનાર મનુષ્ય ફરી જન્મ લેતો નથી. આ બધું સાંભળ્યા પછી, બ્રહ્માએ દક્ષ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે વ્યાસજીને કહ્યું કે ગયા અવિનાશી છે અને સર્વને બ્રહ્મલોક આપનાર છે. આ રીતે 'સર્વ તીર્થ મહાત્મ્ય' નામનું એક્યાસીંમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. હવે વ્યાસજીએ 'ગયા મહાત્મ્ય'નું વર્ણન કર્યું—સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગયાનું મહાત્મ્ય. પ્રાચીન સમયમાં ગયાસુર નામનો મહાબલવાન દાનવ હતો. તેની કઠોર તપસ્યાથી પીડાયેલી દેવતાઓ હરી પાસે ગયા અને વિનંતી કરી કે તેની શક્તિનો અંત લાવો. દેવોએ કહ્યું કે તેનો વિશાળ દેહ પૃથ્વી પર પાડી દો. પછી દેવોએ ગયાસુરને કીકટ પ્રદેશમાં લાવીને ત્યાં સુવડાવ્યો. તેથી વિષ્ણુજી ગયામાં મુક્તિદાતા રૂપે સ્થિત છે. ત્યાં જનાર્દન, કાલેશ અને પ્રપિતામહ બ્રહ્મા પણ હાજર છે. જે મનુષ્ય ત્યાં યજ્ઞ, પિંડદાન, તર્પણ, સ્નાન વગેરે કર્મ કરે છે, તેને મહાફળ મળે છે. ગયાને સર્વોત્તમ તીર્થ જાણી, પ્રપિતામહ બ્રહ્માએ ત્યાં યજ્ઞ કર્યો હતો. તેમણે પવિત્ર જળવાહિની નદી, તળાવો વગેરેનું સર્જન કર્યું. ભગવાને ગયાની પાંચ ક્રોશ જમીન બ્રાહ્મણોને આપી. પછી બ્રાહ્મણો શાપગ્રસ્ત થઈ ત્યાં જ રહી ગયા. તેમના માટે નદી, પર્વત અને ધારા નિર્માણ થઈ. ગયામાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પુણ્યલોક પ્રાપ્ત થાય છે અને બ્રહ્મલોકમાં ગમન મળે છે. બ્રહ્મજ્ઞાન, ગયામાં શ્રાદ્ધ અને ગૌશાળામાં મૃત્યુ—આ ત્રણેય મહાપુણ્યદાયક છે. સમસ્ત સાગરો, નદીઓ, તળાવો, કૂવો—આ બધાની તુલનામાં ગયામાં પિંડદાનનું ફળ વિશિષ્ટ છે. બ્રહ્મહત્યાર, દ્રાક્ષાપાન, ચોરી, ગુરુપત્નીગમન, વિધિવિહિન મૃત્યુ, પશુ કે ચોરથી હત્યા—all these sins are absolved by rituals at Gaya. ગયામાં પિંડદાનથી જે ફળ મળે છે, તે અપ્રતિમ છે. આ રીતે 'ગયા મહાત્મ્ય' નામનું બ્યાસીંમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. કીકટ પ્રદેશમાં પાવન ગયા અને રાજગૃહનું પવિત્ર વન આવેલું છે. પૂર્વે મુંડપૃષ્ઠ, પશ્ચિમ, દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ અન્ય પવિત્ર સ્થાનો છે. ગયાનું ક્ષેત્ર પાંચ ક્રોશ જેટલું વિસ્તૃત છે, અને ગયાશિર એક ક્રોશ છે. ત્યાં જનાર્દન પર્વત અને ઉત્તરમાનસ કૂવામાંથી પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓને ઉત્તમ ગતિ મળે છે. આ રીતે સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગયાના મહાત્મ્યનું વર્ણન પૂર્ણ થાય છે.