શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના આ અદ્ભુત અધ્યાયોમાં રત્નોની વિશિષ્ટ પરખ અને ગુણોનું વર્ણન થાય છે. પ્રથમ, એમરલ્ડ વિશે જણાવાય છે કે સાંધા પર સૂકાઈ ગયેલા રત્નો એક અલગ પ્રકારના એમરલ્ડ બની જાય છે. ભલ્લાતક અને પુત્રિકા નામ તેમના રંગ પ્રમાણે આપવામાં આવ્યા છે. પુત્રિકા રત્નને લિનેનના કપડાથી ઘસવામાં આવે ત્યારે તેનું તેજ ગુમ થઈ જાય છે. એમરલ્ડના અનેક રૂપ અને ગુણો હોવા છતાં, એ એમરલ્ડના મૂળ લક્ષણોનું અનુસરણ કરે છે. આ ઉપરાંત, હીરા, મૂતી અને કેટલાક અન્ય 'દ્વિજ' રત્નો પણ જોવા મળે છે. કેટલાક રત્નોમાં સીધાશીપ હોવાને કારણે વિશિષ્ટ ગુણો ઉત્પન્ન થાય છે. રત્નોનું ઉપયોગ સ્નાન, આચમન, જપ અને રક્ષણ મંત્રોની વિધિમાં થાય છે; દેવ, પિતૃ, અતિથિ અને ગુરુના સન્માનમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. ગુણવત્તાવાળું, દોષમુક્ત રત્ન સોનામાં જડવામાં આવે છે. પદ્મરાગ રત્નનું મૂલ્ય તોલીને નક્કી થાય છે, અને તેમાં દોષ હોય તો તેનું મૂલ્ય ઘટે છે. એમરલ્ડની પરખનો અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે. પછી, 'ઇન્દ્રનીલ'ના પરખ અંગે વર્ણન શરૂ થાય છે. સિહલ દેશની કન્યાઓના હાથના કોમળ અંકુર, પાનના ટોચ, નવા ખીલેલા ધાન અને મોતીના શાખાઓ ત્યાં જોવા મળે છે. સમુદ્રકિનારા જમીન, વિશાળ અને તેજસ્વી, સુંદર તરંગોના ફેનો જેવું દેખાય છે. ત્યાં જ, વાદળી કમળ જેવા ફૂલો, મયુરના ગળા, હલધર દેવના વસ્ત્ર, મધમાખી, ધનુષ, હરાના કંઠ અને લાલ ફૂલો જોવા મળે છે. કેટલાક ફૂલો શુદ્ધ જળના તળાવ જેવા, જળની કિરણ જેમ કે, અને મયુરના જૂથ જેવા દેખાય છે. એ એક જ પ્રકારના, સ્પષ્ટ અને સુંદર રંગોથી ઝળહળતા છે. માટીના, પથ્થરના અને પર્વતના ભયથી સંકળાયેલા છે. એ જ સ્થળે, રત્નો જન્મે છે અને પ્રશંસા પામે છે. પદ્મરાગ રત્ન પહેરવાથી જે ગુણો દેખાય છે, તેનું વર્ણન થાય છે. પદ્મરાગના ત્રણ પ્રકારના ઉત્પત્તિ હોય છે. પરીક્ષણ અને કસોટી દ્વારા પદ્મરાગની પરખ કરવી જોઈએ. એ રત્ન આગમાં કેટલું ટકે છે, એ પણ ધ્યાનમાં લેવાય છે, પણ એ પરીક્ષણ માટે નહીં, ગુણો વધારવા માટે હોય છે. આગથી ટકી શકે તેવું ન હોય તો, બળી જવાની દોષથી રત્ન બગડી જાય છે. વિદ્વાન લોકો કાચ, વાદળી કમળ, કરવીર, સ્ફટિક અને બિલાડીની આંખ જેવા પથ્થરો ઓળખે છે. એમાં વજન અને કઠિનતા સમજવી જરૂરી છે. કેટલાક નીલમમાં તાંબાની ઝાંખી હોય છે. વાદળી પથ્થરનું તેજ મધ્યમાં ઇન્દ્રધનુષની કિરણ જેવું ઝળહળે છે. રંગની પ્રચુરતા હોવાને કારણે એ પથ્થર સો ગણી浓 દૂધમાં રહે છે. ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું પદ્મરાગ માષા દાણા સામે તોલીને મૂલ્ય નક્કી થાય છે. 'ઇન્દ્રનીલ'ના પરખનો અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે. ત્યારબાદ, વૈદૂર્ય અને પદ્મરાગ, જે કર્કેટા અને ભીષ્મકમાં મળે છે, તેનો ઉલ્લેખ થાય છે. યુગના અંતે સમુદ્ર ઉથલાય ત્યારે દાનવનો ધ્વનિ ઉત્પન્ન થાય છે. એ ધ્વનિથી, પર્વતના ઊંચા શિખરો નજીક ખાણમાં ઉત્તમ ગુણો આવે છે. દાનવના સ્વામીના રત્નો, જેનું ધ્વનિ વીજળી જેવી છે, એ મેઘના રંગ જેવી સુંદરતા ધરાવે છે. પદ્મરાગ ઉદાહરણ તરીકે, પૃથ્વી પર મળતા રત્નોના રંગો અનેક પ્રકારના હોય છે. એમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ મયુરના ગળાની વાદળી ઝાંખી હોય છે, અથવા વાંસપાનની પાંખ જેવી દેખાય છે. ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું વૈદૂર્ય રત્ન તેના ધારકને અન્ય લોકોમાં સર્વોચ્ચ તેજ આપે છે. આ રીતે, શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના આ અધ્યાયોમાં રત્નોની પરખ, ગુણ, અને તેમના ઉત્પત્તિ-સ્થાનનું વિવરણ શ્રદ્ધાપૂર્વક, વિશદ અને સુંદર રીતે આપવામાં આવ્યું છે.