ગરુડપુરાણમ્

કહાણી શરૂ થાય છે રત્નોની વિશેષતા અને તેમના પરિક્ષણ વિશેના વિધાન સાથે. જ્યારે કોઈ રત્ન એવા કુટુંબોમાં ઉત્પન્ન થાય છે જે નાશ પામેલા હોય, અથવા અશુભ દિવસોમાં જન્મે છે, ત્યારે—even if those gems are purified—રાજાઓએ એ રત્નોનું મૂલ્યાંકન વિદ્વાન, નિષ્ણાત અને અનુભવી રત્ન-પરિક્ષક પાસેથી કરાવવું જોઈએ. વિશેષ કરીને, હીરા—જેને વિદ્વાનોએ મહાન શક્તિ ધરાવતું ગણાવ્યું છે—તેની વિશેષતા એવી છે કે, તેનું એક ટુકડો પણ ધરતી પર પડે, તો તે હેમમાટંગ, સૌરાષ્ટ્ર, પૌણ્ડ્ર, કલિંગ અને કોશલ જેવા પ્રદેશોમાં મળે છે. હિમાલયમાંથી મળતા હીરા તાંબાક્ષ રંગના હોય છે; ચંદ્રથી મળતા ચંદ્ર જેવા; બાંબુના કિનારે મળતાં સૌવીર પથ્થરો તરીકે ઓળખાય છે; અને કાળા કમળ કે વાદળ જેવા તથા તાંબાક્ષ રંગના હીરા સૌરાષ્ટ્રમાંથી હોવા યાદ કરવામાં આવે છે. સારા હીરા ખૂબ જ હળવા રંગ અને ગુણવત્તા ધરાવતા, બાજુઓ સારી રીતે ઘડાયેલા, સમાન રીતે લાઇન, બિંદુ, ડાઘથી ચિહ્નિત, અને કાગડાની પગલીઓ જેવી ખામીઓથી મુક્ત હોવા જોઈએ. હીરામાં રંગોની ગોઠવણીથી—even the forms of the gods are described. લીલો, સફેદ, પીળો, કાંતિ, કાળો અને તાંબાક્ષ—આ બધા સ્વભાવથી આનંદદાયક છે. બ્રાહ્મણ માટે હીરા શંખ, કમળ અથવા સ્ફટિક જેવી શુદ્ધતા ધરાવતું હોવું જોઈએ; ક્ષત્રિય માટે તે ખરગોશ, ભૂરો અથવા આંખના રંગ જેવું હોવું જોઈએ. પૃથ્વીના રાજાઓ માટે વિદ્વાનોએ બે હીરાના રંગો નિર્દેશ્યા છે, પણ એ બધાં માટે સામાન્ય નથી. બધા રંગોનું પ્રભાવ હોય, બધા ગુણધર્મો ધરાવતું હીરા સર્વત્ર માટે યોગ્ય ગણાય છે. નીચે અને ઉપરના રૂપથી જે રંગમિશ્રણ થાય છે, તે પ્રમાણે પણ હીરાનું મૂલ્યાંકન થાય છે. વિદ્વાન વ્યક્તિએ માત્ર માર્ગ અથવા રૂપના વિભાજનથી હીરા પસંદ ન કરવું જોઈએ. જો હીરાના ટોચમાં ફાટ, તૂટી ગયેલ, અથવા આગથી ફાટેલું હોય, અથવા ડાઘ-ચિહ્નોથી ઢંકાયેલ હોય, તો તે મધ્યમ ગુણવત્તાનું ગણાય છે. જો કોઈ ભાગમાં લોહીની જેમ દેખાતું, કે લાલ રંગનું ચિહ્ન હોય, તો પણ એ ધ્યાનમાં લેવાય છે. હીરાની ધાર, બાજુઓ અને પૃષ્ઠ છ, આઠ, કે બાર હોય છે. છ ફેસવાળું, શુદ્ધ, નિર્દોષ, તીવ્ર અને સ્પષ્ટ ધારવાળું, રંગ, પ્રકાશ, સારી બાજુઓ અને ખામીઓથી મુક્ત હીરા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જે વ્યક્તિ હંમેશા તીવ્ર ટોચ, નિર્દોષ અને તમામ ખામીઓથી મુક્ત હીરા પહેરે છે, તેનું શરીર ભક્તિપૂર્વક, તો તે સાપ, અગ્નિ, ઝેર, વાઘ, ચોર, પાણી અને અન્ય જોખમોથી સુરક્ષિત રહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ તમામ ખામીઓથી મુક્ત, વીસ ચોખાના દાણા જેટલું વજન ધરાવતું હીરા પહેરે છે, તો તે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જો તે ત્રીજું, અડધું, ચોથું, ત્રેવીસ, ત્રીસ, કે અડધા ભાગમાં ઓછું હોય, તો પણ મૂલ્યાંકન accordingly થાય છે. મૂળભૂત કિંમત હીરાની બાર ચોખાના દાણા જેટલી ગણવામાં આવે છે, પણ હીરા પહેરવાની પદ્ધતિ માત્ર દાણા પર આધારિત નથી. જે હીરા બધા ગુણોથી યુક્ત હોય છે, તે પાણી કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. થોડું પણ દોષ, દેખાય કે ન દેખાય, તો તે દોષિત ગણાય છે. હીરાની ખામી સ્પષ્ટ, બહુ, ઓછી કે વધુ હોય, તો પણ તે સ્પષ્ટ છે. જો હીરા તેના શણગારમાં સ્પષ્ટ દોષ દર્શાવે, તો પણ એ દોષ તરીકે જ જોવામાં આવે છે. પહેલેથી ગુણોથી યુક્ત હીરા, પછી શણગાર સમયે દોષ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. મહિલાએ, જો તે સારા પુત્ર માટે ઈચ્છા રાખે, તો—even if the diamond is of high quality—હીરા ન પહેરવું જોઈએ. લોખંડ, લાલ સ્પિનેલ અને હેસોનાઇટથી પણ કુશળ લોકો હીરાની નકલ બનાવે છે. તેમનું પરિક્ષણ સ્ફટિક, કોરન્ડમ અને ઘસવાની પથ્થરથી કરવું જોઈએ. સાચા હીરા એ બધાને ઘસી શકે છે, પણ તે પોતે ઘસાતો નથી. ખોટા હીરાના મામલે નિષ્ણાતો વિરુદ્ધ વર્ણન કરે છે. હીરા માત્ર બીજા હીરાથી જ ઘસાઈ શકે છે, બીજાથી નહીં. જે હીરા ઘડાય છે, તેનું તેજ ઉપર નહીં જાય; બાજુથી ઘસવામાં આવે, તો તે બાજુઓ પર અસર કરે છે. જ્યાં સુધી—even if its tip is broken, or it has a spot, a line, or is discolored—તેનું મૂલ્યાંકન અને ગુણવત્તા નિર્ધારિત થાય છે. આ રીતે, શાસ્ત્રોમાં હીરાની ઓળખ, ગુણવત્તા, ખામી, અને પરિક્ષણ વિશે વિશદ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.