ગરુડપુરાણમ્

ગરુડ પુરાણનાં શાસ્ત્રોક્ત વર્ણન અનુસાર, મનુષ્યના શરીર અને સ્વભાવમાં રહેલા વિવિધ ચિહ્નો જીવનના ભાગ્ય, આયુષ્ય અને ગૌરવના સંકેતો આપે છે. જે પુરુષનું મૂત્ર અવાજ વિના વહે છે, તે રાજા સમાન ગણાય છે; જ્યારે અવાજ સાથે મૂત્ર વહે છે, તે રાજા નથી. જેમનું પેટ સાપ જેવી આકાર ધરાવે છે, તેઓ ગરીબ ગણાય છે. આદમીના આયુષ્યનું નિર્ધારણ હાથની રેખાઓ પરથી થાય છે. જે પુરુષ સુખી છે અને પુત્રથી સુખી છે, તેના આયુષ્ય સાઠ વર્ષ ગણાય છે. જો કાન સુધી પહોંચતી એક સીધી રેખા હોય, તો તે વ્યક્તિનું આયુષ્ય એકસો વર્ષનું ગણાય છે. બે રેખાઓ હોય તો સત્તર વર્ષ અને ત્રણ રેખાઓ હોય તો સાઠ વર્ષનું આયુષ્ય ગણાય છે. જો રેખાઓ ઓછી હોય તો આયુષ્ય ચાલીસ વર્ષનું ગણાય છે. ક્યારેક કપાળ પર ત્રિશૂલ અથવા ભાલા જેવા ચિહ્નો દેખાય છે. જીવનરેખા મધ્યમ અને અનામિકા વચ્ચે હોય છે. જ્ઞાનરેખા અંગૂઠાથી શરૂ થાય છે અને જીવનરેખા લિટલ ફિંગર તરફ પ્રવેશે છે. હાથની રેખાઓથી મનુષ્યનું આયુષ્ય જાણી શકાય છે. જો જીવનરેખા લિટલ ફિંગર પરથી શરૂ થઈને મધ્યમાની તરફ જાય તો તે પણ વિશેષ ગણાય છે. આ પ્રકરણ 'શરીર પરના ચિહ્નોનું વર્ણન' નામે પૂર્ણ થાય છે. પછી સ્ત્રીઓના લક્ષણોનું વર્ણન આવે છે. જે સ્ત્રીના વાળ વાંકડિયા અને ચહેરો ગોળ હોય, જેમની ત્વચા સુવર્ણ સમાન અને હાથ કમળ જેવા લાલ હોય, જેમની આંખો પણ ગોળ અને વાળ લહેરિયા હોય, અને ચહેરો પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી હોય — એવી સ્ત્રી શુભ માનવામાં આવે છે. જો હાથમાં રેખાઓ વધુ હોય તો મુશ્કેલીઓ આવે છે; ઓછી રેખાઓ હોય તો ધનનો અભાવ રહે છે. કર્મમાં એવી સ્ત્રી સલાહકાર હોય છે, ધર્મમાં પવિત્ર અને કૌશલ્યમાં પ્રવીણ હોય છે. જે સ્ત્રીના હાથે હાથીની અંકુશ, કાનની વાળી અથવા ચક્ર જેવા ચિહ્નો હોય, જેમના બાજુઓ અને સ્તન પર વાળ હોય, જેમની હથેળીમાં કિલ્લા અને દ્વાર સમાન રેખાઓ જોવા મળે, જેમની વાળની રેખા ઊંચી, પીળાશ અને સતત હોય, જેમની અનામિકા અને અંગૂઠો જમીનને સ્પર્શતા નથી, અને જેમના પગની ચાલથી ધરા ધ્રુજી જાય, એવી સ્ત્રી વિશેષ ગણાય છે. આખોમાં ભેજ હોય તો શુભ ફળ મળે છે; દાંત ભીના હોય તો ભોજનનો આનંદ મળે છે. સ્ત્રીના પગ ત્યારે શુભ ગણાય છે જ્યારે નખ લાલ અને ચમકદાર હોય, પગ ઊંચા અને મૃદુ હોય. પગનો પસીનો ન આવે, પગના તળિયા નરમ અને કોમળ હોય તો પણ તે સ્ત્રી પ્રશંસનીય ગણાય છે. જેમના અંગ ગુપ્ત, વિશાળ અને પિપળા પાન જેવા હોય, પેટ અને સ્તન વાળરહિત હોય, અને કમરમાં ત્રણ વાળરહિત વંધ હોય, એવી સ્ત્રી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આ પ્રકરણ 'સ્ત્રીઓના લક્ષણોનું વર્ણન' નામે પૂર્ણ થાય છે. પછી સમુદ્રમુનિ દ્વારા પુરુષ અને સ્ત્રીના શુભ લક્ષણોનું વર્ણન થાય છે. તેમના પગ પસીનાવિહીન, તળિયા નરમ અને કમળના અંદરના ભાગ જેવા હોય છે. પગના ટાંક ઊંચા, એડી છુપાયેલી અને સુંદર બનેલી હોય છે, જે રાજાની યાદ અપાવે છે. પગ સુકા હોય છે, નખ પીળા અને અંગૂઠા નજીકના આંગળીઓ વચ્ચે અંતર હોય છે. પગની હાડકીઓ બાંસ જેવી હોય છે, પિંડળી શંખ અથવા ખુરપા જેવી હોય છે. જાંઘ પર નરમ વાળ હોય છે, જાંઘ સમાન હોય અને હાથી જેવી તેજસ્વી હોય છે. જે પુરુષની જાંઘ શિયાળ જેવી વાળરહિત હોય અને મૂળે માત્ર એકાદ વાળ હોય, એવા પુરુષને અશુભ અને નિંદિત ગણવામાં આવે છે. જે પુરુષના ઘૂંટણમાં માંસ ઓછું હોય, તેનું ભાગ્ય ઓછું હોય છે અને સ્ત્રીને પણ તેમાં આનંદ ઓછો મળે છે. મોટા જાંઘો હોય તો આયુષ્ય લાંબું ગણાય છે, અને નાના અંગવાળા પુરુષ ધનવાન ગણાય છે. આ રીતે, શ્રીમદ્‌ગરુડ પુરાણના આ પ્રકરણોમાં શરીરનાં વિવિધ ચિહ્નો, રેખાઓ અને લક્ષણોની વિશદ રીતે વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે, જે મનુષ્યના આયુષ્ય, ભાગ્ય અને ગુણોને દર્શાવે છે.