ગરુડપુરાણમ્

પિષંગ રંગના, પવન જેટલા ઝડપી અને આઠ ઘોડાઓ સાથે જોડાયેલો મહાન રથ, શુક્રના રથને સેવકો અને ધ્વજ સાથે શોભા આપે છે. ભૌમનો મહાન રથ પણ અતિ સુંદર, સોનાનો અને આઠ ઘોડાઓ દ્વારા ખેંચાય છે. આ રથને પદ્મરાગ મણિ જેવા લાલ રંગના, અગ્નિથી જન્મેલા ઘોડાઓ જોડાયેલા છે. બ્રહસ્પતિ એક વર્ષ સુધી રાશિચક્રના દરેક રાશિમાં સ્થિર રહે છે. શનૈશ્વર ધીરજથી, ધીમે ધીમે આગળ વધે છે. હે શિવ, જેમણે એકવાર યજ્ઞ અર્પણ કર્યું છે, તેઓ સર્વજીવોના અધિપતિઓથી સદાકાળ મુક્ત થઈ જાય છે. તેઓ પાંખડાની ધૂમ જેવી ચમકદાર અને લાકના રંગે લાલ હોય છે. આ રીતે, 'ભુવનકોશનું વર્ણન' નામના અઠાવનમા અધ્યાયનો આચાર વિભાગમાં શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના પ્રથમ ભાગમાં અંત આવે છે. આ પછી, ભૂમિગોળના માપનું વિવરણ આપ્યા પછી, કેશવ એ જ્યોતિષવિદ્યાનું વિવરણ શરૂ કરે છે. કૃત્તિકા પર અગ્નિનું અધિપત્ય છે, રોહિણી પર બ્રહ્માનું. પુનર્વસુ પર અદિતી અને તિષ્ય પર ગુરુ દેવતા છે. પૂર્વફલ્ગુની પર ભગ અને ઉત્તરફલ્ગુની પર આર્યમાન છે. સ્વાતી પર વાયુનું અધિપત્ય છે. અનુરાધા પર મિત્ર, જયેષ્ઠા પર શક્ર છે. પુર્વા અને ઉત્તર આષાઢા પર વિશ્વદેવાઓ છે. ધનિષ્ઠા વિદ્વानोंમાં વાસવાનું તારું કહેવાય છે. પૂર્વભાદ્રપદા પર અજ એકપાદ, ઉત્તરભાદ્રપદા પર અહિર્બુધ્ન્ય છે. ભરણીના તારામાં યમનું અધિપત્ય છે. આ રીતે તારાઓના દેવતાઓનું વર્ણન થાય છે. દશમીના ઉત્તરાર્ધમાં ઉત્તર દિશામાં મહેશ્વરી, છઠ્ઠી અને ચૌદમી તિથિમાં પશ્ચિમ દિશામાં ઇન્દ્રાણી, અષ્ટમી અને અમાવસ્યા પર મહાલક્ષ્મી, બારમી અને ચોથી તિથિમાં દક્ષિણપશ્ચિમમાં કૌમારી સ્થાપિત છે. અશ્વિની, મૈત્ર, રેતી, મૃગ, મૂલ અને પુનર્વસુ— તથા હસ્તથી શરૂ થતી પાંચ નક્ષત્રો અને ત્રણ ઉત્તર દિશાની નક્ષત્રો— ચંદ્રમંડળના ગ્રુપમાં, વસ્ત્ર અને આવરણ માટે યોગ્ય નક્ષત્રો શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ત્રણ પૂર્વ દિશાની અને નીચે તાકતી નક્ષત્રો પણ વર્ણવાય છે. દેવતાઓ માટે મંદિરોનું ખોદકામ અને ખજાનાની ખોદાઈ— હે વૃષધ્વજ, આવા કાર્ય માટે માત્ર નીચે તાકતી નક્ષત્રો જ પસંદ કરવી જોઈએ. અનુરાધા, મૃગશિર્ષા અને જયેષ્ઠા બાજુ તરફ તાકતી કહેવાય છે. બીજ વાવવું અને આવવું-જવું જેવા કાર્ય માટે આ નક્ષત્રો યોગ્ય છે. બાજુના કાર્ય માટે, આવા સમયે જ કરવું જોઈએ. વરુણ, શ્રવણ અને નવ અન્ય નક્ષત્રો ઉપર તાકતી કહેવાય છે. તમામ ઊંચા કાર્ય માટે આવા ઉપર તાકતી નક્ષત્રો પસંદ કરવા જોઈએ. અમાવસ્યા, પૂનમ, બારમી અને ચૌદમી તિથિ— ત્રીજી તિથિ પૃથ્વીપુત્ર સાથે અને ચોથી શનૈશ્વર સાથે સંબંધિત છે. સાતમી સોમપુત્ર સાથે અને અષ્ટમી ભૌમ તથા સૂર્ય સાથે. અગિયારમી બ્રહસ્પતિ અને શુક્ર સાથે, બારમી પુન: બુધ સાથે. પૂનમ અને અમાવસ્યા પણ બ્રહસ્પતિ માટે શ્રેષ્ઠ છે. દસમી પર ભૌમ, નવમી પર બુધ ટાળવા જોઈએ. આ રીતે, શાસ્ત્રોક્ત જ્યોતિષ વિધાનો, તિથિ, નક્ષત્ર અને દેવતાઓના અધિપત્યનું વિવરણ શ્રી કેશવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું.