ગરુડપુરાણમ્

આવિધિની શરૂઆતમાં, આચાર્ય પાત્રને “ઔષધી” મંત્રથી પાવન કરે છે. ત્યારબાદ, સમુદ્રજળથી અભિષેક કરીને ફરીથી અર્ગ્ય અર્પિત કરે છે. પોતાના શાસ્ત્ર અનુસાર પ્રાપ્ત થયેલા વસ્ત્ર લઈને, “તમે યુવાન છો” એવું કહીને, “શંભુ માટે” મંત્ર ઉચ્ચારીને તે વસ્ત્રો શય્યાના ઉપર ગોઠવે છે. પછી, પરમ તત્ત્વમાં સ્થિત રહી, મંત્રોની સ્થાપના કરે છે. મૂર્તિને કપડાંથી ઢાંકી, સ્વાભાવિક રીતે તેની પૂજા થાય છે. પછી, જોડી વસ્ત્રો અને પ્રણવ (ૐ) સાથે તેને આવરે છે. યજ્ઞવેદી પાસે ઊભા રહીને અગ્નિ સ્થાપિત કરે છે. આ પછી શ્રીસૂક્ત, પાવમાન્ય, વાસદામ્ય અને અસવજિન સ્તોત્રોનું પઠન કરે છે. રુદ્ર, પુરુષસૂક્ત અને શુક્રીય સ્તોત્રના અધ્યાયોનું પણ ઉચ્ચારણ થાય છે. વૈદિક વ્રત, વામદેવ, જ્યેષ્ઠસામન અને રથંતર પણ ગાય છે. ત્યારબાદ, અથર્વશીરસ અને અથર્વવેદના કુંભસૂક્તનું પણ પઠન થાય છે. આચાર્ય વિશેષ રૂપે શસ્ત્રમંત્રથી યજ્ઞવેદીને છાંટે છે. પછી, જાતવેદસ અગ્નિને આગળ સ્થાપે છે. ત્યારબાદ, આચાર્ય સર્વ મંત્રો સાથે તેને અમૃત સમાન બનાવે છે અને વૈષ્ણવ યોગપદ્ધતિથી પરમ તેજસ્વિતા પ્રગટાવે છે. સામાન્ય મંત્રથી અથવા પોતાના પરંપરાગત મંત્રથી—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, હર અને ઈશાનનું પૂજન થાય છે. જેને મંત્ર નથી, તેને પણ દર્ભ ઘાસ અને જળથી સ્પર્શ કરવાથી પવિત્રતા પ્રાપ્ત થાય છે. જ્યારે અગ્નિ દર્ભથી ઘેરી લેવાય છે, ત્યારે તે પોતે હાજર થઈ જાય છે. કેટલાક આચાર્યો જન્માદિ સંસ્કાર પછી તરત જ આ વિધિ ઈચ્છે છે. પછી આચાર્ય ગૌમય ઘી મંત્રોથી પાવન કરે છે. ત્યારબાદ, પાંચ વાર પાંચ ઘૃતાહુતિ આપે છે—પોતાના શાસ્ત્રોક્ત મંત્રો અને પ્રણવ સાથે. આ રીતે ઉત્પન્ન થયેલો અગ્નિ સર્વવિધિમાં સિદ્ધિ આપે છે. ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓને તેમના પોતાના મંત્રો સાથે, દરેકને શતાહુતિ આપે છે. પછી, યજમાન પોતાનો ભાગ ઘૃતપાત્રમાં મૂકે છે. એકાગ્રચિત્ત થઈને, પૂર્ણાહુતિ અર્પણ કરે છે. પ્રાણીઓ, દેવતાઓ અને નાગો માટે, જેવું વિધિમાં નિર્ધારિત છે, તેમ કરે છે. ઘી બંને માટે સહાયક છે અને તેમના પોતાના પાત્રમાં મુખ્ય બની જાય છે. જ્યેષ્ઠસામન અને ભારુંડને પશ્ચિમ દિશામાં લઈ જાય છે. દરેક દેવતાને હજારો અર્પણ આપ્યા પછી, તેમને મસ્તક પર સ્થાપે છે. મસ્તકના સ્થાનો પર અર્પણ કરે છે અને ક્રમશ: તેમાં પ્રવેશ કરે છે. અથવા, દ્વિજજનોએ પોતાના શાસ્ત્રોક્ત મંત્રો કે ગાયત્રી પણ ઉપયોગી કરી શકે છે. આ રીતે હોદાન વિધિ પૂર્ણ કર્યા પછી, આચાર્ય મંત્રોની સ્થાપના કરે છે: “અગ્નિ, આવો!” બંને જાંઘ પર; “દેવતાઓ અમને કલ્યાણ આપે”—મણકાં પર; “તને દીર્ઘ આયુષ્ય મળે”—હૃદય પર; “તને તેજ મળે”—કંઠ પર; “મસ્તક બની જાઓ”—મસ્તક પર, એમ મંત્રો સ્થાપી પછી હોમ કરે છે. “વેદ”, “શુભ દિવસ” એમ બોલીને મંદિરની પરિક્રમા કરે છે. દિશાના દિક્પાલો, રત્નો, ધાતુઓ અને ઔષધિઓનું પણ સન્માન કરે છે. આ રીતે, વિધિ ક્રમશ: પૂર્ણ થાય છે.