Garuda Purana

नत्वा स्तुत्वा बहुविधमुवाचानुवसन्नृपः । यतः समागतो देवः पुनस्तत्रैव नीयताम् ॥ २,६.

Having bowed and offered many kinds of praise, the king, seated, spoke: 'Since the god has arrived, let him be led back there again.'

इति श्रुत्वा वचो राज्ञः पप्रच्छ द्विजपुङ्गवः । ब्राह्मण उवाच । कोऽयं देश कुतो लोका उत्तमा मध्यमाधमाः ॥ २,६.

Hearing these words of the king, the foremost of Brahmins asked: The Brahmin said: 'What is this place? From where are these worlds—superior, middling, and inferior?'

केन पुण्येन तु भवान्पारमेष्ट्यविभूषितः । किमर्थमहमानीतः पुनस्तत्रैव नीयते ॥ २,६.

'By what merit have you been adorned with the splendor of Brahma? For what reason have I been brought here, and why am I to be led back there again?'

अपूर्वमिव पश्यामि सर्वं स्वप्नगतो यथा । राजोवाच । स्वधर्मनिरतो यस्तु हरिभक्तिरतः सदा ॥ २,६.

'I see everything as if unprecedented, as if in a dream.' The king said: 'He who is devoted to his own duty and always engaged in devotion to Hari—'

विरक्त इन्द्रियार्थेभ्यः स मे पूज्यो न संशयः । तीर्थयात्रापरो नित्यं वृषोत्सर्गविशेषवित् ॥ २,६.

'Detached from sense objects, he is worthy of my worship, without doubt; always intent on pilgrimages, and knowing the special rites of bull-offering.'

सत्यदानपरो यस्तु स नमस्यो दिवौकसाम् । दर्शनार्थमिहानीतः पूजार्हश्च परन्तप ॥ २,६.

'He who is devoted to truth and charity is to be honored even by the gods; he has been brought here for a vision, and is worthy of worship, O subduer of foes.'

अनुगृहाण मां देव क्षमस्व मम साहसम् । इत्युक्त्वा दर्शयामास मन्त्रिणां संज्ञया भ्रुवः ॥ २,६.

'Grant me your favor, O god, forgive my offense.' Having spoken thus, he signaled with his eyebrows to his ministers.

वदिष्यति समग्रं ते स्वयं वक्तुं न साम्प्रतम् । सामन्तः सर्ववेदज्ञो ज्ञात्वा हार्दं नृपस्य च ॥ २,६.

'He will tell you everything in full; it is not the time for me to speak now.' The chief minister, knowing all the Vedas and the king's heart—

विपश्चिदुवाच । पूर्वजन्मनि वैश्योऽयं विश्वम्भर इति श्रुतः । विराधनगरे विप्र द्विजदेवविभूषिते ॥ २,६.

The learned one said: 'In a previous birth, this one was a Vaiśya named Viśvambhara, in the city of Virādhana, O Brahmin, renowned for its Brahmins and gods.'

वैश्यवृत्त्या सदा जीवन्कुटुम्बपरिपालकः । गवां शुश्रूषको नित्यं ब्राह्मणानाञ्च पूजकः ॥ २,६.

Always living by the occupation of a Vaiśya, maintaining his family, ever caring for cows, and honoring the Brāhmaṇas.

पात्रदानपरो नित्यमातिथेयाग्निसेवकः । गार्हस्थ्यं विधिवच्चक्रे भार्यया सत्यमेधया ॥ २,६.

Constantly devoted to giving gifts, serving guests and the sacred fire, he performed household duties properly with his faithful and truthful wife.

स्मार्तेन लोकानजयच्छ्रौतेन त हविर्भुजः । कदाचिद्बन्धुभिः साकं कृत्वा तीर्थानि भूरिशः ॥ २,६.

By the rites prescribed in the Smṛtis he attained the worlds, and by the Śrauta rites he became a partaker of the oblations; sometimes, together with relatives, he visited many holy places.

यावदायाति सदनं दृष्टवांल्लोमशं पथि । दण्डवत्प्रणिपत्याशु कृताञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ २,६.

As he was returning home, he saw Lomaśa on the path, and quickly bowed down in prostration, standing with hands joined in reverence.

पप्रच्छ विनयोपेतं करुणावारिवारिधिः । ऋषिरुवाच । कुत आगम्यते साधो ब्राह्मणैर्बन्धुभिर्युतः ॥ २,६.

The sage, an ocean of compassion, asked him, who was endowed with humility: 'From where do you come, O good man, accompanied by Brāhmaṇas and relatives?'

दृष्ट्वा त्वां धर्मनिलयं प्रक्लिन्नं मानसं मम । विश्वम्भर उवाच । शीर्यमाणं शरीरं हि ज्ञात्वा मृत्युं पुरः स्थितम् ॥ २,६.

Seeing you, O abode of righteousness, my mind has become deeply moved. Viśvambhara said: 'Knowing that my body is decaying and death stands before me—'

भार्यया धर्मचारिण्या तीर्थयात्रां विनिर्गतः । कृत्वा तीर्थानि विधिवद्विश्राण्य विपुलं वसु ॥ २,६.

'With my virtuous wife, I set out on pilgrimage; having duly visited the holy places, I distributed abundant wealth.'

यावद्व्रजाम्यहं वेश्म भवान् दृष्टिपथं गतः । लोमश उवाच । तीर्थानि सन्ति भूरीणि वर्षैऽस्मिन् भारते शुभे ॥ २,६.

'As I was returning home, you came into my sight.' Lomaśa said: 'There are many holy places in this blessed land of Bhārata.'

यत्त्वया ह्युपचीर्णानि तानि सर्वाणि मे वद । वैश्य उवाच । गङ्गा च सूर्य तनया महापुण्या सरस्वती ॥ २,६.

'Tell me all the holy places you have visited.' The Vaiśya said: 'The Gaṅgā, the highly meritorious Sarasvatī, daughter of the Sun—'

दशाश्वमेधैरयजद्यत्र ब्रह्मा सुरेश्वरः । तीर्थराजस्ततः काशी महादेवो दयानिधिः ॥ २,६.

'Where Brahmā, lord of the gods, performed ten Aśvamedha sacrifices; then Kāśī, the king of holy places, and Mahādeva, the ocean of compassion.'

मृतानां यत्र जन्तूनां कर्णे जपति तारकम् । पुलहस्याश्रमं पुण्यं फल्गुतीर्थञ्च गण्डकी ॥ २,६.

'Where, for the departed beings, the Tāraka mantra is recited in the ear; the sacred hermitage of Pulaha, the holy Phalgu, and the Gaṇḍakī.'

चक्रतीर्थं नैमिषञ्च शिवतीर्थमनन्तकम् । गोप्रतारकनागेशमयोध्याबिन्दुसंज्ञितम् ॥ २,६.

'Cakratīrtha, Naimiṣa, the endless Śiva-tīrtha, Gopratāra, Kanāgeśa, Ayodhyā, and the place called Bindu.'

यत्रास्त मुक्तिदः साक्षाद्रामो राजीवलोचनः । आग्नेयं वायुकौबेरं कौमारं भूरुहां पुनः ॥ २,६.

'Where Lord Rāma, lotus-eyed, directly grants liberation; the sacred places of Agni, Vāyu, Kubera, Kumāra, and again Bhūruha.'

सौकरं मथुरा यत्र नित्यं सन्निहतो हरिः । पुष्करं सत्यतीर्थञ्च ज्वालतीर्थं दिनेश्वरम् ॥ २,६.

'Saukara, where Hari is always present in Mathurā; Puṣkara, Satyatīrtha, Jvālatīrtha, and Dineśvara.'

इन्द्रतीर्थं कुरुक्षेत्रं यत्र प्राची सरस्वती । तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या मलयः कृष्णवेणिका ॥ २,६.

'Indratīrtha, Kurukṣetra, where the eastern Sarasvatī flows; Tāpi, Payoṣṇī, Nirvindhyā, Malaya, and Kṛṣṇaveṇikā.'

गोदावरी दण्डकञ्च ताम्रचूडं सदोदकम् । द्यावाभूमीश्वरं दृष्ट्वा श्रीशैलः पर्वतेश्वरः ॥ २,६.

'Godāvarī, Daṇḍaka, Tāmracūḍa with its ever-flowing water; seeing Dyāvābhūmīśvara, Śrīśaila, and Parvateśvara.'

असंख्यलिङ्गतीर्थानि यत्र सन्ति सदा मुने । वेङ्कटाद्रौ महातेजाः श्रीरङ्गाख्यः स्वयं हरिः ॥ २,६.

'Where countless liṅga-tīrthas always exist, O sage; on Veṅkaṭa mountain, the glorious Lord Hari known as Śrīraṅga himself.'

वेङ्कटी नाम तत्रैव देवी महिषमर्दिनी । चन्द्रतीर्थं भद्रवटः कावेरीकुटिलाचलौ ॥ २,६.

'There too is Veṅkaṭī, the goddess slayer of Mahiṣa; Candratīrtha, Bhadravaṭa, and the winding Kāverī and its mountains.'

अवटोदा ताम्रपर्णो त्रिकृटः कोल्लको गिरिः । वासिष्ठं ब्रह्मतीर्थञ्च ज्ञानतीर्थं महोदधिः ॥ २,६.

Avaṭoda, Tāmraparṇa, Trikṛṭa, Kollaka mountain, Vāsiṣṭha, Brahmatīrtha, Jñānatīrtha, and the great ocean—

हृषीकेशं विराजञ्च विशालं नीलपर्वतः । भीमकूटः श्वेतगिरी रुद्रतीर्थमुमावनम् ॥ २,६.

Hṛṣīkeśa, Virāja, Viśāla, Nīlaparvata, Bhīmakūṭa, Śveta mountain, Rudratīrtha, and Umāvana—