Garuda Purana

सत्या नाग्न्यस्तथा पुंसो ह्यभक्षयत दीर्घपात् । सर्वविश्वोभ ये चोभौ एकोन्यान्यतराणि च ॥ १,२०६.

Truthful, serpent, and fire are masculine; those that are not to be eaten, those that fall far, all, universe, both, one less, and the other—these are masculine.

डतरो डतमो नेमस्त्वः समोऽथ सिमेतरौ । पूर्वश्चैवाधरश्चैव दक्षिणश्चोत्तरावरौ ॥ १,२०६.

Ḍatara and Ḍatama, Nema, Tvaḥ, Sama, and Simetara; Pūrva and Adhara, Dakṣiṇa and Uttarāvara—these are masculine.

परश्चान्तरमप्येतद्यत्त्यत्किमदसस्त्विदम् । युष्मदस्मत्तत्प्रथमचरमाल्पतयार्धकाः ॥ १,२०६.

Para and Antara are also such; yat, tat, kim, and adas are neuter; yuṣmat, asmat, tat—first, second, and third persons—are of the dual number.

तथा कतिपयो द्वौ चेत्येवं सर्वादयस्तथा । शृणोत्याद्या जुहोतिश्च जहातिश्च दधात्यपि ॥ १,२०६.

Similarly, a few, two, and so on, all the numbers; śṛṇoti (hears), juhoti (offers), jahāti (abandons), and dadhāti (places) as well.

दीप्यतिः स्तूयतिश्चैव पुत्त्रीयति धनीयति । त्रुट्यति म्रियते चैव चिचीषति निनीषति ॥ १,२०६.

Dīpyati (shines), stūyati (is praised), putrīyati (desires a son), dhanīyati (desires wealth), truṭyati (breaks), mriyate (dies), cicīṣati (wishes to collect), ninīṣati (wishes to lead).

सर्वे तिष्ठन्ति सर्वस्मै सर्वस्मात्सर्वन्तो गतः । सर्वेषां चैव सर्वस्मिन्नेवं विश्वादयस्तथा ॥ १,२०६.

All stand, for all, from all, ending in all; of all, in all—thus, words like viśva and others.

पूर्वे पूर्वाश्च पूर्वस्मात्पूर्वस्मिन्पूर्व ईरितः । सूत उवाच । सुप्तिङन्तुं सिद्धरूपं नाममात्रेण दर्शितम् । कात्यायनः कुमारात्तु श्रुत्वा विस्तरमब्रवीत् ॥ १,२०६.

Pūrva, pūrvā, pūrvasmāt, pūrvasmin, pūrva is said; Sūta said: The perfect forms of verbs have been shown by name alone; having heard the details from Kumāra, Kātyāyana explained further.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०८ सूत उवाच । आर्यालक्ष्म त्वष्ट गणाः सदा जो विषमे न हि । षष्ठे जो न्लौ वापि भवेत्पदं षष्ठे द्वितीयलात् ॥ १,२०८.

Sūta said: The marks of the Āryā meter are as follows: the group called tvaṣṭa is always joined, not in odd positions; in the sixth, jo or nlau may occur, and the word in the sixth is from the second.

आदितः सप्तमे ह्रस्वा द्वितीयार्धे शरे ततः । त्रिगणाङ्घ्रिश्च पथ्या स्याद्विपुला वह्निलङ्घनात् ॥ १,२०८.

From the beginning, in the seventh, a short syllable; in the second half, a śara; the three groups and the foot are proper, and vipulā arises from the crossing of fire.

ग्मध्ये द्वितुर्यौ जौ चपला मुखपूर्वादिचापला । द्वितीयार्धे सजघना आर्याजातेश्च लक्षणम् ॥ १,२०८.

In the middle, the second is y, jau is capalā, from the beginning of the foot; in the second half, sajaghanā; these are the marks of the Āryā and Jāti meters.

आर्या प्रथमार्धलक्ष्म गीतिः स्याच्चेद्दलद्वये । उपगीतिर्द्वितीयार्धादुद्गीतिर्व्यत्ययाद्भवेत् ॥ १,२०८.

Āryā has the mark in the first half; if it is gīti, then in both halves; upagīti is from the second half, udgīti arises from the interchange.

आर्यागीतिश्चान्तगुरुर्गोतिजातेश्च लक्षणम् । षट्कला विषमे चेत्स्युः समेऽष्टौ न निरन्तराः । समा पराश्रिता न स्याद्वैतालीये रलौ गुरुः ॥ १,२०८.

Āryāgīti has a guru at the end; these are the marks of the Gotijāti meter; if there are six kalās in odd positions, eight in even, not continuous; samā is not dependent, and in Vaitālīya, there is a guru at the end.

अन्तेर्यौ पूर्ववदिदमौपच्छन्दसिकं मतम् ॥ १,२०८.

When the two y's are inside as before, this is considered the Aupacchandasika meter.

भाद्गौ स्यादापातलिका ज्ञेयाथो दक्षिणान्तिका । पराश्रितो द्वितीयो लः पादेषु निखिलेष्वपि ॥ १,२०८.

Bhādgau is to be known as āpātalikā, and likewise dakṣiṇāntikā; parāśrita is the second la, present in all feet.

उदीच्यवृत्तिरसमे प्राच्यवृत्तिस्तु युग्मके । सपञ्चमश्चतुर्थांशे युगपत्तौ प्रवृत्तकम् ॥ १,२०८.

The udīcya metre occurs unevenly, while the prācya metre is in pairs; with the fifth syllable in the fourth foot, both proceed together.

उदीच्याद्यङ्घ्रिसंयोगाद्युग्मपादैकपादिका । चारुहासिन्ययुग्माङ्घ्रौ वैतालीयस्य संग्रहः ॥ १,२०८.

From the union of the first foot of udīcya and the paired feet, arises the single-footed yugmapāda; in vaitālīya, both feet are charming and smiling, this is its collection.

वक्त्रं नाद्यान्नसौ स्यातां चतुर्थाद्यगणो भवेत् । पथ्यावक्त्रं जेन समे विपरीतादिरन्यथा ॥ १,२०८.

The face should not begin with na; the fourth foot should have a gaṇa; pathyā face is with ja in the same, otherwise it is reversed or different.

उसमे नश्च चपला विपुला लघुसप्तमा । निखिले वा सैतवस्य म्रौ न्तौ चाब्धेस्तत्पूर्वकौ ॥ १,२०८.

In usame, na, and capalā, vipulā is the seventh laghu; in all, saitava has mrau and tau, and in the ocean, those two are preceded by tat.

षोडशलोऽचलधृतिर्मात्रासमकमुच्यते ॥ १,२०८.

Sixteen syllables, with acala-dhṛti, are said to be equal in mātrā.

नवमलस्तथा गोऽन्त्यः जो न्लौवाथाम्बुधेर्यथा । विश्लोकः स्यात्तच्चतुष्कद्विगुणाद्वानवासिका ॥ १,२०८.

Nava, mala, and likewise go at the end; jo, nlau, and also as in the ocean; viśloka is four times, or twice that, called navāsikā.

बाणाष्टनवकेषु स्याल्लश्चित्रा षोडशात्मिका । सममात्रासमादिष्टं पदाकुलकमीरितम् ॥ १,२०८.

In bāṇa, eight and nine, la is citrā, consisting of sixteen; equal mātrā is prescribed, this is called padākulaka.

वृत्तमात्रा विना वर्णैर्ला वर्णा गुरुभिर्विना । गुरुवो लैर्दले नित्यं प्रमाणमिति निश्चितम् ॥ १,२०८.

A metre without mātrā is with syllables; la is without heavy syllables; heavy syllables are always la in the foot, this is the established rule.

अष्टाविंशातिला गन्ता प्रथमार्धे द्वितीयके । त्रिंशदस्यां शिखा गन्ता खञ्जातद्व्यत्ययाद्भवेत् ॥ १,२०८.

Twenty-eight la will go in the first half of the second; thirty in the crest, la will go, and by the reversal of khañja, it is thus.

षोडशानङ्गक्रीडा गा द्वात्रिंशच्चरमे च लाः । सप्तविंशातिला गन्ता दलयो रुचिरा द्वयोः ॥ १,२०८.

Sixteen in anaṅga-krīḍā, thirty-two la in the last; twenty-seven la will go in both feet, both are beautiful.

मात्रावृत्तानि चोक्तानि वर्णवृत्तानि वच्मि वै ॥ १,२०८.

The mātrā metres have been spoken; now I will declare the syllabic metres.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०९ सूत उवाच । श्रीरुक्था गेन सा ज्ञेया उत्युक्था स्त्री गुरुद्वयम् । मो नारी रो मृगी मध्या मगौ कन्या प्रतिष्ठया ॥ १,२०९.

Sūta said: The śrīruktha is to be known as gena; utyuktha is feminine with two heavy syllables; mo is woman, ro is deer, madhyā is magau, kanyā is pratiṣṭhā.

भो गौ पङ्क्तिः सुप्रातिष्ठा तनुमध्या तयौ स्मृता । नयाभ्यां बालललिता गायत्रीच्छन्द एव हि ॥ १,२०९.

Bho gau is paṅkti, well established, slender in the middle, remembered as tayau; with nayā and bāla-lalitā, it is indeed the gāyatrī metre.

मसगैर्मदलेखा स्यादुष्णिक्छन्दः स्मृतं बुधैः । भौ गौ चित्रपदा ख्याता विद्युन्माला ममौ गगौ ॥ १,२०९.

Masagai and madalekhā are called uṣṇik metre by the wise; bhau gau is famous as citrapadā, vidyunmālā is mamau gagau.

माणवकं भात्तलगा म्नौ गौ हंसरुतं स्मृतम् । समानिका रजगला जरला गः प्रमाणिका । आभ्यामन्यद्वितानं स्यादनुष्टुप्छन्द ईरितम् ॥ १,२०९.

Māṇavaka is bhāttalaga, mnau gau is remembered as haṃsaruta; samānikā, rajagalā, jaralā, gaḥ is pramāṇikā; with these two, another arrangement is called anuṣṭup metre.