Garuda Purana

गात्रवेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपणेन तत् । जिह्वाविलेखनादुष्णभक्षणादतिमानतः ॥ १,१६६.

When there is a rush of movement in the limbs, health returns by all these means: licking the tongue, eating hot food, and excessive pride.

कुपितो हनुमूलस्थः स्तम्भयित्वानिलो हनुम् । करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम् ॥ १,१६६.

When the wind, aggravated and situated at the root of the jaw, causes stiffness, it produces either an open mouth or a closed mouth.

हनस्तम्भः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम् । वाग्वादिनी शिरास्तम्भो जिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः ॥ १,१६६.

Thus, there is stiffness of the jaw, and chewing and speaking become difficult; when the wind stiffens the veins of speech, it paralyzes the tongue.

जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता । शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात् ॥ १,१६६.

Thus, there is stiffness of the tongue, resulting in inability to eat, drink, or speak; from bearing heavy loads on the head, excessive laughter, or talking.

विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात् । वायुर्विवर्धते तैश्च वातूलैरूर्ध्वमास्थितः ॥ १,१६६.

From using an uneven pillow, or chewing hard substances, the wind increases; and in those afflicted by wind, it rises upwards.

वक्रीकरोति वक्त्रं च ह्युच्चैर्हसितमीक्षितम् । ततोऽस्य कुरुते मृद्वीं वाक्शक्तिं स्तब्धनेत्रताम् ॥ १,१६६.

It makes the face crooked, causes loud laughter and staring; then it produces weakness of speech and stiffness of the eyes.

दन्तचालं स्वरभ्रंशः श्रुतिहानीक्षितग्रहौ । गन्धाज्ञानं स्मृतिध्वंसस्त्रासः श्वासश्च जायते ॥ १,१६६.

There is chattering of teeth, loss of voice, hearing loss, impairment of vision, loss of smell, destruction of memory, fear, and difficulty in breathing.

निष्ठीवः पार्श्वतोदश्च ह्येकस्याक्ष्णो निमीलनम् । जत्रोरूर्ध्वं रुजस्तीव्राः शरीरार्धधरोऽपि वा ॥ १,१६६.

There is spitting, pain in the sides, closing of one eye, severe pain above the collarbone, or even paralysis of half the body.

तमाहुरर्दितं केचिदेकाङ्गमथ चापरे । रक्तमाश्रित्य च शिराः कुर्यान्मूर्धधराः शिराः? ॥ १,१६६.

Some call this hemiplegia, others call it monoplegia; when the veins, depending on blood, are affected, they cause the veins of the head to be afflicted.

रूक्षः सवेदनः कृष्णः सोऽसाध्यः स्याच्छिरोग्रहः । तनुं गृहीत्वा वायुश्च स्नायुस्तथैव च ॥ १,१६६.

When the body is rough, painful, and dark, it is considered incurable and involves the head; the wind, sinews, and body are all affected.

पक्षमन्यतरं हन्ति पक्षाघातः स उच्यते । कृत्स्नस्य कायस्यार्धं स्यादकर्मण्यमचेतनम् ॥ १,१६६.

If one wing is destroyed, it is called wing paralysis; half the body becomes inactive and insensible.

एकाङ्गरोगतां केचिदन्ये कक्षरुजां विदुः । सर्वाङ्गरोधः स्तम्भश्च सर्वकायाश्रितेऽनिले ॥ १,१६६.

Some recognize disease affecting a single limb, others know pain in the armpit; complete immobility and stiffness occur when wind pervades the whole body.

शुद्धवातकृतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः । कृच्छ्रश्चान्येन संसृष्टो विवृद्धः क्षयहेतुकः ॥ १,१६६.

Paralysis caused purely by wind is considered extremely difficult to cure; when combined with other factors, it increases and leads to wasting.

आमबद्धायनः कुर्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः । असाध्य एव सर्वो हि भवेद्दण्डापतानकः ॥ १,१६६.

When the channels are blocked by undigested matter and phlegm, the limbs become rigid; in such cases, the condition called daṇḍāpatānaka is always incurable.

अंसमूलोत्थितो वायुः शिराः संकुच्य तत्रगः । बहिः प्रस्यन्दितहरं जनयत्येव बाहुकम् ॥ १,१६६.

When wind arises from the root of the shoulder and contracts the veins there, it causes external discharge and produces disease in the arm.

तलं प्रत्यङ्गुलीनां यः कण्डरा बाहुपृष्ठतः । बाह्वोः कर्मक्षयकरी विपूची वेति सोच्यते ॥ १,१६६.

When the tendons at the base of the fingers and on the back of the arm are affected, it causes loss of function in the arms; this is called vipūcī.

वायुः कट्याश्रितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षैपेद्यदा । तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोर्वधात् ॥ १,१६६.

When wind situated in the hip damages the tendons of the thighs, the person becomes lame; if both thighs are affected, he becomes crippled.

कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च गच्छति । कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम् ॥ १,१६६.

He trembles when beginning to walk and moves as if limping; this is known as kalāyakhañja, caused by loosened joints and ligaments.

शीतोष्णद्रवसंसुष्कगुरुस्निग्धैश्च सेवितैः । जीर्णाजीर्णे तथायासक्षोभस्निग्धप्रजागरैः ॥ १,१६६.

By consuming cold, hot, liquid, dry, heavy, and oily foods, whether digested or undigested, and through exertion, agitation, oily foods, and sleeplessness—

श्लेष्मभेदः समये परमत्यर्थसंचितम् । अभिभूयेतरं दोषं शरीरं प्रतिपद्यते ॥ १,१६६.

When phlegm accumulates excessively at the proper time, it overpowers the other humors and spreads throughout the body.

सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तम्भितेन तत् । तदास्थि स्नाति तेनोरोस्तथा शीतानिलेन तु ॥ १,१६६.

When phlegm fills and stiffens the bones of the thighs, the bone and sinew are affected, and the thigh becomes cold due to wind.

श्यामाङ्गमङ्गस्तैमित्यतन्द्रामूर्छारुचिज्वरैः । तमूरुस्तम्भमित्याह बाह्यवातमथापरे ॥ १,१६६.

With dark limbs, stiffness, lethargy, fainting, pain, and fever, this is called thigh stiffness; others call it external wind.

वातशोणितसंशोथो जानुमध्ये महारुजः । ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलक्रोष्टुकशीर्षवत् ॥ १,१६६.

Swelling caused by wind and blood in the knee, accompanied by severe pain, is known as kroṣṭukaśīrṣa, resembling a large jackal's head.

रुक्पादविषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा । वातेन गुल्फमाक्षित्य तमाहुर्वातकण्टकम् ॥ १,१६६.

When pain and unevenness arise in the feet due to fatigue, and wind affects the ankle, it is called vātakaṇṭaka.

पार्ष्णिप्रत्यङ्गुलीनाभौ कण्ठे वा मारुतार्दिते । सतिक्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते ॥ १,१६६.

When wind afflicts the heel, fingers, navel, or neck, it restricts movement; this is called gṛdhrasī.

हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां चापि सुप्तकौ । पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः ॥ १,१६६.

When a person's feet become thrilled or numb, it is known as pādaharṣa, arising from the aggravation of phlegm and wind.

पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः । विशेषतश्चङ्क्रमतः पाददाहं तमादिशेत् ॥ १,१६६.

When wind, combined with bile and blood, causes burning in the feet, especially while walking, this burning of the feet should be recognized.

श्रीगरुडमहापुराणम् १६७ धन्वन्तरीरुवाच । वातरक्तनिदानं ते वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु । विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः ॥ १,१६७.

Dhanvantari said: I will explain to you, Sushruta, the causes of vātarakta; listen. It arises from incompatible and excessive eating, anger, sleeping during the day, and staying awake at night.

प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् । स्थूलानां सुखिनां चापि कुप्यते वातशोणितम् ॥ १,१६७.

Vātaśoṇita generally afflicts those who are delicate, who eat and live improperly, who are obese, and those who live in comfort.