యద్రాజా మునయేఽన్ధాయ దత్తా పుత్రీ సులోచనా । కురూపా గుణహీనా వా నారీ లక్షణవర్జితా
ఒక రాజు తన కుమార్తె సులోచనను అంధుడైన మునికి ఇచ్చినప్పుడు, ఆమె అందంగా లేకపోయినా, గుణాలు లేకపోయినా, లేదా శుభలక్షణాలు లేని మహిళ అయినా కూడా—
పుత్రీ యదా భవేద్రాజా తదాన్ధాయ ప్రయచ్ఛతి । జ్ఞాత్వాన్ధం సుముఖీం కస్మాద్దత్తవాన్నృపసత్తమః
రాజుకు కుమార్తె ఉన్నప్పుడు, ఆ రాజు ఆమెను అంధుడికి ఇస్తాడు. అతడు అంధుడని తెలిసినా, రాజశ్రేష్ఠుడు ఎందుకు అందమైన అమ్మాయిని అతనికి ఇచ్చాడో చెప్పు.
కారణం బ్రూహి మే బ్రహ్మన్ననుగ్రాహ్యోఽస్మి సర్వదా । సూత ఉవాచ - ఇతి రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా పరీక్షితసుతస్య వై
బ్రాహ్మణా, దయచేసి దీనికి కారణం చెప్పు. నేను ఎప్పుడూ నీ కృపకు ఆశిస్తున్నాను. సూతుడు చెప్పాడు— రాజు మాటలు విని, పరిచితుడైన పరీక్షిత్తు కుమారుడు—
ద్వైపాయనః ప్రసన్నాత్మా తమువాచ హసన్నివ । వ్యాస ఉవాచ - వైవస్వతసుతః శ్రీమాఞ్ఛర్యాతిర్నామ పార్థివః
ద్వైపాయనుడు హర్షంతో, చిరునవ్వుతో అతనితో ఇలా అన్నాడు. వ్యాసుడు చెప్పాడు— వైవస్వతుని కుమారుడైన శరీయాతి అనే మహారాజు ఉండేవాడు.
తస్య స్త్రీణాం సహస్రాణి చత్వార్యాసన్పరిగ్రహాః । రాజపుత్ర్యః సరూపాశ్చ సర్వలక్షణసంయుతాః
ఆయనకు నాలుగు వేల మంది భార్యలు ఉండేవారు. అందరూ రాజకుమార్తెలు, అందమైనవారు, అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడినవారు.
పత్న్యః ప్రేమయుతాః సర్వాః ప్రియా రాజ్ఞః సుసమ్మతాః । ఏకా పుత్రీ తు తాసాం వై సుకన్యా నామ సున్దరీ
ఆ భార్యలందరూ ప్రేమతో, రాజుకు ప్రియమైనవారు, ఎంతో గౌరవించబడినవారు. వారిలో ఒకరికి సుకన్య అనే అందమైన కుమార్తె పుట్టింది.
పితుః ప్రియా చ మాతౄణాం సర్వాసాం చారుహాసినీ । నగరాన్నాతిదూరేఽభూత్సరో మానససన్నిభమ్
ఆమె తండ్రికి, అన్ని తల్లులకు ఎంతో ప్రియమైనది, మధురమైన నవ్వుతో ఉండేది. ఆ నగరానికి దగ్గరగా మానస సరస్సును పోలిన ఒక సరస్సు ఉండేది.
బద్ధసోపానమార్గం చ స్వచ్ఛపానీయపూరితమ్ । హంసకారణ్డవాకీర్ణం చక్రవాకోపశోభితమ్
ఆ సరస్సుకు మెట్లు ఉండేవి, శుద్ధమైన తాగునీళ్లతో నిండిపోయి, హంసలు, సారసాలు విరివిగా ఉండేవి, చక్రవాక పక్షులు అందాన్ని పెంచేవి.
దాత్యూహసారసాకీర్ణం సర్వపక్షిగణావృతమ్ । పఞ్చధాకమలోపేతం చఞ్చరీకసుసేవితమ్
దాత్యూహ, సారస పక్షులతో నిండిపోయి, అన్ని రకాల పక్షులతో చుట్టుముట్టబడినది. ఐదు రకాల కమలాలతో అలంకరించబడి, తేనెతీయలు విరివిగా వచ్చేవి.
పార్శ్వతశ్చ ద్రుమాకీర్ణం వేష్టితం పాదపైః శుభైః । సాలైస్తమాలైః సరలైః పున్నాగాశోకమణ్డితమ్
ఆ సరస్సు చుట్టూ చెట్లు విరివిగా పెరిగి, శుభ్రమైన వృక్షాలతో ఆవృతమై ఉండేది. సాల, తమాల, సరళ, పున్నాగ, అశోక వృక్షాలతో అలంకరించబడింది.
వటాశ్వత్థకదమ్బైశ్చ కదలీఖణ్డరాజితమ్ । జమ్బీరైర్బీజపూరైశ్చ ఖర్జూరైః పనసైస్తథా
వట, అశ్వత్థ, కదంబ, అరటి చెట్ల గుంపులతో, జంబీర, బీజపూర, ఖర్జూర, పనస చెట్లతో కూడి ఉండేది.
క్రముకైర్నారికేలైశ్చ కేతకైః కాఞ్చనద్రుమైః । యూథికాజాలకైః శుభ్రైః సంవృతం మల్లికాగణైః
తాంబూల, కొబ్బరి, కేతకీ, బంగారు వృక్షాలతో, తెల్లని జూయి మాలలతో, మల్లెపూల గుంపులతో ఆవరించబడింది.
జమ్బ్వామ్రతిన్తిణీభిశ్చ కరఞ్జకుటజావృతమ్ । పలాశనిమ్బఖదిరబిల్వామలకమణ్డితమ్
జంబు, మామిడి, చింత, కరంజ, కూటజ వృక్షాలతో నిండిపోయి, పలాష, నిమ్మ, ఖదిర, బిల్వ, ఆమలక వృక్షాలతో అలంకరించబడింది.
బభూవ కోకిలారావః కేకాస్వనవిరాజితమ్ । తత్సమీపే శుభే దేశే పాదపానాం గణావృతే
ఆ ప్రాంతంలో కోకిలలు, నెమళ్ళు కూయడం వినిపించేది. ఆ అందమైన ప్రదేశంలో చెట్ల గుంపులతో చుట్టుముట్టబడినది.
భార్గవశ్చ్యవనః శాన్తస్తాపసః సంస్థితో మునిః । జ్ఞాత్వాసౌ విజనం స్థానం తపస్తేపే సమాహితః
భార్గవుడు అయిన చ్యవనుడు, శాంత స్వభావం కలిగిన తపస్వి, అక్కడ నివాసముండేవాడు. ఆ ప్రదేశం ఎవరూ లేని నిశ్శబ్ద ప్రాంతమని తెలిసి, ధ్యానంలో తపస్సు చేసేవాడు.
కృత్వా దృఢాసనం మౌనమాధాయ జితమారుతః । ఇన్ద్రియాణి చ సంయమ్య త్యక్తాహారస్తపోనిధిః
బలమైన ఆసనం వేసి, మౌనం పాటించి, శ్వాసను నియంత్రించి, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టి, భోజనం వదిలి, తపస్సులో నిమగ్నుడయ్యాడు.
జలపానాదిరహితో ధ్యాయన్నాస్తే పరామ్బికామ్ । సవల్మీకోఽభవద్రాజల్లఁతాభిః పరివేష్టితః
నీరు తాగకుండా, మరే ఇతర ఆహారం తీసుకోకుండా, పరమాంబికను ధ్యానిస్తూ కూర్చున్నాడు. రాజా, అతడు లతలతో పూర్తిగా కప్పబడిపోయాడు.
కాలేన మహతా రాజన్ సమాకీర్ణః పిపీలికైః । తథా స సంవృతో ధీమాన్మృత్పిణ్డ ఇవ సర్వతః
కాలక్రమంలో, రాజా, అతడు చుట్టూ ఎలుకలతో నిండిపోయాడు. అలా ఆ ధీరుడు, అన్ని వైపులా మట్టికట్టె లాగా కప్పబడిపోయాడు.
కదాచిత్స మహీపాలః కామినీగణసంవృతః । ఆజగామ సరో రాజన్ విహర్తుమిదముత్తమమ్
ఒకసారి, ఓ రాజా, ఒక రాజు అనేక స్త్రీలతో కూడి, ఈ అద్భుతమైన సరస్సు దగ్గరకు వినోదం కోసం వచ్చాడు.
శర్యాతిః సున్దరీవృన్దసంయుతః సలిలేఽమలే । క్రీడాసక్తో మహీపాలో బభూవ కమలాకరే
శర్యాతి అనే మహారాజు, అందమైన స్త్రీల సమూహంతో కలిసి, కమలాలతో నిండిన ఆ నిర్మలమైన నీటిలో ఆటలలో మునిగిపోయాడు.
సుకన్యా వనమాసాద్య విజహార సఖీవృతా । సుమనాంసి విచిన్వన్తీ చఞ్చలా చఞ్చలోపమా
సుకన్య, తన స్నేహితులతో అడవిలోకి వెళ్లి, పువ్వులు ఏరుకుంటూ, చంచలమైన పక్షిలా ఉల్లాసంగా సంచరించింది.
సర్వాభరణసంయుక్తా రణచ్చరణనూపురా । చంక్రమమాణా వల్మీకం చ్యవనస్య సమాసదత్
అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, అడుగులో మణిపూసలు మోగుతూ నడుస్తూ, చ్యవనుని పుట్ట దగ్గరకు వచ్చింది.
క్రీడాసక్తోపవిష్టా సా వల్మీకస్య సమీపతః । దదర్శ చాస్య రన్ధ్రే వై ఖద్యోత ఇవ జ్యోతిషీ
ఆమె ఆటల్లో మునిగి, ఆ పుట్ట దగ్గర కూర్చొని, దాని లోపల రెండు కాంతులు మిణుగురులా మెరిసిపోతున్నట్లు చూసింది.
కిమేతదితి సఞ్చిన్త్య సముద్ధర్తుం మనో దధే । గృహీత్వా కణ్టకం తీక్ష్ణం త్వరమాణా కృశోదరీ
‘ఇది ఏమిటి?’ అని ఆశ్చర్యపడి, దాన్ని తీసేయాలని నిర్ణయించి, సన్నని నడుముతో త్వరగా ఒక పదునైన ముల్లు తీసుకుంది.
సా దృష్టా మునినా బాలా సమీపస్థా కృతోద్యమా । విచరన్తీ సుకేశాన్తా మన్మథస్యేవ కామినీ
ఆ చిన్నది, దగ్గరగా నిలబడి ఏదో చేయబోతున్నట్టు ఉన్నప్పుడు, ముని ఆమెను చూశాడు. ఆమె సుందరమైన జుట్టుతో, మన్మథుని ప్రియురాలిలా సంచరించింది.
తాం వీక్ష్య సుదతీం తత్ర క్షామకణ్ఠస్తపోనిధిః । తామభాషత కల్యాణీం కిమేతదితి భార్గవః
ఆమెను చూసి, సుందరమైన పళ్లతో ఉన్న ఆ బాలికను, క్షీణించిన మెడతో ఉన్న తపస్సులో నిధి అయిన భృగుకులుడు ఇలా అడిగాడు: ‘ఇది ఏమిటి, కల్యాణి?’
దూరం గచ్ఛ విశాలాక్షి తాపసోఽహం వరాననే । మా భిన్దస్వాద్య వల్మీకం కణ్టకేన కృశోదరి
‘విపులమైన కళ్లవాలా, నేను తపస్విని, అందమైన ముఖమువాలిదివి. సన్నని నడుముతో ఉన్నావు, ఆ ముల్లుతో ఈ పుట్టను తవ్వవద్దు, దూరంగా పోవు’ అని అన్నాడు.
తేనేదం ప్రోచ్యమానాపి సా చాస్య న శృణోతి వై । కిము ఖల్విదమిత్యుక్త్వా నిర్బిభేదాస్య లోచనే
అతను ఇలా చెప్పినా, ఆమె వినలేదు. ‘ఇది ఏమిటి?’ అని చెప్పి, ఆ ముల్లుతో అతని కళ్లను గాయపరిచింది.
దైవేన నోదితా భిత్త్వా జగామ నృపకన్యకా । క్రీడన్తీ శఙ్కమానా సా కిం కృతం తు మయేతి చ
దైవకృపాకాలంలో, రాజకుమార్తె ఆ కళ్లను గాయపెట్టి, ఆటలాడుతూ అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది. అయినా, ‘నేను ఏమి చేసాను?’ అని సందేహించసాగింది.
చుక్రోధ స తథా విద్ధనేత్రః పరమమన్యుమాన్ । వేదనాభ్యర్దితః కామం పరితాపం జగామ హ
ఆయన కళ్లకు గాయం అయినందుకు కోపంతో నిండిపోయాడు; బాధతో బాధపడుతూ, తీవ్రమైన వేదనలో మునిగిపోయాడు.