దేవీభాగవతపురాణమ్

వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా నారదో రాజన్ గతో మాం ప్రతిబోధ్య చ । అహం తచ్చిన్తయన్వాక్యం యదుక్తం మునినా తదా

వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, నారదుడు ఇలా చెప్పి, నన్ను బోధించి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడా ముని చెప్పిన మాటలను నేను ఆలోచించాను.

స్థితః సరస్వతీతీరే కల్పే సారస్వతే వరే । కాలాతివాహనాయైతత్కృతం భాగవతం మయా

నేను సరస్వతీ నది తీరంలో, ఉత్తమమైన సారస్వత యుగంలో ఉండిపోయాను. కాలాన్ని గడిపేందుకు ఈ భాగవతాన్ని రచించాను.

పురాణముత్తమం భూప సర్వసంశయనాశనమ్ । నానాఖ్యానసమాయుక్తం వేదప్రామాణ్యసంశ్రితమ్

రాజా, ఇది ఉత్తమమైన పురాణం. అన్ని సందేహాలను తొలగిస్తుంది. అనేక కథలతో నిండినది, వేదప్రామాణ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకుంది.

సన్దేహోఽత్ర న కర్తవ్యః సర్వథా నృపసత్తమ । యథేన్ద్రజాలికః కశ్చిత్పాఞ్చాలీం దారవీం కరే

రాజులలో ఉత్తముడా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం పెట్టుకోవద్దు. మాంత్రికుడు తన చేతిలో ద్రౌపదీ బొమ్మను నడిపించడంలా—

కృత్వా నర్తయతే కామం స్వేచ్ఛయా వశవర్తినీమ్ । తథా నర్తయతే మాయా జగత్స్థావరజఙ్గమమ్

ఆ బొమ్మను తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా నాట్యం చేయిస్తాడు. అలాగే, మాయ ఈ జగత్తులోని చలించేవాటినీ, అచలమైనవాటినీ నడిపిస్తుంది.

బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తం సదేవాసురమానుషమ్ । పఞ్చేన్ద్రియసమాయుక్తం మనశ్చిత్తానువర్తనమ్

బ్రహ్మ నుంచి మొక్క వరకు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, ఐదు ఇంద్రియాలతో, మనస్సు, చిత్తాన్ని అనుసరించే వారందరూ—

గుణాస్తు కారణం రాజన్ సర్వేషాం సర్వథా త్రయః । కార్యం కారణసంయుక్తం భవతీతి వినిశ్చయః

రాజా, మూడు గుణాలే అన్ని విషయాలకు కారణం. ఫలితం ఎప్పుడూ కారణంతో కలిసే వస్తుంది—ఇది నిశ్చయం.

భిన్నభిన్నస్వభావాస్తే గుణా మాయాసముద్‌భవాః । శాన్తో ఘోరస్తథా మూఢస్త్రయస్తు వివిధా యతః

ఈ గుణాలు మాయ నుండి పుట్టినవే. వీటి స్వభావాలు వేర్వేరు—శాంతమైనవి, ఘోరమైనవి, మూర్ఖమైనవి—అవి అనేక విధాలుగా ఉంటాయి.

తత్సమేతః పుమాన్నిత్యం తద్విహీనః కథం భవేత్ । న భవత్యేవ సంసారే రహితస్తన్తుభిః పటః

మనిషి ఎప్పుడూ ఈ గుణాలతో కలిసే ఉంటాడు. వాటి లేకుండా ఎలా ఉంటాడు? దారాలు లేకుండా వస్త్రం ఉండదు కదా.

తథా గుణైస్త్రిభిర్హీనో న దేహీతి వినిశ్చయః । దేవదేహో మనుష్యో వా తిరశ్చో వా నరాధిప

ఈ మూడు గుణాలు లేకుండా ఏ శరీరమూ ఉండదు అని నిశ్చయంగా చెప్పాలి. అది దేవతలదైనా, మనుషులదైనా, జంతువులదైనా, రాజులదైనా — అందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది.

గుణైర్విరహితో న స్యాన్మృద్‌విహీనో ఘటో యథా । బ్రహ్మా విష్ణుస్తథా రుద్రస్త్రయశ్చామీ గుణాశ్రయాః

మట్టి లేకుండా మడకపాత్ర ఉండదు కదా, అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు — వీళ్లందరూ కూడా గుణాల ఆధీనంగా ఉంటారు.

కదాచిత్ప్రీతియుక్తాస్తే తథాప్రీతియుతాః పునః । తథా విషాదయుక్తాస్తే భవన్తి గుణయోగతః

కొన్ని సార్లు వీరికి ఆనందం కలుగుతుంది, మరికొన్ని సార్లు అసంతృప్తి కలుగుతుంది, అలాగే బాధ కూడా అనుభవిస్తారు — ఇవన్నీ గుణాల ప్రభావంతోనే జరుగుతాయి.

బ్రహ్మా కదాచిత్సత్త్వస్థస్తదా శాన్తః సమాధిమాన్ । ప్రీతియుక్తో భవేత్సర్వభూతేషు జ్ఞానసంయుతః

బ్రహ్మ కొన్ని సార్లు సత్వగుణంలో ఉండగా, అప్పుడతడు ప్రశాంతంగా, స్థిరంగా, ఆనందంగా, అన్ని జీవుల పట్ల జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా ఉంటాడు.

పునః సత్త్వవిహీనస్తు రజోగుణసమావృతః । తదా భవేద్‌ ఘోరరూపః సర్వత్రాప్రీతిసంయుతః

మళ్ళీ, సత్వగుణం లేకపోయి రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అతడు భయంకరమైన రూపంలో, ఎక్కడా ఆనందం లేకుండా ఉంటాడు.

యదా తమోగుణావిష్టో బాహుల్యేన భవేద్విధిః । తదా విషాదసమ్పన్నో మూఢో భవతి నాన్యథా

విధి తామోగుణం ఎక్కువగా కలిసినప్పుడు, అతడు పూర్తిగా బాధతో, మూర్ఖత్వంతో నిండిపోతాడు — వేరేలా ఉండడు.

మాధవోఽపి సదా సత్త్వసంశ్రితః సర్వథా భవేత్ । యదా శాన్తః ప్రీతియుక్తో భవేజ్జ్ఞానసమన్వితః

మాధవుడు కూడా ఎప్పుడూ సత్వగుణంతోనే ఉంటాడు; అప్పుడతడు ప్రశాంతంగా, ఆనందంగా, జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా ఉంటాడు.

స ఏవ రజఆధిక్యాదప్రీతిసంయుతో భవేత్ । ఘోరశ్చ సర్వభూతేషు గుణాధీనో రమాపతిః

కానీ రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, లక్ష్మీపతి ఆనందం లేకుండా, అన్ని జీవుల పట్ల భయంకరంగా మారతాడు — అతడూ గుణాల ఆధీనుడే.

రుద్రోఽపి సత్త్వసంయుక్తః ప్రీతిమాఞ్ఛాన్తిమాన్భవేత్ । రజోనిమీలితః సోఽపి ఘోరః ప్రీతివివర్జితః

రుద్రుడు కూడా సత్వగుణంతో ఉన్నప్పుడు ఆనందంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు; కానీ రజోగుణం కప్పుకున్నప్పుడు, అతడు భయంకరంగా, ఆనందం లేకుండా మారిపోతాడు.

తమోగుణయుతః సోఽపి మూఢో విషాదయుగ్భవేత్ । ఏతే యది గుణాధీనా బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః

తామోగుణం కలిసినప్పుడు, అతడూ మూర్ఖుడై, బాధతో నిండిపోతాడు. బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు కూడా గుణాల ఆధీనంగా ఉంటే—

సూర్యవంశోద్‌భవాస్తద్వత్సోమవంశభవా అపి । మన్వాదయశ్చ యే ప్రోక్తాశ్చతుర్దశ యుగే యుగే

అలాగే, సూర్యవంశంలో పుట్టినవారు, సోమవంశంలో పుట్టినవారు, ప్రతి యుగంలో చెప్పబడిన మనువులు మరియు ఇతరులందరూ కూడా గుణాల ప్రభావంలోనే ఉంటారు.

అన్యేషాం చైవ కా వార్తా సంసారేఽస్మిన్నృపోత్తమ । మాయాధీనం జగత్సర్వం సదేవాసురమానుషమ్

ఇంకా ఇతరుల సంగతి ఏమి చెప్పాలి, ఓ ఉత్తమ రాజా! ఈ లోకంలో దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు అందరూ మాయ ఆధీనంలోనే ఉన్నారు.

తస్మాద్‌రాజన్న కర్తవ్యః సన్దేహోఽత్ర కదాచన । దేహీ మాయాపరాధీనశ్చేష్టతే తద్వశానుగః

కాబట్టి, ఓ రాజా! దీనిపై ఎప్పుడూ ఎలాంటి సందేహం పెట్టుకోవద్దు. శరీరధారి మాయకు పరాధీనంగా, ఆమె చెప్పినట్టు ప్రవర్తిస్తాడు.

సా చ మాయా పరే తత్త్వే సంవిద్‌రూపేఽపి సర్వదా । తదధీనా ప్రేరితా చ తేన జీవేషు సర్వదా

ఆ మాయ కూడా పరమసత్యమైన జ్ఞానస్వరూపంలో ఉన్నా, ఎప్పుడూ ఆ పరబ్రహ్మ ఆధీనంగా, ఆయన చేత ప్రేరేపించబడుతుంది — అన్ని జీవుల్లోనూ.

తతో మాయావిశిష్టాం తాం సంవిదం పరమేశ్వరీమ్ । మాయేశ్వరీం భగవతీం సచ్చిదానన్దరూపిణీమ్

అందుచేత, మాయతో ప్రత్యేకత కలిగిన ఆ పరమేశ్వరీని, మాయకు అధిపతినైన ఆ భగవతిని, సచ్చిదానందస్వరూపిణిని ధ్యానించాలి.

ధ్యాయేత్తథారాధయేచ్చ ప్రణమేచ్చ జపేదపి । తేన సా సదయా భూత్వా మోచయత్యేవ దేహినమ్

ఆమెను ధ్యానించాలి, పూజించాలి, నమస్కరించాలి, ఆమె నామాలను జపించాలి; అలా చేస్తే, ఆమె కరుణతో శరీరధారిని తప్పక విమోచిస్తుంది.

స్వమాయాం సంహరత్యేవ స్వానుభూతిప్రదానతః । భువనం ఖలు మాయా స్యాదీశ్వరీ తస్య నాయికా

ఆమె తన అనుభూతిని ప్రసాదించి, తన మాయను ఉపసంహరిస్తుంది. నిజంగా, ఈ లోకం మాయే, ఆమె దానికి అధిపతిగా ఉంటుంది.

భువనేశీ తతః ప్రోక్తా దేవీ త్రైలోక్యసున్దరీ । తద్‌రూపే యది సక్తం స్యాచ్చిత్తం భూమిపతే సదా

అందుకే ఆమెను భువనేశ్వరి, దేవి, మూడు లోకాల అందాల రాశిగా పిలుస్తారు. ఓ రాజా! మనస్సు ఎప్పుడూ ఆమె రూపంలో నిమగ్నమై ఉంటే—

మాయయా కిం భవేత్తత్ర సదసద్‌భూతయా నృప । తస్మాన్మాయానిరాసార్థం నాన్యద్వై దేవతాన్తరమ్

ఓ రాజా, మాయా అన్నది అన్నిటినీ కప్పేస్తుంది కాబట్టి, అక్కడ నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా ఏమి ఉండగలదు? అందుకే, మాయను తొలగించేందుకు వేరే దేవత ఎవ్వరూ లేరు.

సమర్థం తు వినా దేవీం సచ్చిదానన్దరూపిణీమ్ । తమోరాశిం నాశయితుం శక్తం నైవ తమో భవేత్

సచ్చిదానంద స్వరూపమైన దేవిని లేకుండా, అంధకారాన్ని తొలగించగల శక్తి మరెవరికి లేదు; నిజంగా, ఆమె లేకుండా చీకటి ఉండదు.