కిమేతత్కారణం బ్రహ్మన్ యన్మోహమగమం తదా । విస్మృతం పూర్వవిజ్ఞానం తన్మయస్తరసా కృతః
బ్రహ్మా, అప్పుడు నేను మాయలో పడటానికి కారణం ఏమిటి? నా పూర్వ జ్ఞానం మరిచిపోయాను, వెంటనే మాయలో చిక్కుకున్నాను.
ఏతన్మాయాబలం బ్రహ్మన్న జానేఽహం దురత్యయమ్ । జ్ఞానహానికరం జాతం మూలం మోహస్య విస్ఫుటమ్
బ్రహ్మా, ఇది మాయా శక్తి. దీన్ని దాటడం నాకు అసాధ్యం. ఇది జ్ఞానాన్ని పోగొట్టే, మోహానికి మూలమైన శక్తి.
అనుభూతం మయా సమ్యగ్జ్ఞాతం సర్వం శుభాశుభమ్ । కథం త్వం జితవాంస్తాత తముపాయం వదస్వ మే
నాకు శుభమైనదీ, అశుభమైనదీ అన్నీ పూర్తిగా అనుభవించాను, తెలుసుకున్నాను. నాన్నగారూ, మీరు దాన్ని ఎలా జయించారో నాకు చెప్పండి. ఆ మార్గాన్ని వివరించండి.
నారద ఉవాచ విజ్ఞప్తోఽసౌ మయా ధాతా ప్రీతిపూర్వమతః పరమ్ । మామువాచ స్మితం కృత్వా పితా మే వాసవీసుత
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: నేను ఇలా అడిగినప్పుడు, సృష్టికర్త నా మీద ప్రేమతో చిరునవ్వుతో మాట్లాడాడు. ఆయన నా తండ్రి, వాసవీ కుమారుడు.
బ్రహ్మోవాచ దుర్జయైషా సురైః సర్వైర్మునిభిశ్చ మహాత్మభిః । తాపసైర్జ్ఞానయుక్తైశ్చ యోగిభిః పవనాశనైః
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: ఆ మహామాయను దేవతలు, గొప్ప ఋషులు, జ్ఞానంతో ఉన్న తపస్వులు, గాలి తినేవారు అయిన యోగులు ఎవ్వరూ జయించలేరు.
నాహం తాం సర్వథా జ్ఞాతుం శక్తో మాయాం మహాబలామ్ । విష్ణుర్జ్ఞాతుం న శక్తశ్చ తథా శమ్భురుమాపతిః
ఆ మహాబలమైన మాయను నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పూర్తిగా తెలుసుకోలేను. విష్ణువు కూడా ఆమెను తెలుసుకోలేడు, శంభువు అయిన ఉమాపతి కూడా కాదు.
దుర్జ్ఞేయా సా మహామాయా సృష్టిస్థిత్యన్తకారిణీ । కాలకర్మస్వభావాద్యైర్నిమిత్తకారణైర్వృతా
ఆ సృష్టి, స్థితి, లయాన్ని చేసే మహామాయను గ్రహించడం చాలా కష్టం. కాలం, కర్మ, స్వభావం వంటి కారణాలతో ఆమె ఆవరించబడి ఉంది.
శోకం మా కురు మేధావింస్తత్ర మాయామహాబలే । న చైవ విస్మయః కార్యో వయం సర్వే విమోహితాః
బుద్ధిమంతుడా, ఆ మహాబలమైన మాయ గురించి బాధపడవద్దు. ఆశ్చర్యపడవద్దు కూడా. ఎందుకంటే మనమందరం ఆమె చేత మాయలో పడిపోయాము.
నారద ఉవాచ పిత్రేత్యుక్తస్తదా వ్యాస తమాపృచ్ఛ్య గతస్మయః । ఆగతోఽస్మ్యత్ర పశ్యన్వై తీర్థాని చ వరాణి చ
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: నాన్నగారు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, నేను ఆయనకు వీడ్కోలు చెప్పి, గర్వాన్ని వదిలేసి, పవిత్రతీర్థాలు, ఉత్తమ ప్రదేశాలు చూస్తూ ఇక్కడికి వచ్చాను.
తస్మాత్త్వమపి సన్త్యజ్య మోహం కౌరవనాశజమ్ । కాలక్షయం సుఖాసీనః స్థానేఽస్మిన్ కురు సత్తమ
కాబట్టి నీవు కూడా కౌరవుల నాశనంతో వచ్చిన మోహాన్ని వదిలేసి, ఇక్కడ శాంతిగా ఉండి, నీ కాలక్షయాన్ని ఎదురుచూసే ఉత్తమ కౌరవుడవు.
అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్ । నిశ్చయం హృదయే కృత్వా విచరస్వ యథాసుఖమ్
తప్పకుండా ప్రతి ఒక్కరు చేసిన శుభ, అశుభ కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే. ఈ నిశ్చయాన్ని హృదయంలో పెట్టుకుని, నీవు ఇష్టానుసారం జీవించు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా నారదో రాజన్ గతో మాం ప్రతిబోధ్య చ । అహం తచ్చిన్తయన్వాక్యం యదుక్తం మునినా తదా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, నారదుడు ఇలా చెప్పి, నన్ను బోధించి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడా ముని చెప్పిన మాటలను నేను ఆలోచించాను.
స్థితః సరస్వతీతీరే కల్పే సారస్వతే వరే । కాలాతివాహనాయైతత్కృతం భాగవతం మయా
నేను సరస్వతీ నది తీరంలో, ఉత్తమమైన సారస్వత యుగంలో ఉండిపోయాను. కాలాన్ని గడిపేందుకు ఈ భాగవతాన్ని రచించాను.
పురాణముత్తమం భూప సర్వసంశయనాశనమ్ । నానాఖ్యానసమాయుక్తం వేదప్రామాణ్యసంశ్రితమ్
రాజా, ఇది ఉత్తమమైన పురాణం. అన్ని సందేహాలను తొలగిస్తుంది. అనేక కథలతో నిండినది, వేదప్రామాణ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకుంది.
సన్దేహోఽత్ర న కర్తవ్యః సర్వథా నృపసత్తమ । యథేన్ద్రజాలికః కశ్చిత్పాఞ్చాలీం దారవీం కరే
రాజులలో ఉత్తముడా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం పెట్టుకోవద్దు. మాంత్రికుడు తన చేతిలో ద్రౌపదీ బొమ్మను నడిపించడంలా—
కృత్వా నర్తయతే కామం స్వేచ్ఛయా వశవర్తినీమ్ । తథా నర్తయతే మాయా జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
ఆ బొమ్మను తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా నాట్యం చేయిస్తాడు. అలాగే, మాయ ఈ జగత్తులోని చలించేవాటినీ, అచలమైనవాటినీ నడిపిస్తుంది.
బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తం సదేవాసురమానుషమ్ । పఞ్చేన్ద్రియసమాయుక్తం మనశ్చిత్తానువర్తనమ్
బ్రహ్మ నుంచి మొక్క వరకు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, ఐదు ఇంద్రియాలతో, మనస్సు, చిత్తాన్ని అనుసరించే వారందరూ—
గుణాస్తు కారణం రాజన్ సర్వేషాం సర్వథా త్రయః । కార్యం కారణసంయుక్తం భవతీతి వినిశ్చయః
రాజా, మూడు గుణాలే అన్ని విషయాలకు కారణం. ఫలితం ఎప్పుడూ కారణంతో కలిసే వస్తుంది—ఇది నిశ్చయం.
భిన్నభిన్నస్వభావాస్తే గుణా మాయాసముద్భవాః । శాన్తో ఘోరస్తథా మూఢస్త్రయస్తు వివిధా యతః
ఈ గుణాలు మాయ నుండి పుట్టినవే. వీటి స్వభావాలు వేర్వేరు—శాంతమైనవి, ఘోరమైనవి, మూర్ఖమైనవి—అవి అనేక విధాలుగా ఉంటాయి.
తత్సమేతః పుమాన్నిత్యం తద్విహీనః కథం భవేత్ । న భవత్యేవ సంసారే రహితస్తన్తుభిః పటః
మనిషి ఎప్పుడూ ఈ గుణాలతో కలిసే ఉంటాడు. వాటి లేకుండా ఎలా ఉంటాడు? దారాలు లేకుండా వస్త్రం ఉండదు కదా.
తథా గుణైస్త్రిభిర్హీనో న దేహీతి వినిశ్చయః । దేవదేహో మనుష్యో వా తిరశ్చో వా నరాధిప
ఈ మూడు గుణాలు లేకుండా ఏ శరీరమూ ఉండదు అని నిశ్చయంగా చెప్పాలి. అది దేవతలదైనా, మనుషులదైనా, జంతువులదైనా, రాజులదైనా — అందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది.
గుణైర్విరహితో న స్యాన్మృద్విహీనో ఘటో యథా । బ్రహ్మా విష్ణుస్తథా రుద్రస్త్రయశ్చామీ గుణాశ్రయాః
మట్టి లేకుండా మడకపాత్ర ఉండదు కదా, అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు — వీళ్లందరూ కూడా గుణాల ఆధీనంగా ఉంటారు.
కదాచిత్ప్రీతియుక్తాస్తే తథాప్రీతియుతాః పునః । తథా విషాదయుక్తాస్తే భవన్తి గుణయోగతః
కొన్ని సార్లు వీరికి ఆనందం కలుగుతుంది, మరికొన్ని సార్లు అసంతృప్తి కలుగుతుంది, అలాగే బాధ కూడా అనుభవిస్తారు — ఇవన్నీ గుణాల ప్రభావంతోనే జరుగుతాయి.
బ్రహ్మా కదాచిత్సత్త్వస్థస్తదా శాన్తః సమాధిమాన్ । ప్రీతియుక్తో భవేత్సర్వభూతేషు జ్ఞానసంయుతః
బ్రహ్మ కొన్ని సార్లు సత్వగుణంలో ఉండగా, అప్పుడతడు ప్రశాంతంగా, స్థిరంగా, ఆనందంగా, అన్ని జీవుల పట్ల జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా ఉంటాడు.
పునః సత్త్వవిహీనస్తు రజోగుణసమావృతః । తదా భవేద్ ఘోరరూపః సర్వత్రాప్రీతిసంయుతః
మళ్ళీ, సత్వగుణం లేకపోయి రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అతడు భయంకరమైన రూపంలో, ఎక్కడా ఆనందం లేకుండా ఉంటాడు.
యదా తమోగుణావిష్టో బాహుల్యేన భవేద్విధిః । తదా విషాదసమ్పన్నో మూఢో భవతి నాన్యథా
విధి తామోగుణం ఎక్కువగా కలిసినప్పుడు, అతడు పూర్తిగా బాధతో, మూర్ఖత్వంతో నిండిపోతాడు — వేరేలా ఉండడు.
మాధవోఽపి సదా సత్త్వసంశ్రితః సర్వథా భవేత్ । యదా శాన్తః ప్రీతియుక్తో భవేజ్జ్ఞానసమన్వితః
మాధవుడు కూడా ఎప్పుడూ సత్వగుణంతోనే ఉంటాడు; అప్పుడతడు ప్రశాంతంగా, ఆనందంగా, జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా ఉంటాడు.
స ఏవ రజఆధిక్యాదప్రీతిసంయుతో భవేత్ । ఘోరశ్చ సర్వభూతేషు గుణాధీనో రమాపతిః
కానీ రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, లక్ష్మీపతి ఆనందం లేకుండా, అన్ని జీవుల పట్ల భయంకరంగా మారతాడు — అతడూ గుణాల ఆధీనుడే.
రుద్రోఽపి సత్త్వసంయుక్తః ప్రీతిమాఞ్ఛాన్తిమాన్భవేత్ । రజోనిమీలితః సోఽపి ఘోరః ప్రీతివివర్జితః
రుద్రుడు కూడా సత్వగుణంతో ఉన్నప్పుడు ఆనందంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు; కానీ రజోగుణం కప్పుకున్నప్పుడు, అతడు భయంకరంగా, ఆనందం లేకుండా మారిపోతాడు.
తమోగుణయుతః సోఽపి మూఢో విషాదయుగ్భవేత్ । ఏతే యది గుణాధీనా బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః
తామోగుణం కలిసినప్పుడు, అతడూ మూర్ఖుడై, బాధతో నిండిపోతాడు. బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు కూడా గుణాల ఆధీనంగా ఉంటే—