న దృష్టౌ పితరావస్యాస్త్వయా ప్రాప్తా సరోవరే । కాకతాలీప్రసఙ్గేన యద్భూతం తత్తథా గతమ్
ఆమె తల్లిదండ్రులను నీవు చూడలేదు. ఆమెను సరస్సులో కనుగొన్నావు. యాదృచ్ఛికంగా జరిగినది, అది అలాగే జరిగిపోయింది.
మా శోకం కురు రాజేన్ద్ర కాలో హి దురతిక్రమః । కాలయోగం సమాసాద్య భుఙ్క్ష్వ భోగాన్ గృహే యథా
రాజేంద్రా, దుఃఖించకు. కాలాన్ని ఎవరూ దాటలేరు. కాలసమయం వచ్చినప్పుడు, ఇంట్లో మునుపటిలాగే సుఖాలు అనుభవించు.
యథాగతా గతా సా తు తథైవ వరవర్ణినీ । యథా పూర్వం తథా తత్ర గచ్ఛ కార్యం కురు ప్రభో
ఆ సుందరివైపు వచ్చినట్లు వెళ్లిపోయింది. మునుపటిలాగే అక్కడికి వెళ్ళి, నీ పనులు తీరుస్తూ ఉండు ప్రభూ.
రుదితేన తవాద్యైవ నాగమిష్యతి కామినీ । వృథా శోచసి పృధ్వీశ యోగయుక్తో భవాధునా
రాజా, నీవు ఏడుస్తున్నందువల్ల నీ ప్రియురాలు ఈరోజు తిరిగి రాదు. భూమిపతీ, నీవు వృథాగా దుఃఖిస్తున్నావు. ఇప్పుడు మనస్సును ఏకాగ్రపరచు.
భోగః కాలవశాదేతి తథైవ ప్రతియాతి చ । నాత్ర శోకస్తు కర్తవ్యో నిష్ఫలే భవవర్త్మని
సుఖం కాలానికి అనుగుణంగా వస్తుంది, అలాగే పోతుంది కూడా. ఈ వ్యర్థమైన లోకమార్గంలో దుఃఖించకూడదు.
నైకత్ర సుఖసంయోగో దుఃఖయోగస్తు నైకతః । ఘటికాయన్త్రవత్కామం భ్రమణం సుఖదుఃఖయోః
ఒకచోట సుఖం ఎప్పుడూ ఉండదు, అలాగే దుఃఖం కూడా ఎక్కడా నిలవదు. ఘడియారంలా సుఖదుఃఖాలు ఎప్పుడు ఎలా కావాలంటే అలా తిరుగుతుంటాయి.
మనః కృత్వా స్థిరం భూప కురు రాజ్యం యథాసుఖమ్ । అథవా న్యస్య దాయాదే వనం సేవయ సామ్ప్రతమ్
రాజా, మనసు స్థిరంగా పెట్టుకుని, నీకు ఇష్టమైన విధంగా రాజ్యం పాలించు. లేకపోతే, దానిని వారసుడికి అప్పగించి, ఇప్పుడు అడవిలో సేవచేయు.
దుర్లభో మానుషో దేహః ప్రాణినాం క్షణభఙ్గురః । తస్మిన్ప్రాప్తే తు కర్తవ్యం సర్వథైవాత్మసాధనమ్
ప్రాణులకు మానవదేహం దొరకడం అరుదు, అది క్షణంలో నశించిపోతుంది. అది లభించినప్పుడు ఎల్లప్పుడూ ఆత్మసాధన చేయాలి.
జిహ్వోపస్థరసో రాజన్ పశుయోనిషు వర్తతే । జ్ఞానం మానుషదేహే వై నాన్యాసు చ కుయోనిషు
రాజా, నాలుక రుచి, శరీర సుఖం ఇవన్నీ పశుజన్మల్లో ఉంటాయి. జ్ఞానం మాత్రం మానవదేహంలోనే ఉంటుంది, ఇతర చెడు జన్మల్లో కాదు.
తస్మాద్గచ్ఛ గృహం త్యక్త్వా శోకం కాన్తాసముద్భవమ్ । మాయేయం భగవత్యాస్తు యయా సమ్మోహితం జగత్
కాబట్టి, ప్రియురాలివల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టి ఇంటికి వెళ్ళు. ఈ జగత్తును మాయలో ముంచే భగవతీమాత మాయ ఇదే.
నారద ఉవాచ ఇత్యుక్తో హరిణా రాజా ప్రణమ్య కమలాపతిమ్ । కృత్వా స్నానవిధిం సమ్యగ్జగామ నిజమన్దిరమ్
నారదుడు చెప్పాడు: హరిదేవుడు ఇలా చెప్పగానే, రాజా పద్మనాభుడికి నమస్కరించి, స్నానవిధిని పూర్తిగా చేసి, తన ఇంటికి వెళ్ళాడు.
దత్త్వా రాజ్యం స్వపౌత్రాయ ప్రాప్య నిర్వేదమద్భుతమ్ । వనం జగామ భూపాలస్తత్త్వజ్ఞానమవాప చ
తన రాజ్యాన్ని మనవడికి అప్పగించి, అద్భుతమైన విరక్తి పొందిన రాజు అడవికి వెళ్ళి, తత్వజ్ఞానం పొందాడు.
గతే రాజన్యహం వీక్ష్య భగవన్తమధోక్షజమ్ । తమబ్రవం జగన్నాథం హసన్తం మాం పునః పునః
రాజు వెళ్లిపోయిన తరువాత, నేను భగవంతుడైన అధోక్షజుని దర్శించాను. జగన్నాథుడు నన్ను మళ్లీ మళ్లీ నవ్వుతూ చూశాడు, నేను ఆయనతో మాట్లాడాను.
వఞ్చితోఽహం త్వయా దేవ జ్ఞాతం మాయాబలం మహత్ । స్మరామి చరితం సర్వం స్త్రీదేహే యత్కృతం మయా
దేవా, నీవు నన్ను మోసం చేశావు. నీ మాయాశక్తి ఎంత గొప్పదో నాకు తెలిసింది. స్త్రీ శరీరంలో నేను చేసిన కార్యాలన్నీ నాకు గుర్తున్నాయి.
బ్రూహి మే దేవదేవేశ ప్రవిష్టోఽహం సరోవరే । విగతం పూర్వవిజ్ఞానం స్నానాదేవ కథం హరే
దేవదేవేశా, నేను సరస్సులో ప్రవేశించిన తరువాత, స్నానంతో నా మునుపటి జ్ఞానం ఎలా పోయిందో చెప్పు హరే.
యోషిద్దేహం సమాసాద్య మోహితోఽహం జగద్గురో । పతిం ప్రాప్య నృపశ్రేష్ఠం పులోమీ వాసవం యథా
జగద్గురూ, స్త్రీ శరీరం పొందిన తరువాత నేను మాయలో పడ్డాను. రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన భర్తను పొందాను, పులోమి వాసవుని పొందినట్లే.
మనస్తదేవ తచ్చిత్తం దేహః స చ పురాతనః । లిఙ్గం తదేవ దేవేశ స్మృతేర్నాశః కథం హరే
ప్రభూ, ఆ మనస్సు, ఆ జ్ఞానం, ఆ పురాతనమైన శరీరం — ఇవన్నీ అలాగే ఉన్నాయి. మరి, హరి, జ్ఞాపకం ఎలా పోతుంది చెప్పండి?
విస్మయోఽయం మహాన్మేఽత్ర జ్ఞాననాశం ప్రతి ప్రభో । కథయాద్య రమాకాన్త కారణం పరమం చ యత్
లక్ష్మీప్రియుడా, నాకు ఈ జ్ఞానం పోయిన విషయం చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది. దానికి అసలు కారణం ఏమిటో నేడు చెప్పండి.
నారీదేహం మయా ప్రాప్య భుక్తా భోగా హ్యనేకశః । సురాపానం కృతం నిత్యం విధిహీనం చ భోజనమ్
నేను ఆడ శరీరం పొంది, అనేక రకాల భోగాలు అనుభవించాను. తరచూ మద్యం తాగాను, నియమాలు లేకుండా తినేవాడిని.
మయా తదేవ న జ్ఞాతం నారదోఽహమితి స్ఫుటమ్ । జానామ్యద్య యథా సర్వం వివిక్తం న తథా తదా
అప్పట్లో నేను నారదుడినని స్పష్టంగా తెలియలేదు. ఇప్పుడు మాత్రం అన్నీ స్పష్టంగా తెలుసుకుంటున్నాను, కానీ అప్పుడలా కాదు.
విష్ణురువాచ పశ్య నారద మాయావీ విలాసోఽయం మహామతే । దేహేషు సర్వజన్తూనాం దశాభేదా హ్యనేకశః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — నారదా, ఇది మాయ యొక్క అద్భుతమైన ఆట, నీవు తెలివైనవాడివి. అన్ని జీవుల శరీరాల్లో ఎన్నో రకాల స్థితులు ఉంటాయి.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తిశ్చ తురీయా దేహినాం దశా । తథా దేహాన్తరే ప్రాప్తే సన్దేహః కీదృశః పునః
జీవులకు మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్ర, ఇంకా నాల్గవ స్థితి ఉంటాయి. అలాగే, మరో శరీరం వచ్చినప్పుడు కూడా ఎలాంటి సందేహాలు కలుగుతాయో చూడు.
సుప్తో నరో న జానాతి న శృణోతి వదత్యపి । పునః ప్రబుద్ధో జానాతి సర్వం జ్ఞాతమశేషతః
ఒకడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఏమీ తెలియదు, వినడు, మాట్లాడడు కూడా. మళ్లీ లేచినప్పుడు, ముందు తెలిసినవన్నీ పూర్తిగా గుర్తుకు వస్తాయి.
నిద్రయా చాల్యతే చిత్తం భవన్తి స్వప్నసమ్భవాః । నానావిధా మనోభేదా మనోభావా హ్యనేకశః
నిద్ర వల్ల మనస్సు కదిలిపోతుంది, కలలు పుడతాయి. మనస్సులో ఎన్నో రకాల భావాలు, అనేక స్థితులు ఏర్పడతాయి.
గజో మాం హన్తుమాయాతి న శక్తోఽస్మి పలాయనే । కిం కరోమి న మే స్థానం యత్ర గచ్ఛామి సత్వరః
ఒక ఏనుగు నన్ను చంపడానికి వస్తోంది, నేను పారిపోలేకపోతున్నాను. ఏం చేయాలి? ఎక్కడికైనా త్వరగా వెళ్లాలనుకున్నా, నాకు చోటు లేదు.
మృతం పితామహం స్వప్నే పశ్యతి స్వగృహాగతమ్ । సంయోగస్తేన వార్తా చ భోజనం సహ మన్యతే
కలలో, చనిపోయిన తాత మన ఇంటికి వచ్చాడని చూస్తాడు. అతనితో మాట్లాడతాడు, కలిసి భోజనం చేస్తున్నట్టు కూడా అనిపిస్తుంది.
ప్రబుద్ధః ఖలు జానాతి స్వప్నే దృష్టం సుఖాసుఖమ్ । స్మృత్వా సర్వం జనేభ్యస్తు విస్తరాత్ప్రవదత్యపి
కల నుంచి లేచినవాడు, కలలో చూసిన సుఖదుఃఖాలను గుర్తు చేసుకుంటాడు. అన్నీ గుర్తుపెట్టి, ఇతరులకు వివరంగా చెబుతాడు.
స్వప్నేకోఽపి న జానాతి భ్రమోఽయమితి నిశ్చయః । తథా తథైవ విభవో మాయాయా దుర్గమః కిల
కలలో ఉన్నప్పుడు ఇది మాయ అని ఎవరికీ తెలియదు — ఇది నిశ్చయం. అలాగే, మాయా శక్తి కూడా అంత తేలికగా అర్థం కాదు.
నాహం నారద జానామి పారం పరమదుర్ఘటమ్ । గుణానాం కిల మాయాయా నైవ శమ్భుర్న పద్మజః
నారదా, మాయ యొక్క అత్యంత క్లిష్టమైన గుణాల పరిమితి నాకు తెలియదు. శంభువు, పద్మజుడు కూడా వాటిని పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు.
కోఽన్యో జ్ఞాతుం సమర్థోఽభూన్మానతో మన్దధీః పునః । మాయాగుణపరిజ్ఞానం న కస్యాపి భవేదిహ
మరెవరు, మూర్ఖుడైనా, గర్విష్టుడైనా, వాటిని పూర్తిగా తెలుసుకోగలడు? ఈ లోకంలో ఎవరికీ మాయా గుణాలు పూర్తిగా అర్థం కావు.