ప్రేషితే చేన్మయా దూతే న దాస్యతి మదాకులః । తతో యుద్ధం కరిష్యామి దేవసైన్యైః సమావృతః
"నేను దూతను పంపినప్పుడు, ఆ అహంకారంతో ఉన్నవాడు ఆమెను ఇవ్వకపోతే, దేవతల సైన్యాలతో యుద్ధం చేస్తాను."
ఇత్యాశ్వాస్య గురుం శక్రో దూతం వక్తృవిచక్షణమ్ । ప్రేషయామాస సోమాయ వార్తాశంసినమద్భుతమ్
ఇలా తన గురువును ఓదార్చి, శక్రుడు మంచి మాటలు చెప్పగలిగిన దూతను చంద్రుని దగ్గరకు పంపాడు.
స గత్వా శశిలోకం తు త్వరితః సువిచక్షణః । ఉవాచ వచనేనైవ వచనం రోహిణీపతిమ్
ఆ వాడు చురుకుగా, తెలివిగా వెళ్ళి చంద్రలోకానికి చేరి, రోహిణీపతి దగ్గర ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ప్రేషితోఽహం మహాభాగ శక్రేణ త్వాం వివక్షయా । కథితం ప్రభుణా యచ్చ తద్బ్రవీమి మహామతే
మహాభాగుడా! నన్ను ఇంద్రుడు నిన్ను సందేశంతో పంపించాడు. ఆయన చెప్పినదాన్ని నేను నీవు వినిపిస్తాను, ఓ మహామతి!
ధర్మజ్ఞోఽసి మహాభాగ నీతిం జానాసి సువ్రత । అత్రిః పితా తే ధర్మాత్మా న నిద్యం కర్తుమర్హసి
నీకు ధర్మం బాగా తెలుసు, నీవు మంచి వ్రతాన్ని పాటిస్తున్నవాడివి. నీ తండ్రి అత్రి కూడా ధర్మాత్ముడు. నిందించదగ్గ పనులు చేయకూడదు.
భార్యా రక్ష్యా సర్వభూతైర్యథాశక్తి హ్యతన్ద్రితైః । తదర్థే కలహః కామం భవితా నాత్ర సంశయః
భార్యను అన్ని జీవులు తమ శక్తికి తగినట్టు, అలసత్వం లేకుండా కాపాడాలి. దీనివల్ల కలహం కలగడం సహజమే, ఇందులో సందేహం లేదు.
యథా తవ తథా తస్య యత్నః స్యాద్దారరక్షణే । ఆత్మవత్సర్వభూతాని చిన్తయ త్వం సుధానిధే
నీవు నీ భార్యను ఎలా కాపాడుకుంటావో, అతడూ అలాగే కాపాడాలి. ఓ అమృతనిధి! అన్ని జీవులను నీవు నీవు అనిపించుకుని ఆలోచించు.
అష్టావింశతిసంఖ్యాస్తే కామిన్యో దక్షజాః శుభాః । గురుపత్నీం కథం భోక్తుం త్వమిచ్ఛసి సుధానిధే
నీకిప్పుడు డక్షుడి ఇరవై ఎనిమిది అందమైన కుమార్తెలు భార్యలుగా ఉన్నారు. ఓ అమృతనిధి! గురుపత్నిని ఆశించడమెందుకు?
స్వర్గే సదా వసన్త్యేతా మేనకాద్యా మనోరమాః । భుంక్ష్వ తాః స్వేచ్ఛయా కామం ముఞ్చ పత్నీం గురోరపి
మెనకాదులు వంటి అందమైన వారు ఎప్పుడూ స్వర్గంలో ఉంటారు. నీవు వారిని నీ ఇష్టానుసారం అనుభవించు, గురుపత్నిని విడిచిపెట్టు.
ఈశ్వరా యది కుర్వన్తి జుగుప్సితమహన్తయా । అజ్ఞాస్తదనువర్తన్తే తదా ధర్మక్షయో భవేత్
పెద్దవారు తప్పు పనులు చేస్తే, అజ్ఞానులు వారిని అనుసరిస్తారు. అప్పుడు ధర్మం నశించిపోతుంది.
తస్మాన్ముఞ్చ మహాభాగ గురోః పత్నీం మనోరమామ్ । కలహస్త్వన్నిమిత్తోఽద్య సురాణాం న భవేద్యథా
కాబట్టి, ఓ మహాభాగ! గురుపత్నిని విడిచిపెట్టు. నీ వల్ల దేవతల్లో కలహం కలగకూడదు.
సూత ఉవాచ సోమః శక్రవచః శ్రుత్వా కిఞ్చిత్క్రోధసమాకులః । భఙ్గ్యా ప్రతివచః ప్రాహ శక్రదూతం తదా శశీ
సూతుడు చెప్పాడు: ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, సోముడు కొంత కోపంతో కలవరపడి, చిరునవ్వుతో ఇంద్రదూతునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఇన్దురావాచ ధర్మజ్ఞోఽసి మహాబాహో దేవానామధిపః స్వయమ్ । పురోధాపి చ తే తాదృగ్యువయోః సదృశీ మతిః
ఇంద్రుడు! నీవు ధర్మజ్ఞుడవు, మహాబాహువు, దేవతలకు అధిపతివి. నీ పురోహితుడు కూడా అలాగే ఉన్నాడు. మీ ఇద్దరి మనస్సులు ఒకేలా ఉన్నాయి.
పరోపదేశే కుశలా భవన్తి బహవో జనాః । దుర్లభస్తు స్వయం కర్తా ప్రాప్తే కర్మణి సర్వదా
ఇతరులకు బోధించడంలో చాలామందికి నైపుణ్యం ఉంటుంది. కానీ, పని చేయాల్సినప్పుడు తానే చేయగలవాడు చాలా అరుదు.
బార్హస్పత్యప్రణీతం చ శాస్త్రం గృహ్ణన్తి మానవాః । కో విరోధోఽత్ర దేవేశ కామయానాం భజన్స్త్రియమ్
బృహస్పతి రచించిన శాస్త్రాలను మనుషులు అంగీకరిస్తారు. దేవేంద్రా! ఎవరికైనా ఇష్టమైన స్త్రీని అనుభవించడంలో తప్పేముంది?
స్వకీయం బలినాం సర్వం దుర్బలానాం న కిఞ్చన । స్వీయా చ పరకీయా చ భ్రమోఽయం మన్దచేతసామ్
బలవంతులకు అన్నీ తమవే, బలహీనులకు ఏమీ ఉండదు. 'ఇది నాది, అది పరది' అనే భావన మూర్ఖులకు మాత్రమే ఉంటుంది.
తారా మయ్యనురక్తా చ యథా న తు తథా గురౌ । అనురక్తా కథం త్యాజ్యా ధర్మతో న్యాయతస్తథా
తార నాకు మక్కువగా ఉంది, గురువుకు అలా లేదు. మక్కువగా ఉన్నవారిని ధర్మానుసారం గానీ, న్యాయంగా గానీ విడిచిపెట్టడం సాధ్యమేనా?
గృహారమ్భస్తు రక్తాయాం విరక్తాయాం కథం భవేత్ । విరక్తేయం యదా జాతా చకమేఽనుజకామినీమ్
రక్తత కలిగినవారితోనే గృహస్థాశ్రమం కొనసాగుతుంది. ఆమెకు మక్కువ లేకపోతే, నేను ఇంకొకరిని ఆశించాను.
న దాస్యేఽహం వరారోహాం గచ్ఛ దూత వద స్వయమ్ । ఈశ్వరోఽసి సహస్రాక్ష యదిచ్ఛసి కురుష్వ తత్
నేను ఆ అందమైనవారిని విడిచిపెట్టను. దూతా! నీవు స్వయంగా వెళ్లి చెప్పు. సహస్రాక్షుడా! నీవు యేమైనా చేయాలనుకుంటే చేసుకో.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తః శశినా దూతః ప్రయయౌ శక్రసన్నిధిమ్ । ఇన్ద్రాయాచష్ట తత్సర్వం యదుక్తం శీతరశ్మినా
సూతుడు చెప్పాడు: చంద్రుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, దూతుడు తిరిగి ఇంద్రుని వద్దకు వెళ్లి, శీతల కిరణుడు చెప్పినదాన్ని అంతా వివరంగా చెప్పాడు.
తురాషాడపి తచ్ఛ్రుత్వా క్రోధయుక్తో బభూవ హ । సేనోద్యోగం తథా చక్రే సాహాయ్యార్థం గురోర్విభుః
ఈ సంగతి విని తురాషాడుడు కోపంతో రగిలిపోయి, తన గురువుకు సహాయం చేయాలని యుద్ధానికి సిద్దమయ్యాడు.
శుక్రస్తు విగ్రహం శ్రుత్వా గురుద్వేషాత్తతో యయౌ । మా దదస్వేతి తం వాక్యమువాచ శశినం ప్రతి
శుక్రుడు ఆ కలహం విషయం తెలుసుకుని, గురువుపట్ల ఉన్న ద్వేషంతో వెళ్ళి చంద్రునితో, 'ఇవ్వకూడదు' అని చెప్పాడు.
సాహాయ్యం తే కరిష్యామి మన్త్రశక్త్యా మహామతే । భవితా యది సంగ్రామస్తవ చేన్ద్రేణ మారిష
ఓ జ్ఞానివా, నీకు ఇంద్రుడితో యుద్ధం జరిగితే, మంత్రశక్తితో నేను నీకు సహాయం చేస్తాను.
శఙ్కరస్తు తదాకర్ణ్య గురుదారాభిమర్శనమ్ । గురుశత్రుం భృగుం మత్వా సాహాయ్యమకరోత్తదా
శంకరుడు గురుపత్నిని అవమానించిన సంగతి విని, భృగువును గురువుకు శత్రువుగా భావించి, అతనికి సహాయం చేశాడు.
సంగ్రామస్తు తదా వృత్తో దేవదానవయోర్ద్రుతమ్ । బహూని తత్ర వర్షాణి తారకాసురవత్కిల
ఆ సమయంలో దేవతలు, దానవుల మధ్య యుద్ధం త్వరగా మొదలై, తారకాసురుని యుద్ధంలా ఎన్నో సంవత్సరాలు సాగింది.
దేవాసురకృతం యుద్ధం దృష్ట్వా తత్ర పితామహః । హంసారూఢో జగామాశు తం దేశం క్లేశశాన్తయే
దేవాసురుల మధ్య యుద్ధాన్ని చూసిన పితామహుడు, హంసపై ఎక్కి, ఆ బాధను తీర్చేందుకు ఆ ప్రదేశానికి వేగంగా వెళ్లాడు.
రాకాపతిం తదా ప్రాహ ముఞ్చ భార్యాం గురోరితి । నోచేద్విష్ణుం సమాహూయ కరిష్యామి తు సంక్షయమ్
అప్పుడు ఆయన చంద్రునితో, 'గురుపత్నిని విడిచిపెట్టు, లేకపోతే విష్ణువును పిలిచి వినాశనం చేస్తాను' అని చెప్పాడు.
భృగుం నివారయామాస బ్రహ్మా లోకపితామహః । కిమన్యాయమతిర్జాతా సఙ్గదోషాన్మహామతే
లోకపితామహుడు బ్రహ్మా, భృగువును ఆపుతూ, 'ఓ మహామతివంతుడా, ఈ అన్యాయమైన ఆలోచన నీకు ఎలా కలిగింది? కలిసిన వారి దోషమేనా?' అని అడిగాడు.
నిషేధయామాస తతో భృగుస్తం చౌషధీపతిమ్ । ముఞ్చ భార్యాం గురోరద్య పిత్రాహం ప్రేషితస్తవ
తర్వాత భృగువు, ఔషధాధిపతిని ఆపుతూ, 'ఈ రోజు గురుపత్నిని విడిచిపెట్టు, నిన్ను పితామహుడు పంపించాడు' అని చెప్పాడు.
సూత ఉవాచ ద్విజరాజస్తు తచ్ఛ్రుత్వా భృగోర్వచనమద్భుతమ్ । దదౌ చ తత్ప్రియాం భార్యాం గురోర్గర్భవతీం శుభామ్
సూతుడు చెప్పాడు: భృగువు చెప్పిన అద్భుతమైన మాటలు విని, ద్విజరాజు తన ప్రియమైన, గర్భవతైన, శుభమైన గురుపత్నిని అప్పగించాడు.