వరం విషధరః సర్పః శ్రుత్వా నాదం మనోహరమ్ । అశ్రోత్రోఽపి ముదం యాతి ధిక్సకర్ణాంశ్చ మానవాన్
విషసర్పం కూడా మధురమైన శబ్దం వింటే, చెవులు లేకపోయినా, ఆనందపడుతుంది. కాని, చెవులు ఉన్నవారు వినకపోతే, వారిపై నిందే మిగిలింది.
బాలోఽపి సుస్వరం గేయం శ్రుత్వా ముదితమానసః । జాయతే కిన్తు తే వృద్ధా న జానన్తి ధిగస్తు తాన్
చిన్నవాడు అయినా, మధురంగా పాడిన పాట వింటే హృదయం ఆనందంతో నిండిపోతుంది. కాని, వృద్ధులు అర్థం చేసుకోకపోతే, వారిపై నిందే.
పితా మే కిం న జానాతి నారదస్య గుణాన్ బత । ద్వితీయః సామగో నాస్తి త్రిషు లోకేషు తత్సమః
నారదుని గుణాలు నాన్నకు ఎందుకు తెలియవు? మూడు లోకాల్లో సామవేదాన్ని నారదుని లాంటి వాడు మరొకడు లేడు.
తస్మాదసౌ మయా నూనం వృతః పూర్వం సమాగమాత్ । పశ్చాచ్ఛాపవశాజ్జాతో వానరాస్యో గుణాకరః
అందుకే, మొదటిసారి కలిసినప్పుడు నేనే అతడిని ఎన్నుకున్నాను. తర్వాత శాపబలంతో ఈ గుణాలనిధి వానర ముఖుడయ్యాడు.
కిన్నరా న ప్రియాః కస్య భవన్తి తురగాననాః । గానవిద్యాసమాయుక్తాః కిం ముఖేన వరేణ హ
గానం విద్య ఉన్న కిన్నరులు గుర్రం ముఖం ఉన్నా ఎవరికైనా ప్రియమే. పెళ్లివాడికి ముఖ సౌందర్యం వల్ల ఏమి లాభం?
పితరం బ్రూహి మే మాతర్వృతోఽయం మునిసత్తమః । తస్మాత్త్వమాగ్రహం త్యక్త్వా దేహి తస్మై చ మాం ముదా
అమ్మా! నేను ఈ మునిశ్రేష్ఠుడిని ఎన్నుకున్నానని నాన్నకు చెప్పు. అందుకే, నీ దృఢనిశ్చయాన్ని వదిలి, ఆనందంగా నన్ను అతనికి ఇచ్చేయి.
నారద ఉవాచ ఇతి పుత్ర్యా వచః శ్రుత్వా రాజ్ఞీ రాజ్ఞే న్యవేదయత్ । ఆగ్రహం సున్దరీ జ్ఞాత్వా సుతాయా నారదే మునౌ
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు: తన కుమార్తె మాటలు విని, రాణి ఆ విషయాన్ని రాజుకు తెలిపింది. కుమార్తె నారదమునిపై ఉన్న పట్టుదలను గుర్తించిన రాణి, ఆ విషయాన్ని రాజుతో చెప్పింది.
వివాహం కురు రాజేన్ద్ర దమయన్త్యాః శుభే దినే । మునినా స చ సర్వజ్ఞో వృతోఽసౌ మనసానయా
ధన్యమైన రోజున దమయంతి పెళ్లిని జరిపించమని, ఓ రాజేంద్రా, ఎందుకంటే ఆ ముని అన్నీ తెలిసినవాడు, ఆమె మనసులో అతనిని ఎంచుకుంది.
నారద ఉవాచ ఇతి సఞ్చోదితో రాజ్ఞ్యా సఞ్జయః పృథివీపతిః । చకార విథివత్సర్వం విధిం వైవాహికం తతః
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు: రాణి చెప్పినట్లు రాజు సంజయుడు, పెళ్లి క్రమాన్ని సంపూర్ణంగా నిర్వహించాడు.
ఏవం దారగ్రహం కృత్వా వానరాస్యః పరన్తప । స్థితస్తత్రైవ మనసా దహ్యమానేన చాన్వహమ్
ఇలా భార్యను స్వీకరించిన తరువాత, నేను వానర ముఖంతో ఉండి, ప్రతిరోజూ మనసులో బాధతో అక్కడే ఉన్నాను.
యదాఽఽగచ్ఛద్రాజసుతా సేవార్థం మమ సన్నిధౌ । అభవం దుఃఖసన్తప్తస్తదాహం వానరాననః
ప్రతి సారి రాజకుమార్తె నా సేవకు దగ్గరికి వచ్చినప్పుడు, వానర ముఖంతో ఉన్న నేను తీవ్ర దుఃఖంతో బాధపడేవాడిని.
దమయన్తీ తు మాం వీక్ష్య ప్రఫుల్లవదనామ్బుజా । శోకం వానరవక్త్రత్వాన్న చకార కదాచన
కానీ దమయంతి మాత్రం, నన్ను చూసి పద్మంలా వికసించిన ముఖంతో ఉండేది, నా వానర ముఖాన్ని చూసి ఎప్పుడూ దుఃఖించలేదు.
ఏవం గచ్ఛతి కాలే తు సహసా పర్వతో మునిః । కుర్వంస్తీర్థాన్యనేకాని ద్రష్టుం మాం సముపాగతః
కాలం గడుస్తుండగా, అకస్మాత్తుగా పర్వత ముని అనేక తీర్థయాత్రలు చేస్తూ నన్ను చూడటానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
మయాతిమానితః ప్రేమ్ణా పూజితశ్చ యథావిధి । ఆసీన ఆసనే దివ్యే వీక్ష్య మాం దుఃఖితో హ్యభూత్
నేను అతనిని ఎంతో గౌరవంతో, ప్రేమతో, విధిగా పూజించి, అతడు అద్భుతమైన ఆసనంపై కూర్చొని నన్ను చూసి విచారించాడు.
కృతదారం వానరాస్యం దీనం చిన్తాతురం భృశమ్ । దయావాన్మామువాచేదం పర్వతో మాతులం కృశమ్
పెళ్లయిన వానర ముఖంతో, దుఃఖంతో కృశించి ఉన్న నన్ను చూసి, దయతో పర్వతుడు తన మేనల్లుడైన నన్ను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
మయా నారద కోపాత్త్వం శప్తోఽసి మునిసత్తమ । నిష్కృతిం తస్య శాపస్య కరోమ్యద్య నిశామయ
నారదా! కోపంతో నేను నిన్ను శపించాను. ఇప్పుడు ఆ శాపానికి పరిహారం చేస్తాను, చూడు.
భవ త్వం చారువదనో మమ పుణ్యేన నారద । దృష్ట్వా రాజసుతాం చిత్తే కృపా జాతా మమాధునా
నా పుణ్యఫలంతో నారదా! నీవు అందమైన ముఖంతో మారిపో. రాజకుమార్తెను చూసి నా హృదయంలో ఇప్పుడు దయ కలిగింది.
నారద ఉవాచ మయాపి ప్రవణం చిత్తం కృత్వా శ్రుత్వాస్య భాషితమ్ । అనుగ్రహః కృతః సద్యస్తస్య శాపస్య తత్క్షణాత్
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు: నేను వినయంతో మనసు పెట్టి అతని మాటలు వింటూ ఉండగా, ఆ శాపం వెంటనే తొలగిపోయింది.
భాగినేయ తవాప్యస్తు గమనం సురసద్మని । శాపస్యానుగ్రహః కామం కృతోఽయం పర్వతాధునా
నీకు కూడా, మేనల్లుడా, దేవతల లోకానికి వెళ్లే అవకాశం కలగాలి. పర్వతుడు ఇప్పుడు ఈ శాపానికి అనుగ్రహం చేశాడు.
నారద ఉవాచ జాతోఽహం చారువదనో వచనాత్తస్య పశ్యతః । రాజపుత్రీ తు సన్తుష్టా మాతరం ప్రాహ సత్వరమ్
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు: అతని మాటల వల్ల నేను అందమైన ముఖంతో మారాను, అందరూ చూశారు. రాజకుమార్తె ఆనందంతో వెంటనే తల్లితో మాట్లాడింది.
మాతస్తే సుముఖో జాతో జామాతా చ మహాద్యుతిః । వచనాత్పర్వతస్యాద్య ముక్తశాపో మునేరభూత్
తల్లి! నీ అల్లుడు ఇప్పుడు అందమైన ముఖంతో, ప్రకాశవంతంగా మారాడు. పర్వతుని మాటల వల్ల ఆ ముని ఈ రోజు శాపం నుండి విముక్తుడయ్యాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞ్యా కథితం తత్తు రాజని । యయౌ ద్రష్టుం మునిం తత్ర సఞ్జయః ప్రీతిమాంస్తదా
ఆ మాటలు విని, రాణి రాజుకు తెలిపింది. ఆనందంతో సంజయుడు అక్కడికి వెళ్లి మునిని దర్శించాడు.
ధనం సమర్పితం రాజ్ఞా సన్తుష్టేన తదా మహత్ । మహ్యం చ భాగినేయాయ పారిబర్హం మహాత్మనా
ఆ సమయంలో సంతోషించిన రాజు గొప్ప ధనాన్ని సమర్పించాడు. తన మేనల్లుడైన నాకు కూడా ఎంతో కానుకలు, బహుమతులు ఇచ్చాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం వర్తనం యత్పురాతనమ్ । మాయాయా బలమాహాత్మ్యం హ్యనుభూతం యథా మయా
ఇవి అన్నీ, పూర్వకాలంలో జరిగిన సంఘటనలను, మాయాశక్తి ఎంత గొప్పదో, నాకు అనుభవమైన విధంగా నీకు వివరించాను.
సంసారేఽస్మిన్మహాభాగ మాయాగుణకృతేఽనృతే । తనుభృత్తు సుఖీ నాస్తి న భూతో న భవిష్యతి
ఈ సంసారంలో, మహాభాగ, మాయా గుణాల వల్ల ఏర్పడిన ఈ అబద్ధ ప్రపంచంలో, శరీరాన్ని ధరించినవాడు ఎప్పుడూ నిజంగా సుఖంగా ఉండలేదు, ఉండడు కూడా.
కామక్రోధౌ తథా లోభో మత్సరో మమతా తథా । అహఙ్కారో మదః కేన జితాః సర్వే మహాబలాః
కామం, క్రోధం, లోభం, అసూయ, మమకారం, అహంకారం, మదం — ఇవన్నీ ఎంత బలమైనవో, వీటిని ఎవరైనా పూర్తిగా జయించగలిగారా?
సత్త్వం రజస్తమశ్చైవ గుణాస్త్రయ ఇమే కిల । కారణం ప్రాణినాం దేహసమ్భవే సర్వథా మునే
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు — ఈ మూడు గుణాలే, మునివరా, ప్రతి జీవికి శరీరం కలిగించడానికి కారణం అవుతాయి.
కస్మింశ్చిత్సమయే వ్యాస వనేఽహం విష్ణునా సహ । గచ్ఛన్హాస్యవినోదేన స్త్రీభావం గమితః క్షణాత్
ఒక సందర్భంలో, వ్యాసా, నేను విష్ణువుతో అడవిలో సంచరిస్తూ, ఆయన లీల వల్ల ఒక్కసారిగా స్త్రీ రూపాన్ని పొందాను.
రాజపత్నీత్వమాపన్నో మాయాబలవిమోహితః । పుత్రాః ప్రసూతా బహవో గేహే తస్య నృపస్య హ
మాయా బలానికి మాయలోపోయి, నేను ఒక రాజుని భార్యగా మారి, ఆ రాజు ఇంట్లో అనేక మంది కుమారులను కనాను.
వ్యాస ఉవాచ సంశయోఽయం మహాన్సాధో శ్రుత్వా తే వచనం కిల । కథం నారీత్వమాపన్నస్త్వం మునే జ్ఞానవాన్భృశమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — మహర్షీ, నీ మాటలు విని నాకు గొప్ప సందేహం కలిగింది. జ్ఞానం కలిగిన నువ్వు ఎలా స్త్రీగా మారావు?