పర్వతస్తు గతస్తస్మాన్నగరాద్విమనా భృశమ్ । అహం వానరవక్త్రస్తు సఞ్జాతస్తత్క్షణాదపి
పర్వతుడు ఎంతో బాధతో ఆ నగరాన్ని వదిలి వెళ్లిపోయాడు; నేను మాత్రం వెంటనే వానర ముఖం కలిగినవాడినయ్యాను.
దృష్ట్వా మాం వానరం క్రూరం రాజపుత్రీ విలక్షణా । విమనాతీవ సఞ్జాతా వీణాశ్రవణలాలసా
నన్ను వానరంగా, క్రూరంగా చూసి, రాజకుమార్తె ఎంతో విచారపడింది; ఆమెకు వీణా ధ్వని వినాలని ఎంతో కోరిక కలిగింది.
వ్యాస ఉవాచ తతః కిమభవద్బ్రహ్మన్ కథం శాపాన్నివర్తితః । మానుషాస్యః పునర్జాతో భవాన్బ్రూహి యథావిధి
వ్యాసుడు ఇలా అడిగాడు: తరువాత ఏమైంది బ్రాహ్మణా? ఆ శాపాలు ఎలా తొలగిపోయాయి? మళ్లీ మానవ ముఖం ఎలా వచ్చిందో వివరంగా చెప్పు.
పర్వతః క్వ గతో భూయః సఙ్గమో యువయోరభూత్ । కదా కుత్ర కథం సర్వం విస్తరేణ వదస్వ హ
పర్వతుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు? మళ్లీ మీ ఇద్దరూ కలిసారా? ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా జరిగిందో అన్నీ పూర్తిగా చెప్పు.
నారద ఉవాచ కిం బ్రవీమి మహాభాగ మాయాయాశ్చరితం మహత్ । దుఃఖితోఽహం భృశం తత్ర పర్వతే రుషితే గతే
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ భాగ్యవంతుడా, మాయా చేసిన గొప్ప కార్యాలు ఏమని చెప్పగలను? పర్వతుడు కోపంతో వెళ్లిపోయినప్పుడు నేను ఎంతో బాధపడ్డాను.
పునః సేవాపరాత్యర్థం రాజపుత్రీ మమాభవత్ । గతేఽథ పర్వతే కామం స్థితస్తత్రైవ సద్మని
పర్వతుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, రాజకుమార్తె నాకు సేవ చేయడంలో మరింత ఆసక్తి చూపింది; నేను కూడా ఆమె కోసం అక్కడే ఉండిపోయాను.
అహం దుఃఖాన్వితో దీనస్తథా వానరవన్ముఖః । విశేషేణ తు చిన్తార్తః కిం మే స్యాదితి చిన్తయన్
నేను దుఃఖంతో, వానర ముఖంతో, ఎంతో విచారంగా ఉండి, ఇక నాకు ఏమవుతుందో ఆలోచిస్తూ బాధపడుతూ ఉన్నాను.
సఞ్జయోఽథ సుతాం దృష్ట్వా కిఞ్చిత్ప్రకటయౌవనామ్ । వివాహార్థే రాజసుతామపృచ్ఛత్సచివం తదా
ఆ సమయంలో సంజయుడు తన కుమార్తె కొంత యవ్వనంలోకి వచ్చినట్టు చూసి, ఆమె పెళ్లి గురించి మంత్రి ని అడిగాడు.
వివాహకాలః సమ్ప్రాప్తః సుతాయా మమ సామ్ప్రతమ్ । యోగ్యం వరం మమ బ్రూహి రాజపుత్రం సుసమ్మతమ్
నా కుమార్తె పెళ్లి సమయం ఇప్పుడు వచ్చింది; మంచి వంశానికి చెందిన, అందరికీ ఇష్టమైన రాజకుమారుడెవరో చెప్పు.
రూపౌదార్యగుణైర్యుక్తం శూరం సుకులసమ్భవమ్ । వివాహం విధివత్పుత్ర్యాః కరోమి కిల సామ్ప్రతమ్
రూపం, ఔదార్యం, మంచితనం కలిగి, ధైర్యవంతుడైన, మంచి వంశానికి చెందిన వాడిని నా కుమార్తెకు సక్రమంగా పెళ్లి చేయాలని నిర్ణయించాను.
ప్రధానస్త్వబ్రవీద్రాజన్ రాజపుత్రా హ్యనేకశః । వర్తన్తే భువి పుత్ర్యాస్తే యోగ్యాః సర్వగుణాన్వితాః
ప్రధానుడు రాజా! భూమిపై అనేకమంది రాజకుమారులు ఉన్నారు. వాళ్లు అన్నీ మంచి లక్షణాలతో, నీ కుమార్తెకు తగినవారు.
యస్మిన్ రుచిస్తే రాజేన్ద్ర తమాహూయ నృపాత్మజమ్ । దేహి కన్యాం ధనం భూరి హస్త్యశ్వరథసంయుతమ్
రాజేంద్ర! నీ కుమార్తెకు ఎవరిలో ఇష్టం ఉంటే, ఆ రాజకుమారుని పిలిపించి, ఆమెను పెళ్లి చేసి, ఎంతో ధనం, ఏనుగులు, కుదిరాలు, రథాలు కూడా ఇచ్చి పంపు.
నారద ఉవాచ పితుశ్చికీర్షితం జ్ఞాత్వా దమయన్తీ తదా నృపమ్ । ధాత్ర్యా ముఖేన వాక్యజ్ఞా తమువాచ రహః స్థితమ్
నారదుడు చెప్పాడు: తండ్రి మనసులోని ఉద్దేశాన్ని తెలుసుకున్న దమయంతి, తన దాయాదితో మాట్లాడించి, రాజును ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు పలికింది.
ధాత్ర్యువాచ దమయన్తీ మహారాజ పుత్రీ తే మామథాబ్రవీత్ । పితరం బ్రూహి ధాత్రేయి వచనాన్మే సుఖాన్వితమ్
దాయాది చెప్పింది: మహారాజా! నీ కుమార్తె దమయంతి నాకు ఇలా చెప్పింది — 'దాయాదీ! నాన్నగారికి నా మాటలు ఆనందంగా చెప్పు.'
మయా వృతోఽథ మేధావీ నారదో మహతీయుతః । నాదమోహితయా కామం నాన్యః కోఽపి ప్రియో మమ
'నేను తెలివిగల, గొప్ప గుణాలున్న నారదుని ఎన్నుకున్నాను. నాకు కోరిక వల్ల మాయపడలేదు. నాకింకెవ్వరూ ఇష్టముండరు.'
కురు మే వాఞ్ఛితం తాత వివాహం మునినా సహ । నాన్యం వరిష్యే ధర్మజ్ఞ నారదం తు పతిం వినా
'నాన్నా! నాకు కావలసినది నారదునితో పెళ్లి చేయాలని నీ చేత చేయించు. నారదుని కాక ఇంకెవ్వరినీ నేను వరించను.'
మగ్నాహం నాదసిన్ధౌ వై నక్రహీనే రసాత్మకే । అక్షారే సుఖసమ్పూర్ణే తిమిఙ్గిలవివర్జితే
'నేను నారదుని సముద్రంలో మునిగిపోయాను. అక్కడ మొసళ్ళు లేవు, అది సారమంతా నిండినది, ఎప్పటికీ ఉండేది, ఆనందంతో నిండినది, పెద్ద చేపలు లేవు.'
; నారదస్య మాయాదమయన్త్యా సహ వివాహవర్ణనమ్ నారద ఉవాచ తత్పుత్ర్యా వచనం శ్రుత్వా రాజా ధాత్రీముఖాత్తతః । భార్యాం ప్రోవాచ కైకేయీం సమీపస్థాం సులోచనామ్
నారదుడు చెప్పాడు: కుమార్తె మాటలు దాయాది నోట వినిన రాజు, పక్కనే ఉన్న అందమైన కళ్ళు కలిగిన కైకేయిని ఇలా అడిగాడు.
రాజోవాచ యదుక్తం వచనం కాన్తే ధాత్ర్యా తత్తు త్వయా శ్రుతమ్ । వృతోఽయం నారదః కామం మునిర్వానరవక్త్రభాక్
రాజు అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా! దాయాది చెప్పిన మాటలు నువ్వు వినావు కదా. దమయంతి తన ఇష్టానికి నారదుని, ఆ వానర ముఖాన్ని కలిగిన మునిని, వరించిందట.
కిమిదం చిన్తితం పుత్ర్యా బుద్ధిహీనం విచేష్టితమ్ । కథమస్మై మయా దేయా కన్యా హరిముఖాయ సా
నా కుమార్తె ఇలా ఆలోచించడమేమిటి? ఇది ఎంత అజ్ఞానంగా, విచిత్రంగా ఉంది! ఆ వానర ముఖానికీ, నా కుమార్తెకు పెళ్లి చేయడం ఎలా సాధ్యం?
క్వాసౌ భిక్షుః కురూపః క్వ దమయన్తీ మమాత్మజా । విపరీతమిదం కార్యం న విధేయం కదాచన
ఆ కురూపుడైన భిక్షుకుడెక్కడ? నా కుమార్తె దమయంతి ఎక్కడ? ఇది తప్పుడు పని, ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
తామేకాన్తే సుకేశాన్తే నివారయ హఠాత్సుతామ్ । యుక్త్యా మునిరతాం ముగ్ధాం శాస్త్రవృద్ధానుసారయా
పక్కన, మృదువుగా మాట్లాడి, మన అమాయకురాలైన కుమార్తెను మునివరుణి మీద మోజుతో ఉన్నదాన్ని, పెద్దలు చెప్పినట్లు, శాస్త్రబద్ధంగా, నెమ్మదిగా ఒప్పించు.
ఇతి భర్తృవచః శ్రుత్వా జననీ తామథాబ్రవీత్ । చ తే రూపం మునిః క్వాసౌ వానరాస్యోఽధనః పునః
భర్త మాటలు విని తల్లి ఇలా చెప్పింది: ఆ ముని ఎక్కడ? అతని రూపం ఎలా ఉంది? అతను వానర ముఖం కలవాడు, దరిద్రుడు కూడా.
కథం మోహమవాప్తాసి భిక్షుకే చతురా పునః । లతాకోమలదేహా త్వం భస్మరూక్షతనుస్త్వయమ్
నీవు తెలివిగలదవు, అయినా భిక్షుకుడి మీద మాయలో పడిపోయావేలా? నువ్వు లతలా మృదువైనదవు, అతను బూడిదతో పూతబడిన, గట్టిదేహం కలవాడు.
వార్తా వానరవక్త్రేణ కథం యుక్తా తవానఘే । కా ప్రీతిః కుత్సితే పుంసి భవిష్యతి శుచిస్మితే
నిష్కళంకురాలా! వానర ముఖం ఉన్నవాడితో నీకు సంబంధం ఎలా సరైనది? శుచిస్మితా! అలాంటి నీచుడిపై నీకు ప్రేమ ఎలా కలుగుతుంది?
వరస్తే రాజపుత్రోఽస్తు మా కురు త్వం వృథా హఠమ్ । పితా తే దుఃఖమాప్నోతి శ్రుత్వా ధాత్రీముఖాద్వచః
నీకు ఇష్టమైన వరుడు రాజకుమారుడే కావాలి. వృథాగా మొండిగా ఉండకూ. దాయాది నోట ఈ మాటలు వింటే నీ తండ్రికి బాధ కలుగుతుంది.
లగ్నాం బుబూలవృక్షేణ కోమలాం మాలతీలతామ్ । దృష్ట్వా కస్య మనః ఖేదం చతురస్య న గచ్ఛతి
కుప్పకాయ చెట్టుతో ముదుసలి మల్లె లత చుట్టుకున్నదని చూచి, ఎంత తెలివైనవాడైనా మనసు బాధపడకుండా ఉండగలడా?
దాసేరకాయ తామ్బూలీదలాని కోమలాని కః । దదాతి భక్షణార్థాయ మూర్ఖోఽపి ధరణీతలే
ఈ భూమిపై ఎవడైనా, ఎంత మూర్ఖుడైనా, మృదువైన తాంబూలం ఆకులను ఒక దాసేరకుడికి తినమని ఇస్తాడా?
వీక్ష్య త్వాం కరసంలగ్నాం నారదస్య సమీపతః । వివాహే వర్తమానే తు కస్య చేతో న దహ్యతి
నీవు నారదుని పక్కన, అతని చేతిని పట్టుకుని పెళ్లి వేడుకలో ఉన్నప్పుడు, ఎవరి మనసు కాలిపోదు చెప్పు?
కుముఖేన సమం వార్తా న రుచిం జనయత్యతః । ఆమృతేస్తు కథం కాలః క్షపితవ్యస్త్వయామునా
అందములేని ముఖంతో మాట్లాడితే ఆనందం కలగదు; నీవు అమృతంలా ఉంటే, విషంలాంటి వాడితో ఎలా కాలం గడిపేవు?