; దమయన్తీవివాహప్రస్తావవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇతి మే వచనం శ్రుత్వా నారదః పరమార్థవిత్ । మామాహ చ స్మితం కృత్వా పృచ్ఛన్తం మోహకారణమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: నా మాటలు విని, పరమార్థాన్ని తెలిసిన నారదుడు చిరునవ్వుతో, మాయ కారణం గురించి అడిగిన నన్ను ఇలా అడిగాడు.
నారద ఉవాచ పారాశర్య పురాణజ్ఞ కిం పృచ్ఛసి సునిశ్చయమ్ । సంసారేఽస్మిన్వినా మోహం కోఽపి నాస్తి శరీరవాన్
నారదుడు అన్నాడు: పరాశరుని కుమారా, పురాణాలు తెలిసినవాడా, నీవు ఇంత నిశ్చయంగా ఎందుకు అడుగుతున్నావు? ఈ లోకంలో శరీరంతో ఉన్నవారికి మాయ లేకుండా ఎవరూ ఉండరు.
బ్రహ్మావిష్ణుస్తథా రుద్రః సనకః కపిలస్తథా । మాయయా వేష్టితాః సర్వే భ్రమన్తి భవవర్త్మని
బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, జనకుడు, కపిలుడు — వీళ్లంతా కూడా మాయచే ఆవరించబడి, సంసార మార్గంలో తిరుగుతున్నారు.
జ్ఞానినం మాం జనో వేత్తి భ్రాన్తోఽహం సర్వలోకవత్ । శృణు మే పూర్వవృత్తాన్తం ప్రబ్రవీమి సునిశ్చితమ్
ప్రపంచం నన్ను జ్ఞానిగా భావిస్తుంది. కానీ నేను కూడా అందరిలాగే మాయలో మునిగిపోయాను. నా గత కథను నిశ్చయంగా చెబుతాను, విను.
దుఃఖం మయా యథా పూర్వమనుభూతం మహత్తరమ్ । స్వకృతేన చ మోహేన భార్యార్థే వాసవీసుత
వాసవీ కుమారా, భార్య కోసం నేను మాయలో పడి, గతంలో ఎంతటి పెద్ద బాధ అనుభవించానో, అది నా వల్లే జరిగిందని ఇప్పుడు చెబుతాను.
ఏకదా పర్వతశ్చాహం దేవలోకాన్మహీతలమ్ । ప్రాప్తో విలోకనార్థాయ భారతం ఖణ్డముత్తమమ్
ఒకసారి నేను, పర్వతుడు, దేవతల లోకంనుంచి భూమికి వచ్చి, భారత దేశాన్ని దర్శించడానికి వచ్చాము.
భ్రమన్తౌ సహితావుర్వ్యాం పశ్యన్తౌ తీర్థమణ్డలమ్ । పావనాని చ స్థానాని మునీనామాశ్రమాఞ్ఛుభాన్
మేమిద్దరం కలిసి భూమిపై తిరుగుతూ, పవిత్ర తీర్థాలు, మునుల ఆశ్రమాలు చూసాము.
శపథం దేవలోకాత్తు కృత్వా పూర్వం పరస్పరమ్ । చలితౌ సమయం చేమం సమ్మన్త్ర్య నిశ్చయేన వై
మేము దేవలోకంలో ఉండగా ఒకరితో ఒకరు ఒక ప్రమాణం చేసుకున్నాం. ఆ ఒప్పందాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఇద్దరం కలిసి బయలుదేరాం.
చిత్తవృత్తిస్తు వక్తవ్యా యాదృశీ యస్య జాయతే । శుభా వాప్యశుభా వాపి న గోప్తవ్యా కదాచన
ఎవరికి మనసులో ఏ భావన వచ్చినా — అది శుభమైనా, అశుభమైనా — దాన్ని ఎప్పుడూ దాచకుండా చెప్పాలి.
భోజనేచ్ఛా ధనేచ్ఛాపి రతీచ్ఛా వా భవేదపి । యాదృశీ యస్య చిత్తే తు కథనీయా పరస్పరమ్
ఆహారం, ధనం, లేదా సుఖం — ఎవరి మనసులో ఏ కోరిక వచ్చినా, దాన్ని ఒకరికి ఒకరు చెప్పుకోవాలి.
ఇత్యావాం సమయం కృత్వా స్వర్గాద్భూలోకమాగతౌ । ఏకచిత్తౌ మునీభూతౌ విచరన్తౌ యథేచ్ఛయా
ఇలా మేము ఆ ఒప్పందం చేసుకుని, స్వర్గం నుంచి భూమికి వచ్చి, ఒకే మనసుతో మునుల్లా, మనసుకు నచ్చినట్టు తిరిగాము.
ఏవం భ్రమన్తౌ లోకేఽస్మిన్గ్రీష్మాన్తే సముపాగతే । సఞ్జయస్య పురం రమ్యం సమ్ప్రాప్తౌ నృపతే పునః
ఇలా మేము లోకంలో తిరుగుతూ, వేసవి చివరలో, మళ్లీ రాజు సంజయుని అందమైన నగరానికి వచ్చాము.
తేన సమ్పూజితౌ భక్త్యా రాజ్ఞా సమ్మానితౌ భృశమ్ । స్థితౌ తత్ర గృహే తస్య చాతుర్మాస్యం మహాత్మనః
అక్కడ మేము రాజు చేత భక్తితో పూజింపబడి, ఎంతో గౌరవం పొందాము. ఆ మహాత్ముని ఇంట్లో వర్షాకాలం నాలుగు నెలలు మేము ఉండిపోయాము.
వార్షికాశ్చతురో మాసా దుర్గమాః పథి సర్వదా । తస్మాదేకత్ర విబుధైః స్థాతవ్యమితి నిశ్చయః
వర్షాకాలంలో నాలుగు నెలలు ఎప్పుడూ ప్రయాణానికి కష్టంగా ఉంటాయి. అందుకే జ్ఞానులు ఆ కాలంలో ఒకే చోట ఉండాలని నిర్ణయించారు.
అష్టౌ మాసాంస్తు ప్రవసేత్సదా కార్యవశాద్ద్విజః । వర్షాకాలే న గన్తవ్యం ప్రవాసే సుఖమిచ్ఛతా
ద్విజుడు అవసరమైతే ఎనిమిది నెలలు ఇంటి దూరంగా ఉండాలి. కానీ సుఖంగా ఉండాలని కోరుకునే వాడు వర్షాకాలంలో ప్రయాణించకూడదు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా సఞ్జయస్య గృహే తదా । సంస్థితౌ మానితౌ రాజ్ఞా కృతాతిథ్యౌ మహాత్మనా
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, ఆ సమయంలో మేము సంజయుని ఇంట్లో రాజు గౌరవంతో అతిథులుగా స్వాగతం పొందాము.
దమయన్తీతి విఖ్యాతా తస్య పుత్రీ మహీపతేః । ఆజ్ఞప్తా పరిచర్యార్థం సుదతీ సున్దరీ భృశమ్
ఆ మహారాజుకు ప్రసిద్ధి చెందిన కుమార్తె దమయంతి. ఆమెను మాకు సేవ చేయమని ఆజ్ఞాపించారు. ఆమె ఎంతో అందంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండేది.
వివేకజ్ఞా విశాలాక్షీ రాజపుత్రీ కృతోద్యమా । సేవనం సర్వకాలే చ వ్యదధాదుభయోరపి
ఆ రాజకుమార్తె, విశాలమైన కళ్లతో, వివేకంతో, సేవలో తపనతో, మమ్మల్ని ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా చూసుకుంది.
స్నానార్థముదకం కాలే భోజనం మృష్టమాయతమ్ । ముఖవాసం తథా చాన్యం యదిష్టం తద్దదాతి సా
స్నానానికి సరైన సమయంలో నీళ్లు, రుచికరమైన భోజనం, పరిమళభరితమైన ముఖవాసన, ఇంకా మేము కోరినదాన్ని అన్నిటినీ ఆమె అందించేది.
మనోఽభిలషితాన్కామానుభయోరపి కన్యకా । వ్యజనాసనశయ్యాదీన్వాఞ్ఛితానప్యకల్పయత్
ఆ యువతి మేమిద్దరం కోరిన ప్రతి కోరికను నెరవేర్చింది. అభిమానం, ఆసనం, మంచం, ఇంకా మేము కోరినదాన్ని సిద్ధం చేసింది.
ఏవం సంసేవ్యమానౌ తు స్థితౌ రాజ్ఞో గృహే కిల । వేదాధ్యయనసంశీలావావాం వేదవ్రతే రతౌ
ఇలా సేవలు అందుకుంటూ మేము రాజు ఇంట్లో ఉండగా, వేదపఠనంలో, వ్రతాచరణలో నిమగ్నమై ఉండేవాళ్లం.
అహం వీణాం కరే కృత్వా సాధయిత్వా స్వరోత్తమమ్ । గాయత్రం సామ సుస్వాదమగాం కర్ణరసాయనమ్
నేను చేతిలో వీణ తీసుకుని, దాన్ని బాగా సరిపోసి, మధురంగా వినిపించే సామగానాన్ని ఆలపించాను.
రాజపుత్రీ తు తచ్ఛ్రుత్వా సామగానం మనోహరమ్ । బభూవ మయి రాగాఢ్యా ప్రీతియుక్తా విశారదా
ఆ మనోహరమైన సామగానం విని, రాజకుమార్తె నాపట్ల ప్రేమతో, నైపుణ్యంతో నిండిపోయింది.
దినే దినేఽనురాగోఽస్యా మయి వృద్ధిం గతః పరః । మమాపి ప్రీతియుక్తాయాం మనో జాతం స్పృహాపరమ్
రోజుకోరోజు ఆమె ప్రేమ నాపట్ల పెరుగుతూ వచ్చింది. ఆమె ప్రేమను చూసి నా మనసులో కూడా గొప్ప ఆకాంక్ష కలిగింది.
మమ తస్య చ సా కన్యా భోజనాదిషు కర్హిచిత్ । అకరోదన్తరం కిఞ్చిత్సేవాభేదం రసాన్వితా
ఆ యువతి నాకు, పర్వతునికీ భోజనం మొదలైన సేవల్లో ఎప్పుడూ తేడా చూపలేదు. ఎప్పుడూ సమానంగా, హృదయపూర్వకంగా చూసుకుంది.
స్నానాయోష్ణజలం మహ్యం పర్వతాయ చ శీతలమ్ । దధి మహ్యం తథా తక్రం పర్వతాయాప్యకల్పయత్
నాకు స్నానానికి వేడినీళ్లు, పర్వతునికి చల్లని నీళ్లు, నాకు పెరుగు, పర్వతునికి మజ్జిగను ఆమె సిద్ధం చేసేది.
శయనాస్తరణం శుభ్రం మదర్థే పర్యకల్పయత్ । ప్రీత్యా పరమయా యద్వత్పర్వతాయ న తాదృశమ్
నాకు ఎంతో ప్రేమతో తెల్లటి మంచాన్ని సిద్ధం చేసింది. అలాంటి మంచాన్ని పర్వతునికి మాత్రం ఇవ్వలేదు.
విలోకయతి మాం ప్రేమ్ణా సున్దరీ న చ పర్వతమ్ । తతోఽస్యాస్తాదృశం దృష్ట్వా పర్వతః ప్రేమకారణమ్
ఆ అందమైన యువతి ప్రేమతో నన్ను మాత్రమే చూచేది, పర్వతుని చూడేది కాదు. ఇది గమనించిన పర్వతుడు ఆమె ప్రేమకు కారణం అర్థం చేసుకున్నాడు.
మనసా చిన్తయామాస కిమేతదితి విస్మితః । పప్రచ్ఛ మాం రహః సమ్యగ్బ్రూహి నారద సర్వథా
ఇది ఏమిటో అని ఆశ్చర్యపడి, పర్వతుడు తన మనసులో ఆలోచించి, నన్ను ఒంటరిగా పిలిచి, 'నారదా, నువ్వు అన్నీ నిస్సందేహంగా చెప్పు' అని అడిగాడు.
రాజపుత్రీ త్వయి ప్రేమ కరోతి ముదితా భృశమ్ । దదాతి భక్ష్యభోజ్యాని స్నేహయుక్తా సమన్తతః
రాజకుమార్తె నీపై ఎంతో ప్రేమతో, ఆనందంగా, ప్రేమతో అన్నివిధాలా భోజనం, తినుబండారాలు ఇస్తోంది.