స్మృతమాత్రస్తు మాత్రా వై జ్ఞాత్వా భావం మనోగతమ్ । తరసైవాగతశ్చాహం నగరం నాగసాహ్వయమ్
నా తల్లి నన్ను మనసులో గుర్తు చేసుకుని, తన అంతరంగ భావాన్ని తెలుసుకుని, నేను వెంటనే నాగసాహ్వయ అనే పట్టణానికి వచ్చాను.
ప్రణమ్య మాతరం మూర్ధ్నా సంస్థితోఽథ కృతాఞ్జలిః । తామబ్రవం సుతప్తాఙ్గీం పుత్రశోకేన కర్శితామ్
తల్లికి నా తల వంచి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి నిలబడి, కుమారుని వियोग బాధతో క్షీణించిపోయిన ఆమెతో మాట్లాడాను.
మాతస్త్వయా కిమాహూతో మనసాహం తపస్విని । ఆజ్ఞాపయ మహత్కార్యే దాసోఽస్మి కరవాణి కిమ్
'తల్లి, తపస్సు చేసేవారివి, నన్ను మనసులో ఎందుకు పిలిచావు? ఈ పెద్ద విషయములో నన్ను ఆజ్ఞాపించు. నేను నీ సేవకుడిని, ఏమి చేయాలి చెప్పు.'
త్వం మే తీర్థం పరం మాతర్దేవశ్చ ప్రథితః పరః । ఆగతశ్చిన్తితశ్చాత్ర బ్రూహి కృత్యం తవ ప్రియమ్
'తల్లి, నీవే నాకు పరమ పవిత్రతీర్థం, నీవే నాకు పరమ దైవం. నీవు కోరినట్లు నేను వచ్చాను. నీకు ఇష్టమైన పని చెప్పు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వాహం స్థితస్తత్ర మాతురగ్రే యదా మునే । తదా సా మామువాచేదం పశ్యన్తీ భీష్మమన్తికే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా చెప్పి నేను తల్లి ముందు నిలబడి ఉన్నప్పుడు, ఆమె భీష్ముని వైపు చూసి నన్ను ఇలా అడిగింది.
పుత్ర తేఽద్య మృతో భ్రాతా పీడితో రాజయక్ష్మణా । తేనాహం దుఃఖితా జాతా వంశచ్ఛేదభయాదిహ
'బిడ్డా, నేడు నీ అన్నయ్య రాజయక్ష్మ వ్యాధితో మరణించాడు. అందువల్ల వంశం అంతరించిపోతుందేమోనని నేను చాలా బాధపడుతున్నాను.'
తస్మాత్త్వమద్య మేధావిన్ మయాహూతః సమాధినా । గాఙ్గేయస్య మతేనాత్ర పారాశర్యార్థసిద్ధయే
'కాబట్టి, నీవు బుద్ధిమంతుడవిగా, గంగా కుమారుడైన భీష్ముని సమ్మతితో, పరాశరుని కుమారుని సంకల్పాన్ని నెరవేర్చేందుకు, నేను ధ్యానంతో నిన్ను పిలిచాను.'
కులం స్థాపయ నష్టం త్వం శన్తనోర్నామకారణాత్ । రక్ష మాం దుఃఖతః కృష్ణ వంశచ్ఛేదోద్భవాద్ద్రుతమ్
'శంతనువు పేరు నిలిచేలా నీవు ఈ వంశాన్ని తిరిగి స్థాపించు. కృష్ణా, వంశం అంతరించిపోతుందన్న భయంతో నేను బాధపడుతున్నాను. నన్ను రక్షించు.'
కాశిరాజసుతే భార్యే భ్రాతుస్తవ యవీయసః । సాధోర్విచిత్రవీర్యస్య రూపయౌవనభూషితే
'నీ చిన్న అన్నయ్య విచిత్రవీర్యుని భార్యలు, కాశిరాజు కుమార్తెలు, సద్గుణాలు, అందం, యవ్వనంతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.'
తాభ్యాం సఙ్గమ్య మేధావిన్ పుత్రోత్పాదనకం కురు । రక్షస్వ భారతం వంశం నాత్ర దోషోఽస్తి కర్హిచిత్
'బుద్ధిమంతుడవైన నీవు, ఆ ఇద్దరితో కలసి సంతానం కలిగించు. భారత వంశాన్ని కాపాడు. ఇందులో ఎప్పుడూ తప్పు లేదు.'
వ్యాస ఉవాచ ఇతి మాతుర్వచః శ్రుత్వా జాతశ్చిన్తాతురో హ్యహమ్ । లజ్జయాఽఽకులచిత్తస్తామబ్రవం వినయానతః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: తల్లి మాటలు విని, నేను ఆలోచనలతో బాధపడి, సిగ్గుతో మనసు కలవరపడి, వినయంగా తల వంచి ఆమెతో మాట్లాడాను.
మాతః పాపాధికం కర్మ పరదారాభిమర్శనమ్ । జ్ఞాత్వా ధర్మపథం సమ్యక్కరోమి కథమాదరాత్
'తల్లి, పరస్త్రీని ఆశించడం గొప్ప పాపం. ధర్మమార్గాన్ని తెలిసిన నేను, దీనిని ఎలా గౌరవంగా చేయగలను?'
తథా యవీయసో భ్రాతుర్వధూః కన్యా ప్రకీర్తితా । వ్యభిచారం కథం కుర్యామధీత్య నిగమానహమ్
'అదే కాక, నా చిన్న అన్నయ్య భార్య కన్యగా పరిగణించబడుతుంది. వేదాలు నేర్చుకున్న నేను, అలాంటి తప్పు ఎలా చేయగలను?'
అన్యాయేన న కర్తవ్యం సర్వథా కులరక్షణమ్ । న తరన్తి హి సంసారాత్పితరః పాపకారిణః
'ఏ విధంగానూ అన్యాయంగా వంశాన్ని కాపాడకూడదు. పాపం చేసిన తండ్రులు సంసారాన్ని దాటి పోరారు.'
లోకానాముపదేష్టా యః పురాణానాం ప్రవర్తకః । స కథం కుత్సితం కర్మ జ్ఞాత్వా కుర్యాన్మహాద్భుతమ్
ప్రపంచాలకు ఉపదేశకుడైనవాడు, పురాణాలను ప్రవేశపెట్టినవాడు, తెలిసికొని తక్కువ పనిని చేయగలడా? ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
పునరుక్తో హ్యహం మాత్రా రుదత్యా భృశమన్తికే । పుత్రశోకాతితప్తా యా వంశరక్షణకామ్యయా
పక్కనే బాగా ఏడుస్తూ, కుమారుని వేదనతో బాధపడుతూ, వంశాన్ని కాపాడాలని కోరుకుంటూ, నా తల్లి నన్ను మళ్లీ ప్రోత్సహించింది.
పారాశర్య న తే దోషో వచనాన్మమ పుత్రక । గురూణాం వచనం తథ్యం సదోషమపి మానవైః
పారాశర్యా! నా మాట విన్నందుకు నీకు తప్పు లేదు, బిడ్డా. పెద్దవారి మాటలు లోపమున్నా కూడా మనుషులు పాటించాలి.
కర్తవ్యమవిచార్యైవ శిష్టాచారప్రమాణతః । వచనం కురు మే పుత్ర న తే దోషోఽస్తి మానద
మంచి వారి ప్రవర్తనను ఆధారంగా తీసుకుని, ఏ పని అయినా సందేహించకుండా చేయాలి. అందుకే, నా మాట విను బిడ్డా, నీకు ఎలాంటి తప్పు లేదు, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా.
పుత్రస్య జననం కృత్వా సుఖినీ కురు మాతరమ్ । విశేషేణ తు సన్తప్తాం మగ్నాం శోకార్ణవే సుత
ఒక కుమారుణ్ని కనిపించి, నీ తల్లిని సంతోషపెట్టు. ముఖ్యంగా, ఆమె తీవ్రంగా బాధపడి, శోక సముద్రంలో మునిగిపోతున్నది, బిడ్డా.
ఇతి తాం బ్రువతీం శ్రుత్వా తదా సురనదీసుతః । మామువాచ విశేషజ్ఞః సూక్ష్మధర్మస్య నిర్ణయే
అలా ఆమె మాట్లాడిన మాటలు విని, ఆ సమయంలో దేవనదీ కుమారుడు, సూక్ష్మ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, నన్ను ఇలా అడిగాడు.
ద్వైపాయన విచారోఽత్ర న కర్తవ్యస్త్వయానఘ । మాతుర్వచనమాదాయ విహరస్వ యథాసుఖమ్
ద్వైపాయనా! ఇక్కడ నువ్వు ఎక్కువ ఆలోచించకూడదు. తల్లిదండ్రుల మాట వినిపించి, నీకు నచ్చినట్లు ప్రవర్తించు, పాపరహితుడా.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా మాతుశ్చ ప్రార్థనం తథా । నిఃశఙ్కోఽహం తదా జాతః కార్యే తస్మిఞ్జుగుప్సితే
వ్యాసుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు, తల్లి మనవి విని, ఆ నిందితమైన పనిలో నాకు ఇకపై ఎలాంటి సందేహం లేకుండా పోయింది.
అమ్బికాయాం ప్రవృత్తోఽహమృతుమత్యాం ముదా నిశి । మయి విమనసాయాం తు తాపసే కుత్సితే భృశమ్
రాత్రి సమయంలో, ఋతుమతిగా ఉన్న అంబికా వద్దకు ఆనందంగా వెళ్లాను. కానీ, తపస్విని అయిన నన్ను చూసి, ఆమె మనసు బాగా కలతపోయింది.
శప్తా మయా సా సుశ్రోణీ ప్రసఙ్గే ప్రథమే తదా । అన్ధస్తే భవితా పుత్రో యతో నేత్రే నిమీలితే
ఆ మొదటి సందర్భంలోనే, అందమైన నడుము కలదానిని నేను శపించాను: 'నువ్వు కళ్ళు మూసుకున్నావు కాబట్టి, నీ కుమారుడు అంధుడవుతాడు.'
ద్వితీయేఽహ్ని మునిశ్రేష్ఠ పృష్టో మాత్రా రహః పునః । భవిష్యతి సుతః పుత్ర కాశిరాజసుతోదరే
రెండవ రోజు, మునిశ్రేష్ఠా! నా తల్లి మళ్లీ నన్ను ఒంటరిగా అడిగినప్పుడు, నేను చెప్పాను: 'కాశిరాజు కుమార్తె గర్భంలో నీకు కుమారుడు పుడతాడు.'
మయోక్తా జననీ తత్ర వ్రీడానమ్రముఖేన హ । వినేత్రో భవితా పుత్రో మాతః శాపాన్మమైవ హి
ఆ సందర్భంలో, సిగ్గుతో తలవంచిన నా తల్లికి నేను చెప్పాను: 'తల్లి! నా శాపం వల్ల నీ కుమారుడు అంధుడవుతాడు.'
తయా నిర్భర్త్సితస్తత్ర కఠోరవచసా మునే । కథం పుత్ర త్వయా శప్తా పుత్రస్తేఽన్ధో భవిష్యతి
అక్కడ, ఆమె నన్ను కఠినమైన మాటలతో మందలించింది: 'బిడ్డా! నువ్వు నీ కుమారుణ్ని ఎందుకు శపించావు? అతడు అంధుడవుతాడా?'
; వ్యాసస్వకీయమోహవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ వాసవీ చకితా జాతా శ్రుత్వా మే వాక్యమీదృశమ్ । దాశేయీ మామువాచేదం పుత్రార్థే భృశమాతురా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: నా మాటలు విని వాసవీ భయంతో ఉలిక్కిపడింది. కుమారుని కోసం తల్లిగా బాధపడుతూ, దాసీ కుమార్తె నన్ను ఇలా అడిగింది.
అమ్బాలికా వధూర్ధన్యా కాశిరాజసుతా సుత । భార్యా విచిత్రవీర్యస్య విధవా శోకసంయుతా
అంబాలికా, ధన్యురాలు, కాశిరాజు కుమార్తె, విచిత్రవీర్యునికి భార్య, ఇప్పుడు విధవగా శోకంతో బాధపడుతోంది.
సర్వలక్షణసమ్పన్నా రూపయౌవనశాలినీ । తస్యాం జనయ సఙ్గం త్వం కృత్వా పుత్రం సుసమ్మతమ్
ఆమెకు అన్ని శుభలక్షణాలు ఉన్నాయి, అందం, యవ్వనం కలదు. ఆమెతో కలసి, అందరికీ ఇష్టపడే కుమారుణ్ని కనిపించు.